Rối loạn lipid máu là bệnh gì? Nguyên nhân rối loạn lipid máu

Rối loạn lipid máu là gì?

Rối loạn lipid máu hay rối loạn mỡ máu là sự thay đổi bất thường về mức độ các lipid (chất béo) trong máu, bao gồm cholesterol (cholesterol LDL, cholesterol HDL) và triglycerides. Những thay đổi này có thể là sự gia tăng mức cholesterol LDL (cholesterol xấu), triglycerides hoặc sự giảm mức cholesterol HDL (cholesterol tốt) gây ra nguy cơ tích tụ mảng bám trong thành động mạch, dẫn đến các bệnh tim mạch nghiêm trọng như xơ vữa động mạch, nhồi máu cơ tim, đột quỵ.

Lipid máu là các chất béo hoặc hợp chất có bản chất giống chất béo có trong máu, bao gồm cholesterol và triglycerides. Chúng rất cần thiết cho hoạt động bình thường của cơ thể như tạo thành màng tế bào, cung cấp năng lượng, hấp thụ vitamin và tạo hormone. Tuy nhiên, các lipid không tan trong nước nên phải kết hợp với protein tạo thành lipoprotein để vận chuyển trong máu. Khi mức lipid trong máu quá cao hoặc mất cân bằng, đặc biệt là cholesterol xấu, sẽ dẫn đến tích tụ mảng bám trong thành động mạch và dẫn đến các biến chứng nguy hiểm.

Bảng chỉ số lipid ở mức bình thường

Nguyên nhân rối loạn lipid máu

Nguyên nhân gây rối loạn lipid máu có thể được chia thành ba nhóm chính gồm: nguyên nhân nguyên phát, nguyên nhân thứ phát và nguyên nhân hỗn hợp.

• Nguyên nhân nguyên phát: Chủ yếu liên quan đến các đột biến gen, khiến cơ thể sản xuất quá mức hoặc loại bỏ không đủ các triglycerides và cholesterol xấu. Một số bệnh lý di truyền, như bệnh tăng cholesterol máu gia đình hay tăng triglycerides gia đình, có thể dẫn đến rối loạn lipid máu.
• Nguyên nhân thứ phát: Yếu tố nguy cơ t hường xuất phát từ thói quen sinh hoạt và các bệnh nền:
  • Lối sống ít vận động và chế độ ăn nhiều calo, chất béo bão hòa, cholesterol làm tăng mỡ máu.
  • Sử dụng rượu bia quá mức và một số thuốc như thiazides, beta-blockers, thuốc kháng vi-rút, glucocorticoids cũng góp phần làm tăng mỡ máu.
  • Bệnh đái tháo đường (tiểu đường) gây tăng triglycerides, tăng cholesterol xấu và giảm cholesterol tốt, làm tăng nguy cơ bệnh tim mạch.
  • Các bệnh khác như bệnh thận mãn tính và suy giáp cũng có thể gây rối loạn lipid máu.
• Nguyên nhân hỗn hợp: Là sự kết hợp giữa yếu tố di truyền và môi trường. Người có gen dễ mắc bệnh nếu duy trì lối sống lành mạnh có thể kiểm soát tốt và giảm nguy cơ biến chứng. Ngược lại, nếu có yếu tố di truyền nhưng thói quen sống không lành mạnh, nguy cơ phát triển bệnh rối loạn lipid máu cao hơn nhiều.

Triệu chứng rối loạn lipid máu là gì?

Các dấu hiệu rối loạn lipid máu có thể xuất hiện khi mức mỡ máu tăng cao hoặc giảm đến mức quá thấp.

Triệu chứng tăng lipid máu là gì?

Tăng lipid máu có thể gây ra các biểu hiện bên ngoài rõ ràng bao gồm:

• U mỡ (Xanthomas): Đây là các mảng mỡ tích tụ dưới da, có thể xuất hiện ở một số khu vực như quanh mắt, khuỷu tay, đầu gối hoặc trên các gân.
• Màu sắc da thay đổi: Một số người có mức mỡ máu cao có thể xuất hiện những mảng vàng dưới da, đặc biệt là quanh mắt hoặc ở các vùng mạch máu.
• Lipid trong giác mạc (Arcus corneae): Đây là hiện tượng khi có sự tích tụ lipid ở phần giác mạc xung quanh con ngươi, tạo thành vòng màu trắng hoặc xám quanh mống mắt.
• Lipid trong mạch máu võng mạc (Lipemia retinalis): Võng mạc xuất hiện màu trắng kem, là biểu hiện cảnh báo về nguy cơ bệnh lý mạch máu và các vấn đề về tim mạch.
• Dấu hiệu viêm tụy cấp: Tình trạng viêm tụy cấp có thể xảy ra, dẫn đến các biểu hiện như đau bụng dữ dội, buồn nôn, nôn mửa và sốt.
• Gan và lách to (hepatosplenomegaly): Mức triglyceride rất cao có thể dẫn đến sự tích tụ mỡ trong gan và lách, gây ra tình trạng gan lách to.

Triệu chứng hạ lipid máu là gì?

Hạ lipid máu là tình trạng hiếm gặp, nhưng khi xảy ra, nó có thể gây ra một số vấn đề sức khỏe đáng lo ngại. Một số dấu hiệu như:

• Mệt mỏi và suy nhược cơ thể: Khi mức cholesterol trong máu quá thấp, cơ thể có thể không sản xuất đủ hormone steroid (như cortisol, estrogen, testosterone), dẫn đến cảm giác mệt mỏi, thiếu năng lượng và suy nhược.
• Rối loạn tâm lý: Mức cholesterol thấp có thể ảnh hưởng đến chức năng não bộ, làm tăng nguy cơ rối loạn tâm lý như trầm cảm và lo âu.
• Suy giảm chức năng sinh lý: Khi cholesterol xuống thấp, chức năng sinh lý của cơ thể có thể bị ảnh hưởng, bao gồm giảm ham muốn tình dục và các vấn đề liên quan đến khả năng sinh sản.

Rối loạn lipid máu có nguy hiểm không?

Rối loạn lipid máu có thể gây ra nhiều vấn đề sức khỏe nghiêm trọng nếu không được kiểm soát kịp thời, bao gồm:

• Xơ vữa động mạch: Mức cholesterol xấu cao hoặc triglycerides tăng làm hình thành các mảng xơ vữa gây tắc nghẽn động mạch, giảm lưu lượng máu đến tim và các cơ quan quan trọng, tăng nguy cơ bệnh tim mạch và nhồi máu cơ tim.
• Hẹp mạch vành: Tích tụ mỡ trong thành mạch máu làm hẹp lòng mạch, giảm oxy cho tim, gây đau thắt ngực và tăng nguy cơ đột quỵ.
• Đột quỵ: Nếu mảng xơ vữa vỡ ra và tạo ra cục máu đông, cục máu đông này có thể di chuyển đến các mạch máu của não, gây ra đột quỵ.
• Bệnh lý mạch ngoại vi: Cholesterol xấu cao gây xơ vữa ở các động mạch tay, chân, gây đau, yếu cơ, khó đi lại hoặc hoại tử mô.
• Bệnh gan nhiễm mỡ: Triglycerides tăng cao có thể dẫn đến gan nhiễm mỡ không do rượu, viêm gan hoặc xơ gan nếu không điều trị kịp thời.
• Hội chứng chuyển hóa (metabolic syndrome): Rối loạn lipid là một trong các yếu tố của hội chứng chuyển hóa, làm tăng nguy cơ đái tháo đường type 2 và bệnh tim mạch.

Phương pháp chẩn đoán hội chứng rối loạn lipid máu

Phương pháp chẩn đoán rối loạn lipid máu chủ yếu dựa trên xét nghiệm lipid máu, bao gồm đo các chỉ số tổng cholesterol, triglycerides, cholesterol tốt, cholesterol xấu và VLDL. Để có kết quả chính xác, người bệnh thường được yêu cầu nhịn ăn ít nhất 12 giờ (xét nghiệm máu fasting), đặc biệt khi đo triglycerides rất nhạy với thức ăn. Một số chỉ số như tổng cholesterol và cholesterol tốt có thể được đo trong mẫu máu không cần nhịn ăn (non-fasting), giúp tăng tính linh hoạt trong quá trình chẩn đoán.

Bác sĩ có thể chỉ định thêm các xét nghiệm khác để đánh giá nguyên nhân thứ phát và tình trạng sức khỏe toàn diện như xét nghiệm chức năng thận, đường huyết, men gan, và tuyến giáp. Phương pháp chẩn đoán này giúp phát hiện sớm rối loạn lipid máu, từ đó thiết lập kế hoạch điều trị hợp lý nhằm giảm nguy cơ biến chứng tim mạch nghiêm trọng.

Để bảo vệ sức khỏe tim mạch và phòng tránh các biến chứng nguy hiểm của rối loạn lipid máu, việc xét nghiệm mỡ máu định kỳ là vô cùng cần thiết. Trung Tâm Y Khoa DIAG với hơn 25 năm kinh nghiệm, hệ thống máy móc hiện đại và mạng lưới 40+ điểm lấy mẫu trên toàn quốc cam kết đem đến kết quả chính xác, nhanh chóng. Khách hàng còn được tư vấn miễn phí từ bác sĩ chuyên môn và có thể lựa chọn dịch vụ lấy mẫu tại nhà tiện lợi. Hãy chủ động kiểm tra sức khỏe tại DIAG để phát hiện sớm và có hướng điều trị kịp thời, bảo vệ bạn và người thân một cách toàn diện.

Đăng ký xét nghiệm và thăm khám ngay tại:

• Wesite: https://diag.vn/
• Hotline: 1900 1717

Xét nghiệm mỡ máu Chỉ 176k

• Phát hiện sớm và ngăn ngừa biến chứng mỡ máu
• Đánh giá toàn diện tình trạng mỡ máu qua các chỉ số Cholesterol
• Hỗ trợ chẩn đoán, kiểm soát, theo dõi điều trị hiệu quả
• Làm việc ngoài giờ hành chính tại 40+ điểm lấy mẫu.

TÌM HIỂU THÊM

200+

Cơ sở y tế đối tác

2400+

Bác sĩ tin tưởng

Điều trị và phòng ngừa rối loạn lipid máu

Cách điều trị rối loạn lipid máu và phòng ngừa tập trung vào việc thay đổi thói quen sống và sử dụng thuốc dưới sự hướng dẫn của bác sĩ, cụ thể:

• Chế độ ăn uống lành mạnh: Tăng cường rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, protein từ thực vật và axit béo omega-3 từ cá hồi, hạt lanh, quả óc chó. Hạn chế muối, đường tinh luyện, chất béo bão hòa, đồ chiên rán và thực phẩm chế biến sẵn để giảm cholesterol xấu và triglycerides.
• Tập thể dục đều đặn: Thực hiện ít nhất 150 phút tập thể dục cường độ vừa phải mỗi tuần (hoặc 30 phút mỗi ngày, 5 ngày mỗi tuần) để tăng cholesterol tốt và giảm cholesterol xấu cùng triglycerides.
• Kiểm soát cân nặng: Duy trì cân nặng hợp lý giúp giảm rối loạn lipid máu, đặc biệt với người thừa cân hoặc béo phì. Có kế hoạch giảm cân an toàn nếu cần.
• Hạn chế rượu, bia và bỏ thuốc lá: Vì rượu và thuốc lá làm gia tăng nguy cơ rối loạn mỡ máu và các bệnh tim mạch, khuyến cáo nên bỏ thuốc và hạn chế hoặc tránh uống rượu.
• Sử dụng thuốc theo chỉ định: Bác sĩ có thể kê các loại thuốc như statins, fibrates, niacin, ezetimibe hoặc inhibitors of PCSK9 để kiểm soát mức lipid máu. Đồng thời, kiểm soát tốt các bệnh nền như tiểu đường, suy giáp là cần thiết để nâng cao hiệu quả điều trị.
• Kiểm tra sức khỏe định kỳ: Xét nghiệm lipid máu định kỳ giúp phát hiện sớm bất thường, đặc biệt cần thiết với người có nguy cơ cao như béo phì, đái tháo đường, tăng huyết áp để có biện pháp xử trí kịp thời.

Những câu hỏi liên quan rối loạn lipid máu

1. Rối loạn lipid máu e78 là gì?

Mã ICD-10 E78 là một nhóm các bệnh lý liên quan đến sự rối loạn chuyển hóa lipoprotein và tình trạng tăng mỡ máu, bao gồm các vấn đề liên quan đến mức độ lipid trong máu như cholesterol, triglycerides, và các dạng lipoprotein khác. Tình trạng này có thể dẫn đến các vấn đề sức khỏe như bệnh tim mạch, viêm tụy, và các bệnh lý về gan.

Xem thêm: Rối loạn lipid máu ICD-10

2. Tăng lipid máu không đặc hiệu là gì?

Tăng lipid máu không đặc hiệu (Unspecified hyperlipidemia) là tình trạng mức độ lipid (chất béo) trong máu cao, nhưng không xác định rõ loại lipid nào bị tăng. Tình trạng này có thể là kết quả của nhiều yếu tố như chế độ ăn uống không lành mạnh, lối sống ít vận động, bệnh đái tháo đường, bệnh thận mạn, rối loạn tuyến giáp, hội chứng chuyển hóa hoặc yếu tố di truyền.

Lời kết

Việc hiểu rõ các nguyên nhân và triệu chứng rối loạn lipid máu là gì cũng như phương pháp chẩn đoán và điều trị, sẽ giúp bạn có thể kiểm soát và phòng ngừa các bệnh lý tim mạch như xơ vữa động mạch, nhồi máu cơ tim,… Nếu bạn nhận thấy bất kỳ dấu hiệu nào liên quan đến rối loạn lipid máu, hãy tham khảo ý kiến bác sĩ để được chẩn đoán và điều trị hiệu quả.