Cholesterol trong máu là gì? Cholesterol có tác dụng gì?

Cholesterol là gì?

Cholesterol là một loại lipid (chất béo) có mặt trong mọi tế bào của cơ thể con người và là một thành phần thiết yếu trong nhiều chức năng sinh học. Mặc dù cholesterol thường liên quan đến những vấn đề sức khỏe như bệnh tim mạch, nhưng bản chất cholesterol là một phân tử sống còn không thể thiếu giúp con người tồn tại và hoạt động.

Công thức cấu tạo của cholesterol là C₂₇H₄₆O. Công thức cholesterol rất phức tạp gồm nhân steroid, nhóm hydroxyl (-OH) và chuỗi hydrocarbon. Nhờ cấu trúc này mà cholesterol dễ dàng gắn vào màng tế bào. Đồng thời, cấu trúc này cũng cho phép cholesterol tham gia vào nhiều quá trình tổng hợp các hormone steroid (như estrogen, testosterone, cortisol), muối mật và vitamin D.

Cholesterol được tổng hợp ở đâu?

Cholesterol được tổng hợp phần lớn tại gan, một phần khác đến từ các cơ quan như ruột non, não, tuyến thượng thận, buồng trứng, tinh hoàn, và một phần đến từ thực phẩm. Gan không chỉ sản xuất cholesterol, mà còn là cơ quan trung tâm đảm nhiệm điều hòa toàn bộ hệ thống mỡ máu (lipid máu) của cơ thể.

Quá trình tổng hợp cholesterol là một chuỗi phản ứng sinh hóa phức tạp trong tế bào với sự góp mặt của nhiều enzyme khác nhau. Lượng cholesterol được gan và các cơ quan tự sản xuất chiếm đến 75% tổng lượng cholesterol có trong máu. Lượng cholesterol còn lại được chuyển hóa từ thực phẩm mà bạn ăn vào hàng ngày.

Các loại cholesterol trong máu

Cholesterol không lưu thông một mình trong máu mà luôn gắn với các phân tử vận chuyển gọi là lipoprotein. Dựa vào mật độ và thành phần của lipoprotein, cholesterol trong máu được chia thành nhiều loại chính gồm: LDL, HDL, VLDL và lipoprotein(a).

• LDL (cholesterol xấu): LDL có nhiệm vụ vận chuyển cholesterol từ gan đến các tế bào và mô trên khắp cơ thể sử dụng hoặc lưu trữ. Tuy nhiên, nếu có quá nhiều LDL cholesterol trong máu, lượng cholesterol dư thừa sẽ tích tụ trên thành động mạch và hình thành các mảng xơ vữa. Những mảng này làm hẹp động mạch, cản trở lưu thông máu và tăng nguy cơ đau tim hoặc đột quỵ.
• HDL (cholesterol tốt): HDL có chức năng thu gom cholesterol dư thừa từ máu và thành mạch, đưa trở về gan để xử lý và thải ra ngoài. Nhờ đó, HDL giảm nguy cơ hình thành mảng xơ vữa, bảo vệ hệ tim mạch và giúp duy trì độ đàn hồi của mạch máu.
• VLDL: Đây là loại lipoprotein do gan sản xuất, chủ yếu dùng để vận chuyển chất béo triglyceride từ gan đến các mô mỡ và cơ. Sau khi phân phối triglyceride, VLDL sẽ chuyển hóa dần thành LDL. Mặc dù không trực tiếp gọi là cholesterol xấu nhưng VLDL góp phần tăng lượng LDL trong máu, do đó cũng thúc đẩy xơ vữa động mạch nếu ở mức cao.
• Lipoprotein(a): Đây là một dạng đặc biệt của LDL khi gắn kèm thêm một protein gọi là apolipoprotein(a), chủ yếu liên quan đến yếu tố di truyền. Lipoprotein(a) vừa mang cholesterol vừa có đặc tính làm tăng đông máu và gây viêm. Vậy nên nó được xem là một yếu tố nguy cơ cao cho nhồi máu cơ tim và đột quỵ.

Xem thêm: Cholesterol có chức năng gì?

Cholesterol có tác dụng gì?

Cholesterol không thể thiếu cho sự sống vì nó là thành phần cấu trúc quan trọng của màng tế bào, là tiền chất để tổng hợp hormone steroid, vitamin D, và muối mật. Cơ thể chúng ta vừa tự sản xuất cholesterol vừa hấp thụ từ thức ăn. Chỉ khi nồng độ cholesterol trong máu mất cân bằng thì cholesterol mới trở thành nguy cơ bệnh lý.

• Thành phần cấu trúc của màng tế bào: Cholesterol có thể chèn vào lớp phospholipid kép của màng tế bào nhờ cấu trúc đặc biệt của mình. Nhờ đó cholesterol giúp duy trì độ ổn định, linh hoạt và tính thấm chọn lọc của màng tế bào.
• Tiền chất tổng hợp hormone steroid: Cholesterol là nguyên liệu duy nhất để tổng hợp các hormone steroid, bao gồm hormone sinh dục (testosterone, estrogen, progesterone) và hormone tuyến thượng thận (cortisol, aldosterone). Những hormone này điều hòa nhiều chức năng sống như chuyển hóa, miễn dịch, huyết áp, chu kỳ sinh dục, phản ứng stress…
• Tạo vitamin D: Cholesterol tại da sẽ biến đổi thành vitamin D3 dưới tác động của tia cực tím từ ánh nắng mặt. Vitamin D là chất quan trọng để hấp thu canxi, duy trì xương chắc khỏe, điều hòa miễn dịch và giảm viêm.
• Nguyên liệu tạo muối mật: Tại gan, cholesterol được chuyển hóa thành acid mật, sau đó kết hợp với glycine hoặc taurine tạo thành muối mật. Muối mật giúp nhũ hóa chất béo trong ruột non, hỗ trợ tiêu hóa và hấp thu các vitamin (như A, D, E, K). Quá trình này cũng là một cách đào thải cholesterol dư thừa ra khỏi cơ thể qua phân.
• Duy trì chức năng thần kinh và não bộ: Khoảng 20 – 25% tổng lượng cholesterol cơ thể được tìm thấy trong não bộ. Cholesterol giúp dẫn truyền tín hiệu thần kinh ổn định, hỗ trợ cho sự phát triển và duy trì chức năng não. Thiếu hụt cholesterol ở não có thể gây ảnh hưởng đến trí nhớ, tâm thần và phát triển trí tuệ.

Xét nghiệm mỡ máu Chỉ 176k

• Phát hiện sớm và ngăn ngừa biến chứng mỡ máu
• Đánh giá toàn diện tình trạng mỡ máu qua các chỉ số Cholesterol
• Hỗ trợ chẩn đoán, kiểm soát, theo dõi điều trị hiệu quả
• Làm việc ngoài giờ hành chính tại 40+ điểm lấy mẫu.

TÌM HIỂU THÊM

200+

Cơ sở y tế đối tác

2400+

Bác sĩ tin tưởng

Vì sao cần phải kiểm soát chỉ số cholesterol trong máu?

Dù cholesterol là thành phần quan trọng với nhiều hoạt động sống của cơ thể, nhưng việc mất cân bằng nồng độ cholesterol máu có thể dẫn đến nhiều vấn đề sức khỏe nghiêm trọng, đặc biệt là khi LDL tăng cao và HDL hạ thấp. Việc kiểm soát cholesterol không nhằm loại bỏ hoàn toàn mà là duy trì mức cholesterol tối ưu, phù hợp với nhu cầu sinh học của cơ thể.

Cholesterol tăng quá mức, thường là LDL hoặc triglyceride, chúng dễ tích tụ trong thành mạch máu và hình thành các mảng xơ vữa. Đây là nguyên nhân hàng đầu gây hẹp động mạch, nhồi máu cơ tim, đột quỵ và bệnh động mạch ngoại biên.

Mức cholesterol toàn phần cao kéo dài thường liên quan đến gan nhiễm mỡ, hội chứng chuyển hóa và rối loạn đường huyết. Ngoài ra, triglyceride quá cao cũng có thể gây nên tình trạng cấp cứu nguy hiểm – gọi là viêm tụy cấp.

Cholesterol giảm quá mức, đặc biệt là HDL cũng có thể gây hại. HDL cholesterol thấp làm mất khả năng loại bỏ cholesterol dư thừa khỏi mạch máu, từ đó tăng nguy cơ xơ vữa động mạch.

Nếu cholesterol tổng thể thấp quá mức thì cơ thể cũng không đủ nguyên liệu để tổng hợp hormone steroid, vitamin D và duy trì cấu trúc thần kinh. Hệ quả là gây rối loạn nội tiết, giảm trí nhớ, trầm cảm hoặc loãng xương.

Một số nghiên cứu cho thấy cholesterol thấp quá mức có thể liên quan đến giảm khả năng miễn dịch. Điều này làm tăng nguy cơ nhiễm trùng huyết, và thậm chí tử vong ở một số nhóm bệnh nhân như ung thư, suy dinh dưỡng, bệnh mạn giai đoạn cuối.

Xem thêm: Cholesterol có phải là mỡ máu không?

Chỉ số cholesterol máu an toàn

Mức cholesterol an toàn phụ thuộc vào tình trạng sức khỏe tổng thể và nguy cơ bệnh tim mạch của từng người. Nhóm người có nguy cơ tim mạch cần siết chặt hơn các chỉ số cholesterol, trong đó bao gồm yếu tố tiểu đường, tăng huyết áp, hút thuốc, thừa cân, béo phì… Người khỏe mạnh có thể duy trì LDL dưới 130 mg/dL, nhưng người có nguy cơ cần giảm xuống dưới 70 mg/dL hoặc thấp hơn nữa.

Đối với người khỏe mạnh, không có yếu tố nguy cơ tim mạch

Mục tiêu chính ở nhóm này là duy trì HDL cao, LDL và triglyceride ở mức thấp.

• Cholesterol toàn phần: < 200 mg/dL (5.2 mmol/L).
• LDL cholesterol: < 130 mg/dL (3.4 mmol/L).
• HDL cholesterol: ≥ 40 mg/dL (1.0 mmol/L) ở nam giới, ≥ 50 mg/dL (1.3 mmol/L) ở nữ giới.
• Triglyceride: < 150 mg/dL (1.7 mmol/L).

Đối với người có yếu tố nguy cơ tim mạch

Đây là nhóm cần điều trị rối loạn lipid máu. Mục tiêu chính là giảm LDL và tăng HDL đến ngưỡng an toàn.

• Cholesterol toàn phần: < 155 – 175 mg/dL (4.0 – 4.5 mmol/L).
• LDL cholesterol: < 70 mg/dL (1.8 mmol/L) nếu nguy cơ cao, hoặc < 55 mg/dL (1.4 mmol/L) nếu nguy cơ rất cao.
• HDL cholesterol: ≥ 40 – 50 mg/dL (1.0 – 1.3 mmol/L).
• Triglyceride: < 130 mg/dL (1.5 mmol/L).

Hướng dẫn cách duy trì cholesterol luôn ở mức ổn định

Việc cân bằng mức cholesterol trong máu cần kết hợp thay đổi lối sống lành mạnh, chế độ ăn uống khoa học và quản lý tốt các yếu tố nguy cơ.

• Tăng cường sử dụng chất béo không bão hòa từ dầu ô-liu, các loại hạt, cá béo giàu omega-3.
• Bổ sung nhiều chất xơ từ rau xanh, yến mạch, trái cây mọng nước và các loại đậu.
• Tránh các loại thực phẩm chứa nhiều chất béo bão hòa như mỡ động vật, bơ, phô mai, và chế phẩm từ sữa nguyên kem.
• Hạn chế tiêu thụ thực phẩm chiên rán, đồ nướng và thức ăn nhanh.
• Tránh các loại thực phẩm giàu đường và tinh bột tinh chế như bánh kẹo, nước ngọt, bánh mì trắng
• Tập thể dục đều đặn để ít nhất 30 phút mỗi ngày.
• Duy trì cân nặng khỏe mạnh. Giảm cân nếu cần thiết nhưng phải theo sự hướng dẫn của bác sĩ.
• Ngừng hút thuốc và hạn chế rượu bia.
• Kiểm tra sức khỏe định kỳ và điều trị rối loạn lipid máu để tránh nguy cơ mắc bệnh tim.

Xem thêm: Nhiễm cholesterol thành túi mật là gì?

Những thắc mắc về cholesterol máu

Tăng cholesterol là gì?

Đây là tình trạng mà cholesterol có trong máu tăng vượt ngưỡng an toàn, đặc biệt là LDL hoặc cholesterol toàn phần. Tình trạng này thường do chế độ ăn giàu chất béo bão hòa, lối sống ít vận động, hoặc các yếu tố di truyền và bệnh lý nền.

Cholesterol este là gì?

Cholesterol este là một dạng chuyển hóa của cholesterol, giúp lưu trữ và vận chuyển cholesterol trong cơ thể. Nó được hình thành khi cholesterol kết hợp với một axit béo thông qua liên kết este.

Dietary cholesterol là gì?

Đây là một cholesterol tự nhiên được tìm thấy trong thịt, trứng, sữa, hải sản và thực phẩm nguồn gốc động vật. Loại cholesterol này ít ảnh hưởng đến cholesterol bên trong máu so với chất béo bão hòa và chất béo chuyển hóa. Mặc dù vậy, nó vẫn có thể làm tăng mức cholesterol máu vượt ngưỡng an toàn.

Cholesterol Cobas và Cholesterol Architect là gì?

Đây là các thuật ngữ liên quan đến hệ thống máy định lượng nồng độ cholesterol máu. Cholesterol Cobas chỉ những xét nghiệm cholesterol thực hiện trên hệ thống tự động của Roche, như dòng COBAS Integra và COBAS c systems. Cholesterol Architect chỉ các xét nghiệm máu sử dụng hệ thống ARCHITECT c System của hãng Abbott.

Như vậy bài viết đã chia sẻ đầy đủ thông tin về cholesterol. Đây là một loại chất béo quan trọng, đóng vai trò thiết yếu trong nhiều hoạt động sống của cơ thể. Tuy nhiên, việc tích tụ quá nhiều cholesterol có thể dẫn đến các biến chứng nguy hiểm, vậy nên cần kiểm soát ở mức ổn định.