Ứng dụng dành cho đối tác 
19001717 Béo phì độ 3 là gì? Các rủi ro sức khỏe ở người bệnh
Béo phì độ 3 là gì?
Béo phì độ 3, còn gọi là béo phì bệnh lý, là một tình trạng sức khỏe nghiêm trọng do lượng mỡ trong cơ thể tích tụ quá mức, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe. Để xác định một người thuộc nhóm béo phì độ 3, bác sĩ sẽ dựa trên chỉ số BMI (Body Mass Index – Chỉ số khối cơ thể) và các kiểm tra khác để đưa ra kết luận. Các tiêu chí xác định béo phì độ 3 gồm:
- Chỉ số BMI ≥ 40 hoặc BMI từ 35 – 39.9 đi kèm các bệnh lý như đái tháo đường, cao huyết áp, và ngưng thở khi ngủ.
- Số đo vòng eo lớn hơn 89 cm (ở nữ) – 102 cm (ở nam).
Xem thêm: Tỷ lệ béo phì ở Việt Nam
Nguyên nhân gây béo phì độ 3
Béo phì là bệnh mạn tính, phức tạp và thường hình thành do nhiều yếu tố cùng tác động trong thời gian dài, thay vì chỉ do ăn nhiều hoặc ít vận động.
- Chế độ ăn và mức vận động: Năng lượng nạp vào thường xuyên vượt quá nhu cầu có thể dẫn đến tăng cân theo thời gian. Môi trường sống và công việc ít vận động cũng có thể góp phần làm tăng nguy cơ.
- Di truyền và sinh học: Gen có thể ảnh hưởng đến cảm giác đói, no, phân bố mỡ và cách cơ thể điều hòa cân nặng. Tiền sử gia đình vì vậy có thể liên quan đến nguy cơ béo phì.
- Bệnh lý và thuốc: Một số bệnh nội tiết và một số loại thuốc có thể góp phần làm tăng cân. Tuy nhiên, không nên mặc định béo phì độ 3 là do “mất cân bằng hormone”; bác sĩ chỉ định xét nghiệm nội tiết khi có dấu hiệu gợi ý.
- Giấc ngủ, tâm lý và môi trường: Thiếu ngủ, căng thẳng, sức khỏe tâm thần, điều kiện kinh tế – xã hội và khả năng tiếp cận thực phẩm lành mạnh cũng có thể ảnh hưởng đến cân nặng.
Triệu chứng của béo phì độ 3
Béo phì độ 3 không có một nhóm triệu chứng riêng biệt dùng để chẩn đoán. Ở người trưởng thành, tình trạng này được phân loại chủ yếu dựa trên BMI. Các biểu hiện thực tế khác nhau tùy lượng mỡ cơ thể, khả năng vận động và bệnh lý đi kèm.
- Mỡ thừa tập trung ở vùng bụng: Gây cảm giác nặng nề, khó chịu, đặc biệt khi ngồi lâu hoặc vận động.
- Mỡ tích tụ ở đùi và hông: Khiến việc di chuyển trở nên khó khăn hơn, nhất là khi đi bộ, leo cầu thang hoặc đứng lên ngồi xuống.
- Cân nặng tăng nhanh và khó kiểm soát: Cơ thể tăng trọng lượng rõ rệt, việc giảm cân trở nên khó khăn nếu không có can thiệp phù hợp.
- Khó thở, dễ hụt hơi khi vận động: Mỡ thừa ở vùng bụng và ngực tạo áp lực lên phổi, khiến người bệnh dễ mệt và thở nông khi gắng sức.
- Đau khớp: Trọng lượng cơ thể lớn gây áp lực lên các khớp, đặc biệt là đầu gối, hông và cột sống, dễ dẫn đến đau và viêm xương khớp.
- Mệt mỏi kéo dài: Cơ thể thiếu năng lượng, dễ mệt ngay cả khi thực hiện các hoạt động nhẹ.
- Rối loạn tiêu hóa: Có thể gặp các vấn đề như đầy bụng, khó tiêu hoặc rối loạn nhu động ruột.
- Ngáy to hoặc ngưng thở khi ngủ: Mỡ tích tụ quanh vùng cổ làm hẹp đường hô hấp, gây ngáy và gián đoạn giấc ngủ.
- Ra nhiều mồ hôi: Có thể đổ mồ hôi nhiều ngay cả khi không vận động mạnh.
- Dễ bị viêm nhiễm da: Các vùng da có nếp gấp dễ bị ẩm, tạo điều kiện cho viêm nhiễm.
- Lo âu, tự ti về ngoại hình: Người bệnh có thể cảm thấy mặc cảm, ảnh hưởng đến tâm lý và chất lượng cuộc sống.
- Ăn uống không kiểm soát: Có xu hướng ăn nhiều hơn, đặc biệt khi căng thẳng hoặc cảm xúc không ổn định.
Các rủi ro biến chứng sức khỏe ở người béo phì độ 3
Béo phì độ 3 liên quan đến nguy cơ cao hơn mắc nhiều bệnh mạn tính. Tuy nhiên, không phải người bị béo phì đều gặp tất cả các biến chứng, mức độ nguy cơ còn phụ thuộc vào bệnh nền, phân bố mỡ và tình trạng sức khỏe của từng người.
- Tim mạch và huyết áp: Béo phì làm tăng nguy cơ tăng huyết áp, rối loạn lipid máu, xơ vữa động mạch, bệnh mạch vành, suy tim và đột quỵ. Nguy cơ có thể cao hơn khi người bệnh đồng thời có LDL-C cao, đái tháo đường hoặc các yếu tố tim mạch khác.
- Đái tháo đường type 2: Béo phì liên quan chặt chẽ với tình trạng kháng insulin và làm tăng nguy cơ mắc đái tháo đường type 2. Khi đường huyết không được kiểm soát tốt, người bệnh có thể gặp các biến chứng ở tim mạch, thận, mắt và thần kinh.
- Rối loạn hô hấp và giấc ngủ: Ngưng thở tắc nghẽn khi ngủ thường gặp hơn ở người béo phì. Một số trường hợp béo phì nghiêm trọng cũng có thể gặp hội chứng giảm thông khí do béo phì, ảnh hưởng đến khả năng trao đổi oxy và chất lượng giấc ngủ.
- Cơ xương khớp: Trọng lượng cơ thể lớn làm tăng tải lên đầu gối, hông và cột sống, từ đó làm tăng nguy cơ đau khớp, hạn chế vận động và thoái hóa khớp.
- Gan và một số bệnh lý chuyển hóa: Béo phì làm tăng nguy cơ gan nhiễm mỡ liên quan rối loạn chuyển hóa và có thể đi kèm các bất thường về đường huyết, lipid máu.
- Một số loại ung thư: Béo phì có liên quan đến nguy cơ cao hơn của một số ung thư như nội mạc tử cung, vú sau mãn kinh và đại trực tràng. Mối liên hệ này liên quan đến nhiều cơ chế phức tạp như thay đổi hormone, chuyển hóa và tình trạng viêm.
- Sức khỏe tinh thần và chất lượng cuộc sống: Người béo phì có thể gặp tự ti, trầm cảm, lo âu hoặc kỳ thị liên quan đến cân nặng. Tuy nhiên, không nên mặc định tất cả người béo phì độ 3 đều có rối loạn tâm lý hoặc hành vi ăn uống mất kiểm soát.
Xem thêm: Tỷ lệ béo phì trên thế giới
Xét nghiệm mỡ máu Chỉ 176k
- Phát hiện sớm và ngăn ngừa biến chứng mỡ máu
- Đánh giá toàn diện tình trạng mỡ máu qua các chỉ số Cholesterol
- Hỗ trợ chẩn đoán, kiểm soát, theo dõi điều trị hiệu quả
- Làm việc ngoài giờ hành chính tại 40+ điểm lấy mẫu.
Chẩn đoán béo phì độ 3
Ở người trưởng thành, béo phì độ 3 được xác định chủ yếu dựa trên BMI. Tuy nhiên, BMI chỉ là công cụ sàng lọc, không phản ánh đầy đủ lượng mỡ hay mức độ ảnh hưởng sức khỏe, vì vậy cần kết hợp khám và xét nghiệm để đánh giá toàn diện.
- BMI: BMI 30–<35 là độ 1, 35–<40 là độ 2 và ≥40 là độ 3. Chỉ số này giúp phân loại nhưng không phản ánh biến chứng cụ thể.
- Vòng eo: Hỗ trợ đánh giá mỡ bụng và nguy cơ chuyển hóa, nhưng không dùng để chẩn đoán độ 3.
- Huyết áp và bệnh sử: Giúp phát hiện các bệnh liên quan như tăng huyết áp, đái tháo đường, tim mạch, ngưng thở khi ngủ hay bệnh gan.
- Đường huyết (glucose, HbA1c): Sàng lọc tiền đái tháo đường và đái tháo đường type 2.
- Lipid máu: Đánh giá cholesterol và triglyceride để xác định nguy cơ tim mạch.
- Chức năng gan (ALT, AST): Hỗ trợ phát hiện gan nhiễm mỡ hoặc rối loạn chuyển hóa.
- Tuyến giáp (TSH): Kiểm tra khi nghi ngờ rối loạn nội tiết.
Người có BMI ≥40 kg/m² nên kiểm tra sức khỏe sớm để phát hiện rối loạn chuyển hóa. Tại DIAG, có thể thực hiện các xét nghiệm như đường huyết/HbA1c, mỡ máu, chức năng gan, tuyến giáp và các gói kiểm tra tổng quát theo nhu cầu.
Phương pháp điều trị béo phì cấp độ 3
Béo phì độ 3 cần điều trị lâu dài và phối hợp nhiều phương pháp, không chỉ dựa vào ăn kiêng hay tập luyện đơn lẻ. Bác sĩ sẽ cá thể hóa kế hoạch dựa trên BMI, bệnh đi kèm, khả năng vận động và mục tiêu sức khỏe.
- Dinh dưỡng: Ưu tiên kiểm soát năng lượng nhưng vẫn đảm bảo đủ protein, vitamin và khoáng chất. Nên ăn rau, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, đậu và protein nạc; hạn chế đường, chất béo bão hòa và thực phẩm chế biến sẵn. Mục tiêu là thay đổi bền vững thay vì ăn kiêng khắt khe.
- Vận động: Hoạt động thể chất giúp cải thiện tim mạch, đường huyết và hỗ trợ giảm cân, nhưng cần phù hợp với thể trạng. Người bệnh có thể bắt đầu nhẹ và tăng dần. Khuyến nghị chung là khoảng 150 phút vận động mức vừa mỗi tuần và 2 buổi tăng cường cơ, nhưng cần điều chỉnh theo từng cá nhân.
- Thay đổi hành vi: Theo dõi ăn uống, cân nặng, giấc ngủ và các yếu tố kích thích ăn uống giúp kiểm soát tốt hơn. Các chương trình quản lý cân nặng có cấu trúc có thể hỗ trợ duy trì lâu dài.
- Thuốc giảm cân: Có thể được bác sĩ chỉ định trong một số trường hợp, tác động lên cảm giác đói hoặc hấp thu năng lượng. Thuốc cần dùng đúng chỉ định và theo dõi chặt chẽ, luôn kết hợp với thay đổi lối sống.
- Phẫu thuật: Là lựa chọn cho béo phì nặng, thường áp dụng khi BMI ≥40 hoặc ≥35 kèm bệnh lý. Các phương pháp như cắt dạ dày hình ống hoặc nối tắt dạ dày có thể giúp giảm cân đáng kể nhưng cần đánh giá kỹ trước khi thực hiện.
- Theo dõi lâu dài: Dù điều trị bằng cách nào, người bệnh vẫn cần theo dõi cân nặng và các chỉ số chuyển hóa. Sau phẫu thuật, cần bổ sung vi chất và theo dõi sát.
Lưu ý: Không tự ý dùng thuốc hoặc sản phẩm giảm cân không rõ nguồn gốc; nên điều trị dưới sự hướng dẫn của bác sĩ.
Phòng ngừa béo phì độ 3
Béo phì chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố như di truyền, bệnh lý, thuốc, môi trường sống và điều kiện kinh tế – xã hội. Vì vậy, phòng ngừa cần tập trung vào kiểm soát cân nặng từ sớm và hạn chế tăng cân kéo dài, không nên quy trách nhiệm hoàn toàn cho người bệnh.
- Duy trì chế độ ăn cân bằng: Ưu tiên thực phẩm ít qua chế biến như rau, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, các loại đậu và nguồn protein phù hợp. Hạn chế thường xuyên sử dụng đồ uống nhiều đường, thức ăn nhanh và thực phẩm có mật độ năng lượng cao giúp kiểm soát tổng năng lượng nạp vào.
- Tăng cường vận động: Người trưởng thành nên giảm thời gian ngồi lâu và duy trì hoạt động thể chất phù hợp với khả năng. CDC khuyến nghị ít nhất 150 phút vận động aerobic mức vừa mỗi tuần và hoạt động tăng cường cơ ít nhất 2 ngày. Tuy nhiên, người đang thừa cân hoặc béo phì có vấn đề về tim mạch, khớp hay hô hấp nên trao đổi với bác sĩ trước khi tăng cường độ tập luyện.
- Duy trì giấc ngủ phù hợp: Ngủ đủ và duy trì lịch ngủ tương đối ổn định là một phần của lối sống hỗ trợ kiểm soát cân nặng. Thiếu ngủ kéo dài có thể ảnh hưởng đến hành vi ăn uống, mức hoạt động và khả năng quản lý cân nặng.
- Quản lý căng thẳng: Căng thẳng kéo dài có thể ảnh hưởng đến giấc ngủ, hành vi ăn uống và khả năng duy trì các thói quen lành mạnh. Thiền, yoga, vận động, nghỉ ngơi hoặc các hình thức thư giãn phù hợp có thể được sử dụng như một phần của kế hoạch chăm sóc sức khỏe.
- Theo dõi cân nặng và sức khỏe định kỳ: Theo dõi cân nặng, BMI, huyết áp, đường huyết và lipid máu khi cần giúp phát hiện sớm xu hướng tăng cân hoặc các rối loạn chuyển hóa. Người có cân nặng tiếp tục tăng dù đã điều chỉnh lối sống nên chủ động trao đổi với bác sĩ thay vì chờ đến khi BMI đạt mức rất cao.
Lời kết
Béo phì độ 3 là một tình trạng nghiêm trọng nhưng không phải không thể kiểm soát. Thay đổi lối sinh hoạt và dinh dưỡng, kết hợp với sự hỗ trợ y tế và tâm lý có thể giúp cải thiện sức khỏe.
Xem thêm: Trẻ béo phì
* Thông tin y khoa trong bài viết chỉ mang tính tham khảo và không thay thế cho chẩn đoán, tư vấn, điều trị của bác sĩ chuyên khoa. Mọi quyết định áp dụng thông tin y khoa trong bài viết cần được bác sĩ chuyên khoa đánh giá dựa trên nhu cầu và tình trạng sức khỏe cụ thể trước khi thực hiện.
