Trẻ suy dinh dưỡng cần bổ sung gì?

Trẻ suy dinh dưỡng cần bổ sung gì?

Trẻ suy dinh dưỡng là tình trạng mất cân bằng giữa nhu cầu dưỡng chất và lượng dưỡng chất được bổ sung vào cơ thể. Dù trẻ bị suy dinh dưỡng nhẹ hay nặng, cha mẹ vẫn cần chú ý bổ sung toàn diện; không chỉ ‘ăn nhiều hơn’ mà còn phải ăn đúng – đủ – phù hợp với độ tuổi và tình trạng sức khỏe của trẻ. Một số nhóm chất quan trọng cần bổ sung như: chất đạm (protein), chất béo tốt, vitamin và khoáng chất, chất xơ.

Chất đạm (protein)

Trẻ suy dinh dưỡng cần bổ sung đầy đủ năng lượng và chất đạm (protein) để phục hồi tăng trưởng, tránh biến chứng nghiêm trọng như suy giảm miễn dịch hoặc chậm phát triển.

Năng lượng là yếu tố cơ bản giúp trẻ duy trì chức năng sống cơ bản, hỗ trợ hoạt động hàng ngày và thúc đẩy tăng cân nhanh chóng trong giai đoạn phục hồi suy dinh dưỡng nặng. Thiếu năng lượng dẫn đến mất mỡ dưới da, cơ bắp teo và tăng nguy cơ nhiễm trùng, trong khi bổ sung đủ giúp trẻ đạt tốc độ tăng trưởng tối ưu.

Chất đạm đóng vai trò xây dựng và sửa chữa mô, sản xuất hormone, enzyme và kháng thể, đặc biệt quan trọng ở trẻ suy dinh dưỡng vì nhu cầu tăng cao do nhiễm trùng cấp tính và phục hồi mô.

Gợi ý một số thực phẩm bổ sung chất đạm cho bé:

• Thịt gà, thịt bò, thịt lợn: Dễ tiêu hóa, hỗ trợ miễn dịch và xương chắc khỏe.
• Hải sản (tôm, cá, cua): Giàu protein, omega-3, selen và canxi, giúp tăng chiều cao và trí não.
• Trứng gà: Nguồn đạm hoàn chỉnh với 9 axit amin thiết yếu, vitamin B12 và D cho phát triển não bộ.
• Sữa và chế phẩm từ sữa: Thêm 1-2 ly sữa tươi/sữa công thức mỗi ngày, hoặc dùng phô mai, sữa chua trong các bữa phụ, cung cấp casein và whey hỗ trợ chống viêm và tăng cân tốt hơn protein thực vật.
• Đậu, hạt (đậu nành, hạnh nhân): Bổ sung cho nguồn thực vật, kết hợp với động vật để cân bằng.

Chất béo tốt

Chất béo tốt (chủ yếu axit béo không bão hòa đơn và đa) cung cấp gấp đôi protein và tinh bột, giúp trẻ nhanh chóng đạt cân nặng lý tưởng mà không cần ăn quá nhiều. Chúng hỗ trợ hấp thu vitamin tan trong dầu (A, D, E, K), hỗ trợ phát triển não bộ, thị lực và lớp mỡ dưới da để duy trì thân nhiệt, giảm nguy cơ hạ đường huyết ở trẻ suy dinh dưỡng nặng.

Gợi ý thực phẩm bổ sung chất béo tốt như:

• Dầu oliu, dầu hạt cải, dầu dừa: Dùng 1-2 thìa/ngày để trộn cùng món ăn, hỗ trợ hấp thu dưỡng chất.
• Quả bơ: Giàu chất béo tốt, kali và chất xơ. Có thể làm sinh tố hoặc nghiền cho trẻ.
• Các loại hạt (óc chó, hạnh nhân, hạt chia): Cung cấp omega-3, thêm vào cháo hoặc sữa, giúp phát triển nhận thức.
• Cá béo (cá hồi, cá mòi): Chứa hàm lượng DHA/omega-3 cao, hỗ trợ miễn dịch.
• Sữa công thức giàu béo: Dành cho giai đoạn phục hồi, cung cấp năng lượng an toàn.

Xem thêm: Phòng chống suy dinh dưỡng trẻ em

Vitamin và khoáng chất

Bổ sung vitamin cho trẻ suy dinh dưỡng giúp khắc phục tình trạng thiếu hụt nghiêm trọng, hỗ trợ miễn dịch và tăng trưởng toàn diện. Trong đó, vitamin A, D, E, K (tan trong chất béo) và nhóm B, C (tan trong nước) rất quan trọng vì chúng hỗ trợ thị lực, xương chắc khỏe, chống oxy hóa và chuyển hóa năng lượng, đặc biệt khi trẻ thiếu mỡ hấp thu kém.

Ngoài ra, các khoáng chất như kẽm, sắt, canxi, selen giúp tăng cường miễn dịch, tạo hồng cầu (sắt chống thiếu máu), phát triển xương và chống nhiễm trùng tái phát.

Gợi ý thực phẩm bổ sung vitamin và khoáng chất

• Rau lá xanh (rau bina, cải bó xôi): Giàu vitamin A, C, K, sắt, folate. Cha mẹ có thể sử dụng thực phẩm để xay sinh tố hoặc xay nhuyễn, giúp hấp dẫn trẻ hơn.
• Trái cây họ cam quýt, chuối: Vitamin C cao hỗ trợ hấp sắt, kẽm. Những loại trái cây này vừa dễ ăn vừa tăng đề kháng.
• Gan động vật, lòng đỏ trứng: Vitamin A, B12, sắt, kẽm dồi dào cho chống thiếu máu và miễn dịch.
• Sữa, phô mai, yogurt: Canxi, vitamin D, B2 cho xương và tiêu hóa.
• Hải sản (sò, tôm), đậu: Kẽm, selen, iod hỗ trợ tăng trưởng và tuyến giáp.

Chất xơ và lợi khuẩn đường ruột

Chất xơ kích thích nhu động ruột, ngăn táo bón và tiêu chảy thường gặp ở trẻ suy dinh dưỡng. Lợi khuẩn cân bằng hệ vi sinh, giảm viêm ruột, tăng đề kháng và hỗ trợ phát triển não bộ qua trục ruột và não.

Gợi ý thực phẩm bổ sung chất xơ và lợi khuẩn bao gồm:

• Rau củ (bông cải xanh, cà rốt, khoai lang): Có thể hấp hoặc nấu cháo, hỗ trợ tiêu hóa.
• Trái cây (táo, chuối, kiwi): Chứa pectin nuôi lợi khuẩn, vitamin C tăng hấp thu sắt.
• Yến mạch, gạo lứt: Dễ chế biến cháo cho trẻ biếng ăn.
• Sữa chua: Probiotics cải thiện hệ vi sinh nhanh chóng.
• Chuối tiêu, hành tây: Inulin prebiotic tự nhiên, kết hợp sinh tố tăng lợi khuẩn.

Trẻ suy dinh dưỡng có nên bổ sung thực phẩm chức năng không?

Trẻ suy dinh dưỡng nhẹ và vừa có thể dùng thêm thực phẩm chức năng (kẽm, sắt, vitamin…) theo chỉ định của bác sĩ. Với trẻ suy dinh dưỡng nặng (phù nề, teo cơ), phụ huynh tuyệt đối không tự ý mua TPCN mà phải đưa trẻ đến ngay cơ sở y tế để can thiệp kịp thời.

Trẻ nên bổ sung thực phẩm chức năng dưới sự chỉ định và giám sát chặt chẽ của bác sĩ để tránh rủi ro.

Để biết chính xác trẻ đang thiếu hụt vi chất nào, phụ huynh nên đưa trẻ đến hệ thống phòng khám đa khoa và xét nghiệm DIAG. Bác sĩ sẽ chỉ định các xét nghiệm vi chất chuyên sâu (định lượng sắt, kẽm, canxi, vitamin D…) và tư vấn phác đồ bổ sung cá nhân hóa, tránh tình trạng tự bồi bổ sai cách gây dư thừa, tạo gánh nặng cho gan thận.

Tìm hiểu thêm về Gói xét nghiệm Vi chất Dinh dưỡng cho trẻ em và người lớn

Chế độ ăn cho trẻ suy dinh dưỡng

Trẻ suy dinh dưỡng ưu tiên tăng cường năng lượng, chia nhỏ bữa ăn (5-6 bữa/ngày), đảm bảo đủ 4 nhóm chất. Thêm dầu mỡ vào khẩu phần để tăng đậm độ calo. Riêng các trường hợp suy dinh dưỡng nặng, bác sĩ sẽ có phác đồ phục hồi bằng sữa chuyên biệt tại bệnh viện.

Những lưu ý khi bổ sung vi chất cho trẻ suy dinh dưỡng

Những lưu ý quan trọng khi bổ sung vi chất cho trẻ suy dinh dưỡng bao gồm:

• Chỉ bổ sung khi có thiếu hụt được xác định: Xét nghiệm máu (ferritin, kẽm huyết thanh) trước khi dùng; tránh tự ý vì thừa vitamin A có thể gây tăng áp lực nội sọ, thừa sắt gây táo bón nặng ở trẻ tiêu hóa kém. Ưu tiên bổ sung thực phẩm tự nhiên trước, chỉ sử dụng viên uống bổ sung (sắt, kẽm, vitamin…) theo đúng liều lượng và thời gian bác sĩ chỉ định. Tuyệt đối không tự ý bồi bổ vi chất liều cao khi trẻ đang mắc các bệnh lý cấp tính.
• Liều lượng theo giai đoạn và cân nặng: Nên tham khảo tư vấn của các chuyên gia dinh dưỡng và bác sĩ khi muốn bổ sung thực phẩm chức năng. Khuyến khích chia nhỏ liều và uống sau ăn để tăng hấp thu.
• Tương tác và chống chỉ định: Không dùng sắt và kẽm cùng lúc (giảm hấp thu); vitamin tan mỡ cần kèm chất béo; tránh sử dụng cho trẻ suy thận và gan. Theo dõi 24-48h sau bổ sung để phát hiện dị ứng hoặc phản ứng.

Xem thêm

• Suy dinh dưỡng bào thai
• Cách tính sd trong suy dinh dưỡng
• Hậu quả của suy dinh dưỡng
• Suy dinh dưỡng độ 1