Tình trạng suy dinh dưỡng, đặc biệt nếu kéo dài không chỉ khiến trẻ ‘thấp còi, nhẹ cân’ mà còn để lại những tổn thương đến toàn bộ cơ thể, ảnh hưởng đến sức khỏe tổng thể. Điều này vừa làm giảm năng suất lao động vừa tăng nguy cơ mắc bệnh cả đời ở trẻ em. DIAG sẽ chia sẻ chi tiết những hậu quả của suy dinh dưỡng kéo dài trong bài viết dưới đây.

Hậu quả của suy dinh dưỡng

Suy dinh dưỡng là tình trạng cơ thể không được cung cấp đủ năng lượng và các chất dinh dưỡng cần thiết (hoặc mất cân đối giữa các chất). Tình trạng này gây ra nhiều hậu quả nghiêm trọng, đặc biệt ở trẻ em, phụ nữ mang thai và người cao tuổi.

Hậu quả suy dinh dưỡng thường tác động đến thể chất, trí não và tâm lý, cơ quan trong cơ thể và phụ nữ mang thai. Nếu không được can thiệp kịp thời còn có thể gây những tác hại nguy hiểm đối với sức khỏe.

Đối với thể chất

Trẻ bị suy dinh dưỡng kéo dài thường biểu hiện thấp còi (stunting) và nhẹ cân (wasting), nhận thấy thông qua các dấu hiệu như chậm phát triển tuyến tính và mất khối lượng cơ, mỡ dưới da. Cơ thể trẻ khi thiếu năng lượng cũng gây mệt mỏi, yếu cơ, giảm sức bền và khả năng vận động hàng ngày, khó tham gia các hoạt động thể chất.

Những ảnh hưởng này có thể kéo dài đến tuổi trưởng thành, khiến trẻ có chiều cao thấp hơn so với bạn bè đồng trang lứa và khó phục hồi hoàn toàn ngay cả sau khi can thiệp dinh dưỡng.

Trẻ bị suy dinh dưỡng kéo dài thường biểu hiện thấp còi (stunting) và nhẹ cân (wasting)
Trẻ bị suy dinh dưỡng kéo dài thường biểu hiện thấp còi (stunting) và nhẹ cân (wasting)

Đối với trí não và tâm lý

Suy dinh dưỡng kéo dài cũng khiến trẻ chậm phát triển nhận thức, giảm khả năng học tập, ghi nhớ và tập trung do tổn thương não. Nhóm trẻ này thường có chỉ số IQ thấp hơn bạn bè đồng trang lứa, thành tích học tập kém, gặp nhiều khó khăn trong nghề nghiệp tương lai.

Trẻ bị suy dinh dưỡng dễ cáu gắt, lo âu, trầm cảm, trở nên nhút nhát và ít giao tiếp do căng thẳng tâm lý từ bệnh tật và thiếu hụt dưỡng chất ảnh hưởng đến hệ dẫn truyền thần kinh. Các vấn đề hành vi như né tránh xã hội và rối loạn cảm xúc kéo dài đến tuổi vị thành niên, với suy dinh dưỡng đóng vai trò trung gian qua suy giảm nhận thức dẫn đến triệu chứng trầm cảm.

Đối với cơ quan trong cơ thể

Suy dinh dưỡng kéo dài gây tổn thương nghiêm trọng đến nhiều cơ quan nội tạng ở trẻ, dẫn đến biến chứng lâu dài. Các cơ quan trong cơ thể thường bị ảnh hưởng bởi suy dinh dưỡng:

  • Tim mạch và cơ bắp: Suy dinh dưỡng gây teo cơ tim và cơ xương, giảm khối lượng cơ tim dẫn đến giảm cung lượng tim và rối loạn nhịp tim nguy hiểm trong trường hợp nặng. Trẻ thường yếu cơ toàn thân, giảm sức mạnh vận động do mất khối lượng nạc và rối loạn chuyển hóa. Những thay đổi này có thể kéo dài, tăng nguy cơ suy tim khi bổ sung dinh dưỡng đột ngột.
  • Thiếu máu: Thiếu sắt, vitamin B12 và axit folic do suy dinh dưỡng gây thiếu máu thiếu hồng cầu, dẫn đến chóng mặt, mệt mỏi và giảm oxy mô.
  • Xương khớp: Thiếu canxi, vitamin D gây còi xương và loãng xương, làm xương yếu dễ gãy và biến dạng khung xương. Trẻ có mật độ xương giảm, tăng nguy cơ gãy xương suốt đời do ảnh hưởng tăng trưởng khung xương. Bổ sung dưỡng chất muộn khó đảo ngược hoàn toàn những tổn thương cấu trúc này.
Suy dinh dưỡng kéo dài gây tổn thương nghiêm trọng đến nhiều cơ quan nội tạng ở trẻ
Suy dinh dưỡng kéo dài gây tổn thương nghiêm trọng đến nhiều cơ quan nội tạng ở trẻ

Đối với phụ nữ mang thai và trẻ sơ sinh

Tác hại của bệnh suy dinh dưỡng tăng nguy cơ sảy thai ở phụ nữ do thiếu hụt dưỡng chất thiết yếu ảnh hưởng đến sự phát triển phôi thai và nhau thai. Sinh non xảy ra thường xuyên hơn vì thiếu protein và vi chất làm giảm cân nặng thai nhi, tăng tỷ lệ tiền sản giật và nhiễm trùng.

Trẻ sinh từ mẹ suy dinh dưỡng thường nhẹ cân (dưới 2,5kg), gặp suy hô hấp, hạ đường huyết và chậm phát triển não bộ ngay từ trong bụng mẹ. Suy dinh dưỡng bào thai gây tổn thương lâu dài như giảm IQ, yếu miễn dịch và tăng nguy cơ bệnh mạn tính ở trẻ sau này. Mẹ cũng đối mặt loãng xương do thai nhi lấy canxi từ xương mẹ.

Cách ngăn ngừa bệnh suy dinh dưỡng ở trẻ em

Để ngăn ngừa bệnh suy dinh dưỡng ở trẻ em, cha mẹ cần chú ý tối ưu chế độ dinh dưỡng trong “1000 ngày đầu đời” để tránh thể thấp còi và suy giảm miễn dịch vĩnh viễn.

  • Dinh dưỡng cho mẹ bầu và trẻ sơ sinh: Phụ nữ mang thai cần tăng 300-500 kcal/ngày với đầy đủ protein (70-100g), sắt (30mg), axit folic (600mcg) để tránh sinh con nhẹ cân – yếu tố nguy cơ suy dinh dưỡng cao nhất. Cho trẻ bú mẹ hoàn toàn 6 tháng đầu cung cấp đầy đủ nhu cầu dinh dưỡng, giảm nguy cơ tiêu chảy và viêm phổi.
  • Chế độ ăn dặm cân đối 6-24 tháng: Từ 6 tháng, trẻ nên được bổ sung đầy đủ 4 nhóm chất: tinh bột, đạm động vật, rau củ quả, chất béo theo tỷ lệ 5:2:1:1. Bổ sung vitamin A, sắt, kẽm định kỳ để giảm tỷ lệ thấp còi.
  • Vệ sinh và tiêm chủng đầy đủ: Rửa tay với xà phòng trước ăn sau đi vệ sinh giảm tiêu chảy. Tiêm chủng đúng lịch phòng sởi, ho gà. Tẩy giun 6 tháng/lần từ 2 tuổi loại bỏ ký sinh trùng.
  • Theo dõi tăng trưởng và can thiệp sớm: Đo chiều cao, cân nặng hàng tháng và so sánh với biểu đồ tăng trưởng WHO. Trẻ dưới đường 50 cần bổ sung năng lượng gấp đôi (150kcal/kg/ngày) và protein (4-6g/kg).

Gói xét nghiệm Vi chất Dinh dưỡng tại Trung Tâm Y Khoa DIAG giúp bạn đánh giá đúng mức các vi chất trong cơ thể với độ chính xác cao, phát hiện sớm thiếu hụt, tránh trường hợp bổ sung dư thừa gây hại.

Tìm hiểu thêm về Gói xét nghiệm Vi chất Dinh dưỡng cho trẻ em và người lớn