Các loại vitamin tăng sức đề kháng cho trẻ

Vì sao nên bổ sung vitamin cho trẻ?

Vitamin là các hợp chất hữu cơ thiết yếu, tham gia vào hầu hết các quá trình sinh học từ tăng trưởng, phát triển đến kiểm soát chức năng miễn dịch. Hệ miễn dịch của trẻ nhỏ chưa hoàn thiện, trong khi nhu cầu dinh dưỡng trên mỗi kg cân nặng lại cao hơn người lớn. Dẫn đến việc thiếu hụt vitamin là một trong những yếu tố nguy cơ làm tăng tần suất và mức độ nặng của các bệnh nhiễm khuẩn như ốm vặt, cảm cúm, viêm phế quản, viêm phổi, tiêu chảy.

Nguyên nhân dẫn đến việc thiếu hụt vitamin có thể do trẻ kén ăn, biếng ăn, ăn không đủ nhóm thực phẩm (rau xanh, trái cây, sữa, thịt cá, đậu). Điều này khiến trẻ dễ bị thiếu vitamin A, C, D, nhóm B và các vi chất sắt, kẽm, selen. Theo khuyến cáo từ các tổ chức y tế như American Academy of Pediatrics (AAP), trẻ suy dinh dưỡng, ăn uống kém, sống ở vùng thiếu vi chất hoặc có bệnh mạn tính (tiêu hóa, thận, gan, bệnh di truyền) có lợi khi được bổ sung vitamin và khoáng chất theo liều chuẩn.

Trường hợp nào trẻ nên bổ sung vitamin?

Trẻ khỏe mạnh, ăn uống đầy đủ, đa dạng 4–5 nhóm thực phẩm thường không cần bổ sung vitamin tổng hợp vượt liều khuyến cáo. Tuy nhiên, một số nhóm trẻ nên được bổ sung định kỳ hoặc theo chỉ định như sau:

• Trẻ 6 tháng – 5 tuổi: Nên uống bổ sung thực phẩm chức năng như viên uống vitamin A, C, D theo khuyến cáo y tế hoặc chỉ định của bác sĩ.
• Trẻ ăn uống kém, suy dinh dưỡng, biếng ăn, sống ở vùng thiếu nắng (ít tiếp xúc ánh nắng mặt trời) hoặc có bệnh mạn tính (gút, gan, thận, tiêu hóa mạn tính): Thường được bác sĩ chỉ định bổ sung vitamin D, kẽm, sắt, vitamin nhóm B theo liều phù hợp.

Các loại vitamin tăng sức đề kháng cho trẻ em

Dưới đây là những vitamin tăng đề kháng cho bé hỗ trợ phát triển thể chất, hệ miễn dịch và sức khỏe tổng thể.

Vitamin C – Chất chống oxy hóa và tăng cường miễn dịch

Vitamin C (acid ascorbic) là vitamin tan trong nước, không thể tự tổng hợp ở người, nên cần được cung cấp liên tục qua ăn uống hoặc bổ sung. Vitamin C đóng vai trò chất chống oxy hóa mạnh, giúp trung hòa các gốc tự do sinh ra trong quá trình chuyển hóa, khi nhiễm trùng, viêm hoặc do môi trường (khói bụi, ô nhiễm).

Vitamin C cần cho tổng hợp collagen, protein cấu trúc giữ cho da, niêm mạc hô hấp, tiêu hóa, mạch máu luôn chắc khỏe. Đây chính là hàng rào cơ học đầu tiên ngăn vi khuẩn, virus xâm nhập. Khi thiếu vitamin C, niêm mạc yếu, dễ tổn thương, tạo điều kiện cho các bệnh như viêm họng, viêm phế quản, viêm phổi, tiêu chảy phát sinh.

Vitamin A – Giúp bảo vệ niêm mạc và ngăn ngừa nhiễm trùng

Vitamin A (retinol và các dẫn chất) là vitamin tan trong dầu, tồn tại trong thức ăn động vật (gan, cá, sữa) và tiền vitamin A (carotene) trong rau quả màu đỏ hoặc cam. Trong cơ thể, vitamin A được chuyển thành acid retinoic, hoạt chất chính điều chỉnh biểu hiện gen tại các tế bào biểu mô niêm mạc và tế bào miễn dịch.

Vitamin D – Điều hòa và kích hoạt hệ miễn dịch

Vitamin D là một vitamin tan trong chất béo, chủ yếu được tổng hợp ở da dưới ánh nắng mặt trời và một phần từ thức ăn (cá béo, trứng, sữa tăng cường). Dưới dạng hoạt động (1,25‑dihydroxyvitamin D), nó gắn vào thụ thể vitamin D (VDR) trên nhiều tế bào miễn dịch như bạch cầu đơn nhân, đại thực bào, bạch cầu trung tính, tế bào T, tế bào B, tế bào dendritic, từ đó điều hòa phản ứng miễn dịch.

Vitamin D kích hoạt hệ miễn dịch bẩm sinh bằng cách tăng sản xuất các peptide kháng khuẩn ở phổi và niêm mạc đường hô hấp, giúp tiêu diệt sớm vi khuẩn, virus. Vitamin D cũng đồng thời ức chế viêm quá mức, điều chỉnh tế bào T helper (Th1/Th2), tăng tế bào T điều hòa (Treg), giúp cơ thể chống nhiễm trùng nhưng không gây đáp ứng miễn dịch quá mức (giảm nguy cơ viêm nặng, dị ứng quá mức).

Vitamin E – Chống oxy hóa, bảo vệ tế bào miễn dịch

Vitamin E (chủ yếu là tocopherol) là vitamin tan trong chất béo, có mặt trong thực phẩm: dầu thực vật, các loại hạt (hạnh nhân, đậu phộng), ngũ cốc, trứng, rau lá xanh. Nó hoạt động như chất chống oxy hóa bảo vệ các acid béo không bão hòa đa trong màng tế bào khỏi bị oxy hóa bởi các gốc tự do.

Vitamin E làm giảm stress oxy hóa và viêm, bảo vệ màng tế bào bạch cầu, tế bào lympho, đại thực bào, bạch cầu trung tính, từ đó giữ cho tế bào miễn dịch hoạt động hiệu quả.

Khi trẻ em bị nhiễm trùng, sốt, viêm, cơ thể sinh ra rất nhiều gốc oxy hóa; vitamin E giúp trung hòa các chất này, giảm tổn thương tế bào miễn dịch và tổ chức xung quanh.

Vitamin nhóm B – Tham gia vào quá trình tạo tế bào miễn dịch

Vitamin nhóm B (B6, B9, B12) là các tác tử trung gian (coenzyme) trong chu trình tổng hợp DNA, RNA, protein và chuyển hóa năng lượng. Do đó, chúng rất cần cho các quá trình:

• Tăng sinh và biệt hóa tế bào gốc trong tủy xương, sản sinh hồng cầu, bạch cầu, tiểu cầu và các tế bào miễn dịch trưởng thành.
• Tạo tế bào lympho (T và B) – loại tế bào chủ lực trong miễn dịch thích nghi, sản xuất kháng thể và tiêu diệt tế bào nhiễm bệnh.

Xem thêm: Các loại vitamin cần bổ sung cho trẻ sơ sinh

Các khoáng chất thiết yếu tăng cường miễn dịch cho bé

Bên cạnh bổ sung vitamin tăng đề kháng cho trẻ em, cha mẹ cũng cần lưu ý bổ sung khoáng chất cần thiết khác. Những khoáng chất như sắt, kẽm, selen, đồng là những vi chất có vai trò cốt lõi trong duy trì và nâng cao chức năng miễn dịch ở trẻ nhỏ, thông qua nhiều cơ chế từ vận chuyển oxy, chống oxy hóa đến điều hòa enzym và tế bào miễn dịch. Trong đó:

• Sắt giúp vận chuyển oxy và cung cấp năng lượng cho tế bào miễn dịch.
• Kẽm hỗ trợ sản xuất, trưởng thành và chức năng của tế bào miễn dịch, giảm nguy cơ viêm phổi, tiêu chảy nặng.
• Selen là chất chống oxy hóa, bảo vệ tế bào miễn dịch khỏi tổn thương.
• Đồng tham gia các enzym chống oxy hóa và chuyển hóa miễn dịch.

Cách bổ sung vitamin tăng đề kháng cho bé an toàn và hiệu quả

Cha mẹ nên ưu tiên bổ sung vitamin cho trẻ từ các nguồn tự nhiên. Trẻ ăn uống đa dạng với đủ thịt, cá, trứng, sữa, rau xanh, củ quả, ngũ cốc nguyên cám thường không cần bổ sung vitamin tổng hợp vượt mức khuyến nghị.

• Vitamin A, vitamin C, vitamin E từ rau xanh, củ, quả, dầu thực vật.
• Vitamin D, B, sắt, kẽm từ thịt, cá, trứng, sữa, ngũ cốc.

Do đó, bước đầu tiên và quan trọng nhất là xây dựng thực đơn đa dạng cho trẻ. Cha mẹ nên lưu ý xây dựng chế độ ăn uống dinh dưỡng hợp lý với nhiều rau củ quả tươi theo mùa, bữa ăn đầy đủ thịt, cá, trứng, sữa, đậu cho từng độ tuổi,

Các thực phẩm giàu vitamin và khoáng chất tăng sức đề kháng

Các nhóm thực phẩm chủ lực tăng sức đề kháng cho trẻ em bao gồm:

• Rau, củ, quả nhiều màu sắc: Cà chua, cà rốt, bí đỏ, gấc, đu đủ, cam, quýt, bưởi giàu beta‑carotene (tiền vitamin A), vitamin C, lycopene, flavonoid giúp bảo vệ niêm mạc hô hấp, mắt, tăng khả năng chống nhiễm trùng. Rau muống, rau ngót, cải xoăn, rau dền, cải bó xôi giàu vitamin A, C, K, folate, sắt, magie, selen hỗ trợ tạo tế bào máu, tế bào miễn dịch và chống oxy hóa.
• Trái cây giàu vitamin C và chất chống oxy hóa: Cam, quýt, bưởi, kiwi, ổi, dâu, bông cải xanh, ớt chuông, cà chua là những nguồn vitamin C dồi dào, giúp tăng sản xuất và hoạt động bạch cầu, giảm thời gian và mức độ nặng của cảm lạnh thông thường. Các loại quả giàu polyphenol, flavonoid (việt quất, mâm xôi, táo, lê, nho) cũng hỗ trợ giảm viêm, bảo vệ tế bào miễn dịch khỏi tổn thương do stress oxy hóa.
• Thịt, cá, trứng, sữa và các sản phẩm từ sữa: Thịt đỏ, gan, cá, hải sản, trứng, sữa, sữa chua, phô mai cung cấp vitamin B, vitamin D, kẽm, sắt, selen, protein hỗ trợ tạo tế bào máu, lympho, kháng thể. Sữa chua, kefir, phô mai, sữa lên men cung cấp probiotics, giúp cân bằng hệ vi sinh đường ruột, qua đó gián tiếp tăng khả năng chống nhiễm trùng tiêu hóa, hô hấp.
• Các loại hạt, đậu, ngũ cốc nguyên cám: Hạt hướng dương, hạnh nhân, đậu nành, đậu đen, đậu đỏ, đậu xanh, đậu phộng, chia, hạt bí, yến mạch, gạo lứt, lúa mì nguyên cám là nguồn vitamin E, B, sắt, kẽm, magie, selen, protein thực vật, chất xơ. Những thực phẩm này giúp tăng cường chức năng tế bào miễn dịch, hỗ trợ hấp thu và lưu trữ năng lượng, duy trì vi khuẩn có ích trong ruột, từ đó cải thiện miễn dịch toàn thân.

Các thói quen tốt hỗ trợ tăng cường sức đề kháng cho trẻ em

Bên cạnh việc bổ sung vitamin và khoáng chất, trẻ em cũng nên lưu ý các thói quen sinh hoạt để phát huy tối đa hiệu quả như:

• Ngủ đủ giấc.
• Vận động hàng ngày.
• Giữ vệ sinh cá nhân sạch sẽ.
• Tiêm phòng đầy đủ theo lịch.
• Môi trường thoải mái, giảm stress.

Nếu chỉ dùng thực phẩm chức năng mà không điều chỉnh thói quen, trẻ vẫn có thể dễ ốm vặt, tái phát bệnh; ngược lại, nếu ưu tiên các thói quen lành mạnh, trẻ sẽ có hệ miễn dịch vững chắc hơn.

Lưu ý khi bổ sung vitamin tăng đề kháng cho bé

Khi bổ sung vitamin tăng đề kháng cho bé, cha mẹ nên lưu ý:

• Chỉ bổ sung khi có nhu cầu thực sự (thiếu vi chất, ăn uống kém, bệnh lý, khu vực thiếu nắng/vi chất).
• Thực phẩm bổ sung theo đúng liều khuyến cáo theo độ tuổi, ưu tiên vitamin tan trong nước, thận trọng với vitamin tan trong dầu.
• Không thay thế chế độ ăn uống lành mạnh, và luôn theo dõi tác dụng phụ, dị ứng, bệnh nền, dùng thuốc.

Việc tuân thủ các lưu ý này giúp phụ huynh vừa bảo vệ con khỏi thiếu hụt vi chất, vừa hạn chế nguy cơ ngộ độc, tổn thương gan–thận và các tác dụng phụ không mong muốn.

Xem thêm

• 3 tháng giữa thai kỳ nên bổ sung vitamin gì?
• Bé 4 tháng tuổi cần bổ sung vitamin gì?
• Bổ sung vitamin tổng hợp cho bé đúng cách