Bé ngủ hay giật mình là thiếu chất gì?

Bé ngủ hay giật mình là thiếu chất gì?

Hiện tượng trẻ hay giật mình khi ngủ thường liên quan đến sự kích thích quá mức của hệ thần kinh hoặc sự mất cân bằng vi chất dinh dưỡng. Trong đó, các vi chất liên quan đến tình trạng này thường được nhắc đến bao gồm canxi, vitamin D, kẽm và đặc biệt là magie.

Canxi

Canxi đóng vai trò điều tiết sự cân bằng giữa trạng thái hưng phấn và ức chế của vỏ não. Khi cơ thể trẻ thiếu canxi, quá trình dẫn truyền xung động thần kinh bị ảnh hưởng, làm giảm ngưỡng kích thích của hệ thần kinh trung ương.

Cụ thể, sự thiếu hụt canxi dẫn đến các hệ quả sau

• Tăng tính kích thích thần kinh: Vỏ não trở nên dễ bị kích thích bởi các âm thanh, ánh sáng hoặc chuyển động nhẹ từ môi trường, khiến trẻ giật mình và tỉnh giấc đột ngột.
• Rối loạn chức năng cơ: Canxi tham gia trực tiếp vào quá trình co cơ. Khi thiếu hụt, cơ bắp dễ bị kích thích quá mức, dẫn đến co thắt nhẹ, vung tay chân hoặc run rẩy khi trẻ đang trong trạng thái ngủ nông.

Ngoài biểu hiện giật mình, trẻ thiếu canxi thường kèm theo các dấu hiệu lâm sàng khác mà phụ huynh cần lưu ý

• Dấu hiệu lâm sàng: Ra nhiều mồ hôi trộm vào ban đêm, rụng tóc vành khăn, trẻ hay quấy khóc, khó dỗ dành, và thóp liền muộn (ở trẻ sơ sinh).
• Biểu hiện về thể chất: Trẻ có thể chậm mọc răng, chậm biết đi hoặc có dấu hiệu còi xương nếu tình trạng thiếu hụt kéo dài.

Vitamin D

Thiếu vitamin D không phải nguyên nhân trực tiếp khiến trẻ giật mình. Tình trạng làm giảm khả năng hấp thụ canxi, dẫn đến hạ canxi máu nhẹ. Sự thiếu hụt canxi này khiến hệ thần kinh của bé trở nên nhạy cảm, dễ bị kích thích bởi các tác động nhỏ, dẫn đến việc trẻ hay giật mình, khó đi vào giấc ngủ hoặc ngủ không sâu.

Ngoài hiện tượng giật mình khi ngủ, khi thiếu vitamin D, trẻ thường xuất hiện các dấu hiệu lâm sàng đặc trưng

• Dấu hiệu thần kinh sớm: Trẻ hay quấy khóc về đêm, đổ mồ hôi trộm ngay cả khi trời mát, giấc ngủ không ổn định.
• Biểu hiện thể chất: Chậm mọc răng, thóp đóng chậm (ở trẻ sơ sinh), rụng tóc vành khăn sau gáy.
• Dấu hiệu muộn: Nếu thiếu hụt kéo dài, trẻ có thể có các dấu hiệu còi xương như chân vòng kiềng, lồng ngực biến dạng (ức gà hoặc ức lõm), chậm biết lẫy, bò hoặc biết đi.

Magie

Magie đóng vai trò then chốt như một “chất làm dịu” tự nhiên cho hệ thần kinh. Khi cơ thể trẻ thiếu hụt magie, ngưỡng kích thích của các tế bào thần kinh giảm xuống, khiến trẻ trở nên nhạy cảm hơn với các tác động nhỏ từ môi trường xung quanh khi đang ngủ, từ đó dẫn đến hiện tượng giật mình, khó ngủ sâu hoặc trằn trọc.

Trong cơ thể, magie và canxi hoạt động như một cặp đối trọng trong chức năng cơ bắp: canxi hỗ trợ quá trình co cơ, trong khi magie thúc đẩy quá trình giãn cơ. Khi thiếu magie, cơ bắp của trẻ có thể không được thư giãn hoàn toàn, dẫn đến tình trạng mệt mỏi cơ, chuột rút hoặc co thắt nhẹ.

Sự kết hợp giữa việc hệ thần kinh bị kích thích và cơ bắp không được thư giãn là nguyên nhân chính khiến trẻ khó duy trì giấc ngủ ổn định.

Vitamin nhóm B (B1, B6)

Vitamin nhóm B (đặc biệt vitamin B1 và vitamin B6) đóng vai trò thiết yếu trong việc duy trì hoạt động bình thường của hệ thần kinh trung ương. Khi trẻ thiếu hụt các vi chất này, quá trình dẫn truyền thần kinh có thể bị ảnh hưởng, dẫn đến hệ thần kinh dễ bị kích thích quá mức. Biểu hiện lâm sàng là trẻ hay giật mình, trằn trọc hoặc khó đi vào giấc ngủ sâu.

• Vitamin B1 (Thiamine): Đây là chất cần thiết để não bộ để chuyển hóa glucose thành năng lượng. Khi thiếu B1, chức năng não bộ bị suy giảm, trẻ thường biểu hiện qua sự mệt mỏi, cáu gắt, chán ăn, thậm chí là cảm giác dị cảm (châm chích, nóng rát) ở chân tay, khiến trẻ khó chịu và dễ thức giấc đột ngột.
• Vitamin B6 (Pyridoxine): Đóng vai trò then chốt trong việc tổng hợp các chất dẫn truyền thần kinh như serotonin và melatonin. Đây là những hormone điều hòa chu kỳ thức – ngủ. Việc thiếu B6 có thể khiến ngưỡng kích thích của hệ thần kinh hạ thấp, làm trẻ phản ứng mạnh với các kích thích môi trường ngay cả khi đang ngủ.

Sắt

Sắt không chỉ là thành phần thiết yếu tạo nên huyết sắc tố (hemoglobin) để vận chuyển oxy trong máu, mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc tổng hợp các chất dẫn truyền thần kinh tại não bộ. Trong đó bao gồm dopamine là chất đóng vai trò then chốt trong việc điều hòa giấc ngủ và vận động.

Khi trẻ thiếu sắt, quá trình cung cấp oxy đến các tế bào não bị suy giảm, đồng thời làm mất cân bằng các chất dẫn truyền thần kinh. Điều này dẫn đến những hệ lụy sau

• Hệ thần kinh nhạy cảm: Não bộ của trẻ luôn trong trạng thái “cảnh giác” hoặc “không yên”, khiến trẻ khó đi vào giấc ngủ sâu và dễ bị đánh thức bởi những tiếng động nhỏ.
• Hội chứng chân không yên (Restless Legs Syndrome – RLS): Mặc dù phổ biến hơn ở trẻ lớn, nhưng thiếu sắt có thể gây ra cảm giác bồn chồn, khó chịu ở chân, dẫn đến những cử động co giật hoặc đá chân vô thức khi trẻ mới bắt đầu chìm vào giấc ngủ.

Nguyên nhân khiến bé giật mình khi ngủ khác

Thực tế, không phải lúc nào giật mình cũng đồng nghĩa với việc trẻ đang thiếu hụt vi chất. Dưới đây là các nhóm nguyên nhân phổ biến khác gây ra tình trạng này.

Nguyên nhân sinh lý và phản xạ tự nhiên

Ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, hệ thần kinh trung ương vẫn đang trong quá trình hoàn thiện và chưa đủ trưởng thành để kiểm soát các phản xạ một cách ổn định.

• Phản xạ Moro (Startle Reflex): Đây là phản xạ sinh lý hoàn toàn bình thường ở trẻ sơ sinh, giúp bé tự bảo vệ mình trước những kích thích đột ngột (tiếng ồn, thay đổi vị trí, hoặc cảm giác “rơi” khi đặt trẻ xuống giường). Phản xạ này thường giảm dần và biến mất sau 3-6 tháng tuổi.
• Giai đoạn chuyển giấc: Giấc ngủ của trẻ được chia thành nhiều chu kỳ ngắn. Trong quá trình chuyển giao giữa các giai đoạn ngủ (đặc biệt là từ ngủ nông sang ngủ sâu), trẻ có thể có những cử động tay chân hoặc giật mình nhẹ, điều này hoàn toàn là tự nhiên.

Nguyên nhân môi trường và chăm sóc

Nhiều trường hợp giật mình xuất phát từ môi trường xung quanh không tối ưu cho giấc ngủ của bé.

• Tiếng ồn và ánh sáng: Những tiếng động mạnh đột ngột hoặc ánh sáng quá gắt trong phòng ngủ có thể dễ dàng đánh thức hệ thần kinh đang nhạy cảm của bé.
• Thói quen khi ngủ: Việc thay đổi nhiệt độ đột ngột, quần áo quá chật hoặc không thoải mái, hay việc đặt trẻ xuống giường quá mạnh tay có thể làm bé cảm thấy bất an và giật mình.
• Tâm lý: Những trẻ lớn hơn hoặc nhạy cảm có thể gặp ác mộng hoặc cảm giác không an toàn do tâm lý lo lắng, sợ hãi trước khi ngủ, dẫn đến tình trạng ngủ không sâu và dễ khóc thét.

Nguyên nhân bệnh lý cần lưu ý

Nếu tình trạng giật mình kèm theo các dấu hiệu bất thường về sức khỏe, cha mẹ cần đặc biệt cảnh giác với các nguyên nhân bệnh lý sau

• Hội chứng trào ngược dạ dày thực quản (GERD): Axit dạ dày trào ngược lên thực quản gây cảm giác nóng rát, khó chịu, khiến trẻ khó ngủ và dễ bị đánh thức đột ngột.
• Tình trạng nhiễm trùng: Các bệnh lý như viêm họng, sốt cao, viêm tai giữa hoặc cảm cúm làm cơ thể trẻ mệt mỏi, đau nhức và khó chịu, làm gián đoạn giấc ngủ sâu.
• Các vấn đề thần kinh và tim mạch: Dù hiếm gặp hơn, nhưng những tổn thương hệ thần kinh trung ương hoặc các bệnh lý tim bẩm sinh cũng có thể biểu hiện qua giấc ngủ không ổn định và hay giật mình.

Biện pháp cải thiện giấc ngủ cho bé

Bố mẹ có thể tham khảo các cách cải thiện giấc ngủ cho bé áp dụng tại nhà như sau

• Thiết lập môi trường ngủ lý tưởng: Không gian yên tĩnh và ánh sáng dịu giảm thiểu tối đa tiếng ồn và sử dụng ánh sáng mờ trong phòng ngủ giúp kích thích cơ thể trẻ sản sinh melatonin (hormone điều hòa giấc ngủ), giúp bé dễ đi vào giấc ngủ và ngủ sâu hơn. Hãy giữ phòng ngủ thông thoáng, nhiệt độ vừa phải, không quá nóng hay quá lạnh, đảm bảo trẻ cảm thấy thoải mái nhất khi nằm.
• Kỹ thuật hỗ trợ giấc ngủ an toàn: Quấn tã/khăn giúp cố định tay chân, hạn chế các cử động co giật vô thức do phản xạ Moro, đồng thời tạo cảm giác an toàn, bao bọc cho bé. Sử dụng các thiết bị tạo tiếng ồn trắng với âm lượng nhẹ có thể giúp lấn át những tiếng động đột ngột từ môi trường xung quanh, giúp bé ngủ ổn định hơn. Bố mẹ hãy kiên nhẫn bế trẻ cho đến khi bé bắt đầu thiu thiu ngủ rồi mới nhẹ nhàng đặt xuống nệm, tránh để trẻ bị “hẫng” do thay đổi vị trí đột ngột.
• Xây dựng thói quen khoa học: Tắm nước ấm, nghe nhạc nhẹ hoặc đọc truyện với giọng điệu trầm ấm trước khi ngủ là cách tốt để trẻ chuyển đổi từ trạng thái hoạt động sang nghỉ ngơi.

Khi nào nên đưa bé đi khám bác sĩ?

Cha mẹ cần đưa bé đi khám chuyên khoa nhi ngay nếu hiện tượng giật mình khi ngủ đi kèm với các dấu hiệu bất thường sau

• Biểu hiện thần kinh bất thường: Trẻ có các cơn co giật thực sự, gồng cứng người, run rẩy không kiểm soát, hoặc các cử động lặp đi lặp lại bất thường khi đang ngủ mà cha mẹ không thể trấn an.
• Rối loạn nhịp thở: Trẻ có biểu hiện ngáy to, thở bằng miệng, thở hổn hển, hoặc các cơn ngưng thở (ngừng thở trên 10 giây) trong khi ngủ. Đây là dấu hiệu nguy hiểm của chứng ngưng thở khi ngủ.
• Triệu chứng toàn thân: Trẻ sốt cao, quấy khóc kéo dài không dỗ được, nôn trớ nhiều, bụng chướng, hoặc có dấu hiệu chậm phát triển về vận động và tâm thần so với lứa tuổi.

Gói xét nghiệm Vi chất Dinh dưỡng tại Trung Tâm Y Khoa DIAG giúp bạn đánh giá đúng mức các vi chất trong cơ thể với độ chính xác cao, phát hiện sớm thiếu hụt, tránh trường hợp bổ sung dư thừa gây hại.

Tìm hiểu thêm về Gói xét nghiệm Vi chất Dinh dưỡng cho trẻ em và người lớn