Chụp X quang sỏi thận khi nào? Hình ảnh sỏi thận trên X quang

Lưu ý: Thông tin y khoa trong bài viết chỉ mang tính tham khảo và không thay thế cho chẩn đoán, tư vấn, điều trị của bác sĩ chuyên khoa. Mọi quyết định áp dụng thông tin y khoa trong bài viết cần được bác sĩ chuyên khoa đánh giá dựa trên nhu cầu và tình trạng sức khỏe cụ thể trước khi thực hiện.

Chụp X quang sỏi thận là gì?

Chụp X quang sỏi thận là phương pháp chụp phổ biến để tạo ra hình ảnh của hệ tiết niệu (chủ yếu là thận, niệu quản, bàng quang) bằng cách sử dụng tia X. Khi tia X đi xuyên qua cơ thể thì các mô mềm sẽ cho tia đi qua dễ dàng, còn những cấu trúc cứng như xương hay sỏi sẽ chặn lại một phần, từ đó tạo nên hình ảnh rõ nét trên phim chụp.

Canxi (Ca) là một nguyên tử nặng với khả năng hấp thụ tia X mạnh, vậy nên các loại sỏi có thành phần từ canxi sẽ có “độ cản tia X” cao. Đây chính là lý do vì sao các loại sỏi canxi, như sỏi canxi oxalat hoặc sỏi canxi photphat, hiện lên rõ ràng trên phim chụp.

• Sỏi Struvite: Tuy độ cản quang kém hơn Canxi, nhưng chúng thường có kích thước rất lớn (sỏi san hô) nên thực tế rất dễ quan sát trên phim X-quang.
• Sỏi Cystin: Đây là loại sỏi bán cản quang do chứa lưu huỳnh, vẫn có thể nhìn thấy mờ trên phim.
• Sỏi Acid Uric: Sỏi này hoàn toàn không cản tia X nên không thể nhìn thấy bằng cách chụp X-quang.

Trên thực tế, mục đích chính của chụp Xquang là để theo dõi tiến triển của sỏi qua thời gian chứ không phải là để chẩn đoán ban đầu. Hình ảnh thu được sẽ cho biết vị trí, số lượng và kích thước sỏi, nhờ đó hỗ trợ bác sĩ định hướng kế hoạch điều trị – tiếp tục theo dõi, điều trị nội khoa, hay can thiệp tán sỏi.

Xem thêm: Khám sỏi thận

Hình ảnh sỏi thận trên X quang

Khi nào cần chụp Xquang sỏi thận?

Chụp X-quang không phải lúc nào cũng cần thiết, mà chỉ được chỉ định trong những trường hợp cụ thể, thường được dùng để sàng lọc ban đầu và theo dõi điều trị.

• Theo dõi sỏi đã được chẩn đoán trước đó để kiểm tra kích thước sỏi có thay đổi không, sỏi có di chuyển xuống niệu quản hoặc ra ngoài hay không.
• Kiểm tra định kỳ ở người từng bị bệnh sỏi thận nhiều lần có nguy cơ tái phát cao.
• Đánh giá hiệu quả trước phẫu thuật tán sỏi để chọn phương pháp can thiệp phù hợp.
• Đánh giá hiệu quả sau phẫu thuật tán sỏi để kiểm tra xem sỏi đã vỡ hết chưa, còn sót mảnh nào không.
• Áp dụng nếu không thể chụp CT hoặc siêu âm.

Vì chụp X-quang sử dụng tia X nên phương pháp chụp này không phù hợp với phụ nữ mang thai, trẻ em và những người nghi ngờ có sỏi đang hình thành. Tùy trường hợp bác sĩ sẽ có hướng chỉ định phù hợp.

Tuy nhiên, thực tế hiện nay các bác sĩ thường chỉ định kết hợp X-quang và Siêu âm. Siêu âm giúp phát hiện thận bị ứ nước, còn X-quang giúp xác định vị trí và độ cứng của viên sỏi. Việc kết hợp này sẽ đảm bảo tính chính xác trong chẩn đoán với chi phí hợp lý.

Xem thêm: Chụp CT sỏi thận

Hạn chế của kỹ thuật chụp X-quang sỏi thận

Nhược điểm hàng đầu của phương pháp chụp X-quang là chỉ có những sỏi có tính cản tia X cao (như sỏi canxi) mới hiện rõ ràng trên phim kết quả. Trong khi đó, Xquang lại không đạt hiệu quả cao với các loại sỏi như sỏi urat hay cystin.

Hình ảnh X-quang cũng chỉ là dạng hai chiều nên việc xác định vị trí chính xác của viên sỏi trong thận, niệu quản hay bàng quang rất khó khăn, nhất là khi sỏi nhỏ hoặc bị che khuất bởi xương hoặc các cấu trúc khác của đường tiết niệu.

Nhiều trường hợp bác sĩ không thể nhận biết được các tình trạng đặc biệt do bệnh sỏi thận gây ra nếu chỉ chụp X-quang, chẳng hạn như:

• Không thấy được tình trạng tắc nghẽn, ứ nước, viêm nhiễm trong thận. Sỏi nhỏ nằm ở đoạn niệu quản chậu thường bị che khuất bởi xương chậu, rất khó phát hiện trên phim X-quang thường quy.
• Nhầm lẫn giữa sỏi và vôi hóa mạch máu, vôi hóa hạch bạch huyết, sỏi túi mật…

Vấn đề quan trọng khác chính là việc chụp X-quang liên tục có thể làm tăng mức độ phơi bức xạ ở người bệnh. Điều này đặc biệt không an toàn nếu đó là phụ nữ mang thai và trẻ em – vốn là hai nhóm đối tượng rất nhạy cảm với tia X.

Vì tính nhạy cảm này mà bác sĩ sẽ cân nhắc kỹ lưỡng và chỉ chỉ định chụp khi thực sự cần thiết để hạn chế tối đa nguy cơ phơi nhiễm bức xạ ở hai nhóm đối tượng này.

Xem thêm:

• Siêu âm sỏi thận
• Khám sỏi thận ở đâu?
• Siêu âm sỏi thận bao nhiêu tiền?