6 triệu chứng sau khi tán sỏi thận và cách xử lý hiệu quả

Tại sao tán sỏi thận gây triệu chứng khó chịu?

Các triệu chứng sau tán sỏi thận chủ yếu xuất phát từ phản ứng tự nhiên của đường niệu sau khi sỏi bị phá vỡ. Dưới đây là các nguyên nhân chính:

• Mảnh sỏi di chuyển trong niệu quản: Khi sỏi vỡ thành nhiều mảnh nhỏ, chúng có thể cọ xát vào niêm mạc đường niệu, gây đau quặn hoặc buốt. Đây là phản ứng thường gặp sau khi tán sỏi ngoài cơ thể và được ghi nhận trong hướng dẫn của AUA và EAU.
• Phản ứng viêm nhẹ sau thủ thuật: Sóng xung hoặc năng lượng laser có thể gây phù nề mô xung quanh, dẫn đến cảm giác tức nặng hoặc khó chịu vùng hông lưng. Hiện tượng này thường thoáng qua và tự cải thiện theo thời gian.
• Co thắt niệu quản: Đường niệu có thể tăng co bóp để tống mảnh sỏi ra ngoài, gây đau từng cơn. Cơ chế này là nguyên nhân phổ biến của cơn đau sau tán sỏi, đặc biệt ở bệnh nhân có mảnh sỏi >4–5 mm.
• Kích ứng do stent JJ (nếu có đặt): Ống stent có thể chạm vào bàng quang hoặc niệu quản, gây tiểu rắt, buốt hoặc đau lan xuống bẹn. Đây là tác dụng phụ đã được mô tả rõ trong các khuyến cáo điều trị sỏi tiết niệu hiện hành.

Các triệu chứng sau khi tán sỏi thận và cách xử lý

Dưới đây là những biểu hiện thường gặp nhất và cách xử lý tham khảo:

1. Đau quặn hông lưng

Đau quặn hông lưng là triệu chứng phổ biến sau tán sỏi thận, xuất hiện khi các mảnh sỏi di chuyển và gây kích thích niệu quản. Người bệnh có thể cảm nhận cơn đau lưng âm ỉ hoặc dữ dội từng đợt, đôi khi lan xuống đau bụng dưới hoặc bẹn. Theo Hiệp hội Tiết niệu Mỹ (AUA), phản ứng đau này thường gặp trong giai đoạn cơ thể đào thải mảnh sỏi sau tán sỏi.

Cách xử lý:

• Sử dụng thuốc giảm đau theo chỉ định: giúp kiểm soát cơn đau do co thắt niệu quản và giảm khó chịu trong quá trình tống sỏi.
• Uống đủ nước: Duy trì lượng nước uống vừa phải theo nhu cầu. Lưu ý: Trong lúc cơn đau quặn đang diễn ra dữ dội, không nên cố uống quá nhiều nước vì có thể làm tăng áp lực lên thận khiến cơn đau trầm trọng hơn.
• Tái khám bác sĩ khi đau kéo dài hoặc tăng dần: nhằm loại trừ nguy cơ tắc nghẽn niệu quản hoặc biến chứng sau thủ thuật.

2. Đi tiểu ra máu nhẹ sau tán sỏi

Đi tiểu ra máu nhẹ thường xuất hiện trong 24-72 giờ sau tán sỏi thận do niêm mạc đường niệu bị kích thích bởi sóng xung hoặc mảnh sỏi nhỏ. Người bệnh có thể thấy nước tiểu hồng nhạt hoặc đỏ nhạt nhưng không kèm đau dữ dội. Đây là phản ứng phổ biến và thường tự cải thiện khi mô niệu quản hồi phục.

Cách xử lý:

• Uống nhiều nước: giúp làm loãng nước tiểu, giảm kích ứng và hỗ trợ rửa trôi máu còn sót trong đường niệu.
• Tránh vận động mạnh trong 1–2 ngày: hạn chế tăng ma sát lên niệu quản, giúp giảm tình trạng tiểu máu.
• Liên hệ bác sĩ nếu tiểu máu kéo dài hoặc đậm màu: để loại trừ chảy máu nhiều, nhiễm trùng hoặc tổn thương niệu quản.

3. Tiểu rắt, tiểu buốt

Tiểu rắt, buốt có thể xảy ra ngay sau tán sỏi thận do niệu quản và bàng quang bị kích thích, đặc biệt ở bệnh nhân có đặt stent JJ. Người bệnh thường cảm thấy mót tiểu nhiều lần, tiểu ít hoặc cảm giác buốt khi bắt đầu đi tiểu. Hướng dẫn NICE ghi nhận đây là tác dụng phụ thường gặp và thường giảm dần trong vài ngày đầu.

Cách xử lý:

• Dùng thuốc giãn cơ trơn hoặc giảm kích thích bàng quang: hỗ trợ làm giảm cảm giác buốt và tần suất đi tiểu.
• Uống đủ nước trong ngày: giúp giảm nồng độ chất thải trong nước tiểu, hạn chế kích ứng niêm mạc.
• Theo dõi triệu chứng nhiễm trùng: như sốt, tiểu đục, mùi hôi; nếu có, cần tái khám bác sĩ để được đánh giá và điều trị kịp thời.

Xem thêm: Chi phí tán sỏi thận có bảo hiểm y tế

4. Sốt nhẹ hoặc ớn lạnh

Sốt nhẹ hoặc ớn lạnh có thể xuất hiện sau tán sỏi thận do phản ứng viêm của cơ thể. Tuy nhiên, nếu sốt cao ≥ 38°C, đây có thể là dấu hiệu của nhiễm trùng đường niệu – biến chứng quan trọng được cảnh báo trong hướng dẫn của Hiệp hội Tiết niệu châu Âu (EAU). Người bệnh cần theo dõi sát vì triệu chứng có thể tiến triển nhanh, đặc biệt khi có tắc nghẽn niệu quản.

Cách xử lý:

• Theo dõi nhiệt độ cơ thể: Cần đặc biệt cảnh giác. Nếu có sốt (dù nhẹ) kèm cảm giác ớn lạnh hoặc rét run, đây có thể là dấu hiệu sớm của nhiễm trùng đường tiết niệu. Người bệnh cần liên hệ ngay với bác sĩ điều trị hoặc đến cơ sở y tế, không tự ý dùng thuốc hạ sốt và theo dõi tại nhà
• Uống nhiều nước: giúp giảm kích ứng đường niệu và hỗ trợ đào thải vi khuẩn.
• Đến cơ sở y tế cấp cứu ngay khi sốt cao ≥ 38°C hoặc kèm đau nhiều: để được tầm soát nhiễm trùng đường tiết niệu và can thiệp sức khỏe kịp thời.

5. Khó chịu hoặc đau tức vùng bụng dưới do stent JJ

Stent JJ có thể gây cảm giác căng tức vùng bụng dưới, tiểu buốt hoặc đau lan xuống bẹn do stent tiếp xúc với niêm mạc niệu quản và bàng quang. Theo StatPearls, đây là tác dụng phụ phổ biến ở bệnh nhân được đặt stent sau nội soi tán sỏi và thường giảm dần khi cơ thể thích nghi.

Cách xử lý:

• Dùng thuốc giúp giảm đau hoặc chống co thắt: giúp giảm cảm giác căng tức và khó chịu vùng hạ vị.
• Uống đủ nước: hạn chế lắng đọng cặn trong stent và giảm ma sát lên bàng quang.
• Tái khám bác sĩ khi đau tăng hoặc tiểu máu nhiều: Tiểu máu vi thể (nước tiểu hồng nhạt) có thể kéo dài cho đến khi rút Stent JJ. Điều này là bình thường nếu không kèm sốt hay đau quá mức. Nếu đau hoặc tiểu máu nhiều, hãy đi khám sớm để được chẩn đoán kịp thời.

Xem thêm: Chi phí tán sỏi thận

6. Buồn nôn hoặc mệt mỏi

Buồn nôn, chán ăn hoặc mệt mỏi có thể xảy ra sau tán sỏi thận do tác dụng phụ của thuốc giảm đau, thuốc gây mê hoặc do cơ thể phản ứng với cơn đau sau thủ thuật. Triệu chứng này thường do tác dụng phụ của thuốc gây mê/giảm đau. Tuy nhiên, nếu buồn nôn kéo dài kèm đau bụng chướng hoặc đau hông lưng dữ dội, cần tái khám ngay để loại trừ tắc nghẽn đường tiết niệu hoặc tụ máu sau phúc mạc.

Cách xử lý:

• Nghỉ ngơi và ăn uống nhẹ: chăm sóc hậu phẫu giúp cơ thể suy nhược phục hồi và giảm cảm giác buồn nôn sau gây mê hoặc dùng thuốc.
• Uống nước từng ngụm nhỏ: hạn chế kích ứng dạ dày và duy trì đủ dịch cho quá trình đào thải sỏi.
• Tái khám nếu buồn nôn kéo dài hoặc kèm đau tăng: để loại trừ biến chứng nhiễm trùng đường tiết niệu hoặc tác dụng phụ của thuốc.

Khi nào cần đi cấp cứu ngay lập tức? Sốt cao kèm rét run, vô niệu (không đi tiểu được > 6 tiếng), đau không đáp ứng thuốc giảm đau, máu chảy thành cục,…

Lưu ý: Thông tin y khoa trong bài viết chỉ mang tính tham khảo và không thay thế cho chẩn đoán, tư vấn, điều trị của bác sĩ chuyên khoa. Mọi quyết định áp dụng thông tin y khoa trong bài viết cần được bác sĩ chuyên khoa đánh giá dựa trên nhu cầu và tình trạng sức khỏe cụ thể trước khi thực hiện.

Xem thêm

• Tán sỏi thận ống mềm
• Tán sỏi thận bằng sóng xung kích
• Tán sỏi thận bao lâu?
• Tán sỏi thận bằng tia laser