Thuốc giảm đau sỏi thận được ưu tiên là nhóm thuốc kháng viêm không steroid (NSAIDs), trong khi paracetamol và opioid chỉ được dùng trong những tình huống nhất định. Việc lựa chọn thuốc, liều dùng và chống chỉ định cần tuân thủ khuyến cáo lâm sàng. Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ từng nhóm thuốc, cách dùng đúng và các lưu ý quan trọng khi tự xử trí cơn đau sỏi thận.

Lưu ý: Thông tin y khoa trong bài viết chỉ mang tính tham khảo và không thay thế cho chẩn đoán, tư vấn, điều trị của bác sĩ chuyên khoa. Mọi quyết định áp dụng thông tin y khoa trong bài viết cần được bác sĩ chuyên khoa đánh giá dựa trên nhu cầu và tình trạng sức khỏe cụ thể trước khi thực hiện.

Đau sỏi thận uống thuốc giảm đau gì?

Người bị đau sỏi thận thường được chỉ định ưu tiên sử dụng thuốc kháng viêm không steroid (NSAIDs) vì khả năng giảm đau nhanh và giảm áp lực nội thận. Khi NSAIDs không phù hợp hoặc không đáp ứng, bác sĩ có thể thay thế bằng paracetamol hoặc opioid trong thời gian ngắn. Một số thuốc giãn cơ trơn hoặc chống co thắt có thể được dùng bổ trợ nhưng không phải thuốc giảm đau chuẩn theo khuyến cáo của Hiệp hội Tiết niệu châu Âu (EAU).

Các nhóm thuốc liên quan trong điều trị đau sỏi thận:

  • NSAIDs (ibuprofen, ketorolac, diclofenac, indomethacin, piroxicam): Đây là nhóm thuốc được ưu tiên hàng đầu vì giúp giảm đau nhanh, giảm viêm và giảm áp lực trong bể thận. NSAIDs hiệu quả hơn nhiều nhóm thuốc khác trong cơn đau quặn thận cấp và được Hiệp hội Tiết niệu châu Âu (EAU) khuyến nghị là lựa chọn đầu tay.
  • Paracetamol (acetaminophen): Thích hợp cho trường hợp đau nhẹ đến trung bình hoặc khi người bệnh không thể dùng NSAIDs do bệnh dạ dày, tim mạch hoặc bệnh thận nền. Paracetamol không có tác dụng chống viêm nhưng an toàn, dễ sử dụng và có thể phối hợp với NSAIDs để tăng hiệu quả giảm đau.
  • Opioid (morphine, tramadol): Chỉ dùng khi NSAIDs không hiệu quả hoặc bị chống chỉ định, đặc biệt trong những cơn đau quặn thận nặng. Opioid tác động trực tiếp lên hệ thần kinh trung ương để giảm đau mạnh nhưng tiềm ẩn nguy cơ buồn nôn, an thần và lệ thuộc thuốc, nên cần giám sát y khoa.
  • Thuốc giãn cơ – thuốc chống co thắt (phloroglucinol, drotaverine): Các thuốc này giúp giảm co thắt niệu quản và giảm khó chịu tạm thời nhưng không được xem là thuốc giảm đau chính trong cơn đau quặn thận. EAU không khuyến cáo sử dụng thường quy vì bằng chứng hiệu quả còn hạn chế.
  • Các thuốc khác trong đơn điều trị: Trong thực tế, bệnh nhân có thể thấy nhiều loại thuốc khác xuất hiện trong toa điều trị sỏi thận, nhưng chúng không phải thuốc giảm đau, gồm:
    • Thuốc gây tê (lidocain): Lidocain chỉ dùng trong thủ thuật, không dùng để giảm đau cơn quặn thận.
    • Thuốc kháng sinh: điển hình như ciprofloxacin, norfloxacin, ceftriaxon, chỉ dùng khi có nhiễm trùng đường tiểu kèm theo, không có tác dụng giảm đau.
    • Thuốc lợi tiểu: hydrochlorothiazide, bendroflumethiazide, chlorthalidone, dùng trong phòng ngừa tái phát sỏi, không dùng trong điều trị cơn đau cấp.

Lưu ý: Các thuốc này hỗ trợ xử lý nguyên nhân hoặc biến chứng nhưng không làm giảm đau quặn thận và không thay thế NSAIDs, paracetamol hoặc opioid.

Xem thêm: Thuốc trị sỏi thận

Người bị đau sỏi thận thường được chỉ định ưu tiên dùng thuốc nhóm NSAIDs
Người bị đau sỏi thận thường được chỉ định ưu tiên dùng thuốc nhóm NSAIDs

Cách dùng thuốc giảm đau sỏi thận

Việc dùng thuốc giảm đau trong cơn đau sỏi thận cần tuân thủ đúng khuyến cáo lâm sàng và được bác sĩ đánh giá từng trường hợp. Nguyên tắc chung là ưu tiên NSAIDs vì hiệu quả giảm đau tốt và giảm áp lực nội thận, trong khi opioid chỉ dùng khi NSAIDs không phù hợp.

Liều dùng, thời gian dùng và chống chỉ định phải được cân nhắc ở bệnh nhân có bệnh thận nền hoặc nguy cơ biến chứng tiêu hóa – tim mạch. Lưu ý, chỉ sử dụng thuốc khi có chỉ định của bác sĩ.

1. Ibuprofen

Ibuprofen là thuốc kháng viêm không steroid (NSAID) thường được ưu tiên trong điều trị đau sỏi thận nhờ khả năng giảm đau, giảm viêm và giảm áp lực trong bể thận. Thuốc phù hợp cho những cơn đau từ nhẹ đến trung bình và thường được sử dụng sớm trong giai đoạn cấp. Người bệnh cần tuân thủ đúng liều để hạn chế nguy cơ ảnh hưởng dạ dày – thận.

Cách dùng theo khuyến nghị lâm sàng:

  • Liều uống thường gặp: 400–600 mg mỗi 6–8 giờ, tùy mức độ đau.
  • Tránh dùng ở người có viêm loét dạ dày – tá tràng, suy thận tiến triển hoặc bệnh tim mạch.
  • Không tự ý tăng liều hoặc kết hợp nhiều NSAIDs cùng lúc để tránh tác dụng phụ.
Ibuprofen là thuốc kháng viêm không steroid phổ biến cho người sỏi thận
Ibuprofen là thuốc kháng viêm không steroid phổ biến cho người sỏi thận

2. Ketorolac

Ketorolac là NSAID có tác dụng giảm đau mạnh, thường được sử dụng trong cấp cứu để xử trí cơn đau quặn thận dữ dội. Thuốc giúp giảm áp lực nội thận nhanh và hiệu quả hơn nhiều loại giảm đau thông thường. Do nguy cơ tác dụng phụ trên thận và đường tiêu hóa, ketorolac chỉ dùng ngắn hạn và phải được chỉ định bởi bác sĩ.

Cách dùng theo khuyến nghị lâm sàng:

  • Liều lượng tiêm cần được bác sĩ chỉ định dựa trên cân nặng và tuổi tác (thường dao động 15–30 mg) để tránh tổn thương thận cấp.
  • Không dùng kéo dài quá 5 ngày để hạn chế nguy cơ tổn thương thận hoặc xuất huyết tiêu hóa.
  • Tránh dùng ở bệnh nhân suy thận, mất nước hoặc có tiền sử loét dạ dày.

Xem thêm: Mổ sỏi thận

3. Diclofenac

Diclofenac là NSAID có hiệu lực giảm đau nhanh, được dùng phổ biến trong các cơn đau quặn thận mức trung bình đến nặng. Thuốc chống co thắt niệu quản và giảm áp lực bể thận hiệu quả. Nhờ thời gian tác dụng tương đối ổn định, diclofenac thường được lựa chọn khi cần kiểm soát đau sớm tại cơ sở y tế.

Cách dùng theo khuyến nghị lâm sàng:

  • Dùng đường uống hoặc đặt hậu môn với liều 50–100 mg, tùy mức độ đau.
  • Không dùng cho bệnh nhân có bệnh tim mạch nặng, suy thận hoặc tiền sử loét dạ dày – tá tràng.
  • Tránh phối hợp nhiều NSAIDs để hạn chế tác dụng phụ.

4. Indomethacin

Indomethacin (đặc biệt dạng viên đạn đặt trực tràng) là một trong những NSAID kinh điển và hiệu quả nhất, được EAU khuyến cáo mạnh mẽ ngang hàng với Diclofenac trong xử trí cơn đau quặn thận nhờ tác dụng giảm đau mạnh.

Cách dùng theo khuyến nghị lâm sàng:

  • Liều uống thường từ 25–50 mg, có thể lặp lại tùy chỉ định.
  • Tránh dùng ở bệnh nhân bệnh dạ dày, suy thận hoặc người cao tuổi do tăng nguy cơ tác dụng phụ.
  • Chỉ nên dùng khi có hướng dẫn từ bác sĩ, không tự ý kéo dài thời gian điều trị.
Indomethacin là một NSAID có tác dụng giảm đau và chống viêm mạnh
Indomethacin là một NSAID có tác dụng giảm đau và chống viêm mạnh

Xem thêm: Tán sỏi thận

5. Paracetamol

Paracetamol (acetaminophen) là thuốc giảm đau – hạ sốt an toàn, hoạt động chủ yếu trên hệ thần kinh trung ương để làm giảm cảm nhận đau. Thuốc phù hợp cho đau nhẹ đến trung bình hoặc khi NSAIDs bị chống chỉ định do vấn đề dạ dày, tim mạch hoặc bệnh thận nền. Paracetamol không có tác dụng chống viêm nhưng hiệu quả trong giảm triệu chứng khó chịu do sỏi thận.

Cách dùng theo khuyến nghị lâm sàng:

  • Liều thường dùng: 500–1000 mg mỗi 6 giờ, không vượt quá giới hạn an toàn trong ngày.
  • Có thể phối hợp với NSAIDs trong những trường hợp cần tăng kiểm soát đau.
  • Tránh vượt liều ở người mắc bệnh gan hoặc thường xuyên uống rượu.

6. Morphine

Đây là opioid mạnh, được chỉ định khi cơn đau quặn thận quá dữ dội hoặc không đáp ứng với NSAIDs. Thuốc tác động trực tiếp lên hệ thần kinh trung ương để ức chế dẫn truyền đau, mang lại hiệu quả giảm đau nhanh nhưng phải dùng thận trọng do nguy cơ an thần, suy hô hấp và lệ thuộc thuốc.

Cách dùng theo khuyến nghị lâm sàng:

  • Thường dùng trong cấp cứu qua đường tiêm tĩnh mạch, liều điều chỉnh theo đáp ứng của người bệnh.
  • Không sử dụng kéo dài và chỉ dùng khi có giám sát y khoa.
  • Tránh ở bệnh nhân suy hô hấp, người già yếu hoặc có nguy cơ lệ thuộc opioid.
Morphine được chỉ định khi cơn đau quặn thận quá dữ dội hoặc không đáp ứng với NSAIDs
Morphine được chỉ định khi cơn đau quặn thận quá dữ dội hoặc không đáp ứng với NSAIDs

7. Tramadol

Tramadol là opioid tác dụng trung ương với mức giảm đau vừa đến mạnh, dùng khi NSAIDs không hiệu quả hoặc bị chống chỉ định. Thuốc giúp giảm các cơn đau quặn thận nhưng đi kèm nguy cơ chóng mặt, buồn nôn và an thần, nên cần sử dụng theo đúng chỉ định của bác sĩ.

Cách dùng theo khuyến nghị lâm sàng:

  • Liều uống thường từ 50–100 mg, có thể nhắc lại tùy mức độ đau và khuyến cáo điều trị.
  • Tránh dùng cùng thuốc ức chế thần kinh trung ương hoặc rượu.
  • Không tự ý tăng liều hoặc dùng kéo dài vì nguy cơ lệ thuộc và tác dụng phụ.

Lưu ý khi dùng thuốc giảm đau sỏi thận

Sử dụng thuốc giảm đau trong cơn đau sỏi thận cần tuân thủ chặt chẽ chỉ định từ bác sĩ để đạt hiệu quả tối ưu và hạn chế biến chứng. Người bệnh không nên tự ý tăng liều, phối hợp thuốc hoặc kéo dài thời gian sử dụng khi chưa có chỉ định. Dưới đây là những lưu ý quan trọng giúp đảm bảo an toàn và hỗ trợ xử trí đúng cách trong giai đoạn cấp.

  • Không lạm dụng NSAIDs: Nhóm thuốc này hiệu quả nhưng có thể gây tổn thương thận hoặc kích ứng dạ dày nếu dùng liều cao hoặc kéo dài. Cần thận trọng ở người có bệnh thận mạn, bệnh tim mạch hoặc tiền sử viêm loét dạ dày.
  • Tránh tự dùng opioid: Opioid chỉ dùng ngắn hạn trong trường hợp đau nặng và phải được bác sĩ giám sát để giảm nguy cơ ức chế hô hấp và lệ thuộc thuốc.
  • Tôn trọng giới hạn liều paracetamol: Không vượt quá liều an toàn trong ngày để tránh tổn thương gan, nhất là ở người uống rượu hoặc có bệnh gan nền.
  • Báo ngay khi có triệu chứng bất thường: Nôn kéo dài, sốt, tiểu máu nhiều, đau tăng nhanh hoặc bí tiểu là dấu hiệu cảnh báo cần thăm khám sớm.
  • Không tự thay thế bằng thuốc giãn cơ trơn: Mặc dù EAU không xem là thuốc giảm đau chính, nhưng trên thực tế lâm sàng, bác sĩ có thể kê đơn phối hợp để hỗ trợ giảm co thắt tùy theo đáp ứng của từng bệnh nhân.
  • Luôn kết hợp đánh giá nguyên nhân: Thuốc giảm đau chỉ hỗ trợ triệu chứng, không giúp đào thải sỏi. Người bệnh cần được bác sĩ xác định kích thước – vị trí sỏi để chọn phương pháp điều trị phù hợp.
Lưu ý dùng thuốc theo sự chỉ dẫn của bác sĩ
Lưu ý dùng thuốc theo sự chỉ dẫn của bác sĩ

Cách giảm đau sỏi thận không cần dùng thuốc

Người bệnh hoàn toàn có thể áp dụng một số biện pháp hỗ trợ tại nhà để giảm cơn đau sỏi thận trước khi cần dùng thuốc hoặc trong khi chờ điều trị. Tuy không thay thế điều trị y khoa, chúng vẫn đóng vai trò quan trọng trong việc giảm khó chịu và hỗ trợ phục hồi.

  • Trong cơn đau cấp tính, hạn chế uống quá nhiều nước để tránh làm tăng áp lực lên thận khiến cơn đau dữ dội hơn. Chỉ nên uống đủ nước khi cơn đau đã giảm hoặc theo hướng dẫn cụ thể của bác sĩ.
  • Chườm nóng vùng hông lưng: Nhiệt độ ấm giúp cơ trơn niệu quản giãn ra, từ đó giảm co thắt và giảm đau tạm thời. Người bệnh có thể dùng túi chườm ấm hoặc tắm nước ấm để hỗ trợ.
  • Đi lại nhẹ nhàng: Vận động mức độ nhẹ giúp sỏi di chuyển thuận lợi hơn, giảm áp lực trong bể thận và cải thiện cảm giác đau. Không nên vận động mạnh vì có thể làm cơn đau tăng lên.
  • Tắm nước ấm: Mang lại tác dụng thư giãn tương tự chườm nóng, giúp giảm căng cơ lưng – hông và giảm khó chịu vùng thận trong giai đoạn đau cấp.
  • Tránh hoạt động làm tăng đau: Hạn chế nâng vật nặng, chạy nhanh, nhảy mạnh hoặc cúi gập người đột ngột vì các động tác này làm tăng áp lực lên thận – niệu quản, dễ gây đau quặn thận.
  • Duy trì tư thế thoải mái: Nằm nghiêng hoặc ngồi nghiêng về bên không đau có thể giúp giảm áp lực lên thận và niệu quản, qua đó giảm cảm giác đau.
  • Theo dõi nước tiểu và triệu chứng: Quan sát màu sắc nước tiểu, lượng nước tiểu và các triệu chứng đi kèm như sốt, buồn nôn hoặc đau tăng. Nếu có bất thường, người bệnh nên thăm khám sớm để loại trừ biến chứng nhiễm trùng hoặc tắc nghẽn nặng.

Xem thêm