Tán sỏi thận qua da là gì? Tán sỏi thận có nguy hiểm không?

Tán sỏi thận qua da là gì?

Tán sỏi qua da (Percutaneous Nephrolithotomy – PCNL) là kỹ thuật nội soi xâm lấn tối thiểu để loại bỏ sỏi thận hoặc sỏi niệu quản có kích thước lớn hoặc phức tạp. Phương pháp nội soi này tạo một đường hầm nhỏ qua da vào thận, sử dụng dụng cụ chuyên dụng để phá vỡ và lấy sỏi ra ngoài.

Theo các hướng dẫn từ Hiệp hội Tiết niệu Mỹ (AUA) và Hiệp hội Tiết niệu Châu Âu (EAU), tán sỏi thận qua da được coi là phương pháp vàng cho sỏi thận hơn 20mm, sỏi san hô hoặc sỏi phức tạp. Phương pháp này có tỷ lệ sạch sỏi cao hơn so với các phương pháp nội soi khác như ESWL hay URS. Kỹ thuật giảm đáng kể mức độ xâm lấn so với phẫu thuật mở, giúp hạn chế đau đớn cho bệnh nhân, giảm thời gian nằm viện và cải thiện phục hồi nhanh chóng.

Đối tượng chỉ định và chống chỉ định tán sỏi thận qua da

Việc bệnh nhân được chỉ định thực hiện tán sỏi qua da cần dựa vào các yếu tố khác nhau.

Đối tượng chỉ định

Tán sỏi thận qua da được ưu tiên thực hiện cho bệnh nhân có:

• Sỏi thận kích thước lớn hơn 20 mm, bao gồm sỏi san hô (staghorn stones) hoặc sỏi san hô một phần.
• Vị trí khó thực hiện các phương pháp như tán sỏi sử dụng sóng xung kích (ESWL) hoặc tán sỏi nội soi ngược dòng (URS).
• Sỏi tái phát gây tắc nghẽn, đau lặp lại, nhiễm trùng.

Đối tượng chống chỉ định

Tán sỏi thận qua da không nên thực hiện cho các đối tượng sau:

• Nhiễm trùng đường tiết niệu chưa điều trị, rối loạn đông máu không kiểm soát, phụ nữ đang trong thai kỳ, thận không chức năng, hoặc u nghi ngờ ở đường tiếp cận.
• Mạch máu thận bất thường, nhiễm trùng nặng tại chỗ, cao huyết áp chưa kiểm soát, hoặc bệnh nhân không chịu được gây mê toàn thân.

Xem thêm: Quy trình tán sỏi thận

Quy trình thực hiện tán sỏi thận qua da

Quy trình thực hiện phương pháp tán sỏi thận qua da bao gồm:

Chuẩn bị và gây mê trước phẫu thuật:

Bệnh nhân được gây mê, đặt ống thông tiểu để dẫn lưu bàng quang, sau đó chuyển sang tư thế nằm sấp hoặc nằm ngửa trên bàn chuyên dụng với đệm bảo vệ áp lực. Vùng lưng được sát khuẩn và che chắn vô trùng; đường hầm vào thận thường được bác sĩ tạo lập ngay trong quá trình phẫu thuật dưới hướng dẫn của siêu âm hoặc X-quang (C-arm). Chụp X-quang để xác định vị trí sỏi, đài thận lý tưởng (thường đài thận sau dưới) mà tránh sử dụng chất cản quang nếu có nguy cơ rò rỉ.​​

Tạo đường hầm và nong rộng đường hầm:

Kim chọc qua da lưng vào đài thận mục tiêu, xác nhận bằng bơm nước tiểu đối quang, rồi luồn dây dẫn thẳng và dây an toàn xuống bàng quang. Nong đường hầm bằng bóng nong (bơm căng đến 12-24 atm) hoặc bằng bộ nong tuần tự, sau đó đặt ống vỏ tiếp cận để giảm áp lực và dễ dàng đưa dụng cụ. Bước này quyết định thành công, tránh tổn thương mạch máu hoặc màng phổi.​​

Tán sỏi và lấy mảnh vụn:

Bác sĩ đưa ống soi thận qua ống vỏ để quan sát sỏi, sử dụng năng lượng laser (holmium), máy tán sỏi siêu âm hoặc khí nén để phá vỡ sỏi thành mảnh nhỏ, đồng thời hút hoặc dùng kẹp lấy ra ngoài. Với sỏi lớn hoặc san hô, có thể cần tạo nhiều đường hầm hoặc dùng ống soi thận mềm để tiếp cận cực dưới; mục tiêu là sạch sỏi hoàn toàn (tỷ lệ sạch sỏi >85%). Thời gian tán sỏi chiếm phần lớn, theo dõi để tránh mảnh sót lại.​​

Kết thúc và chăm sóc sau phẫu thuật:

Bác sĩ rút ống vỏ, đặt một ống dẫn lưu nhỏ mềm đặt ở vùng hông lưng hoặc stent niệu quản để dẫn lưu, chụp kiểm tra (X-quang hoặc bơm thuốc qua ống dẫn lưu) để đảm bảo sạch sỏi và đường tiểu lưu thông tốt trước khi rút ống. Sau phẫu thuật, bệnh nhân được theo dõi tại phòng hồi tỉnh và chuyển về khoa điều trị khi tình trạng ổn định.

Xem thêm: Tán sỏi thận bao lâu?

Tán sỏi thận qua da có đau không?

Tán sỏi thận qua da không gây đau trong quá trình thực hiện nhờ gây mê. Tuy nhiên sau phẫu thuật, bệnh nhân thường cảm nhận đau nhẹ đến trung bình ở vùng lưng hoặc thắt lưng. Bệnh nhân có thể kiểm soát triệu chứng bằng thuốc giảm đau và các biện pháp hỗ trợ dưới sự tư vấn của bác sĩ.

Phương pháp này kiểm soát cơn đau tốt hơn phẫu thuật mở. Hầu hết bệnh nhân đều có thể trở lại hoạt động bình thường sau 1-2 tuần.

Ưu điểm và nhược điểm của phương pháp tán sỏi thận qua da

Khi điều trị bệnh sỏi thận bằng phương pháp tán sỏi qua da, bệnh nhân sẽ được:

• Có tỷ lệ sạch sỏi cao nhất trong một lần thực hiện (83-100% tùy loại sỏi), hiệu quả vượt trội đối với sỏi lớn hoặc ở vị trí khó.
• Ít xâm lấn hơn phẫu thuật mở, giảm mất máu, đau sau mổ và thời gian nằm viện chỉ 1-4 ngày.
• Hồi phục sức khỏe nhanh, không sẹo lớn và tỷ lệ biến chứng nhiễm trùng thấp khi dùng kháng sinh dự phòng.

Tuy nhiên, phương pháp này cũng tồn tại một số vấn đề mà bệnh nhân cần lưu ý như:

• Có nguy cơ biến chứng như chảy máu cần truyền, nhiễm trùng, tổn thương cơ quan lân cận (phổi, ruột).
• Chi phí cao hơn do thiết bị chuyên dụng (laser, fluoroscopy), gây mê toàn thân và yêu cầu bác sĩ kinh nghiệm.
• Không phù hợp bệnh nhân rối loạn đông máu, có thể cần chuyển mổ mở khẩn cấp.​

Xem thêm: Chi phí tán sỏi thận

Tán sỏi thận có nguy hiểm không?

Tán sỏi thận qua da là phương pháp an toàn với tỷ lệ tử vong rất thấp. Tuy nhiên, phương pháp vẫn tồn tại rủi ro biến chứng như chảy máu, nhiễm trùng và tổn thương cơ quan lân cận, đòi hỏi thực hiện tại cơ sở y tế uy tín để giảm thiểu biến chứng. Bệnh nhân sau khi thực hiện tán sỏi thận có thể xuất hiện một số biến chứng sau:

• Chảy máu là biến chứng hay gặp nhất, thường tự cầm hoặc cần truyền máu.
• Nhiễm trùng đường tiết niệu, đặc biệt nếu nước tiểu dương tính trước mổ, đòi hỏi kháng sinh dự phòng và cấy nước tiểu âm tính.
• Đau lưng, tiểu máu, sốt nhẹ phổ biến nhưng thường tự khỏi trong 1-3 ngày.

Chăm sóc và hồi phục sau tán sỏi thận qua da

Sau phẫu thuật, bệnh nhân được theo dõi tại phòng hồi tỉnh và chuyển về khoa điều trị khi tình trạng ổn định. Bạn sẽ có một ống dẫn lưu nhỏ ở vùng lưng để thoát nước tiểu lẫn máu cũ. Ống này thường không gây đau nhiều và sẽ được bác sĩ rút bỏ trước khi bạn xuất viện.

Nước tiểu có thể chuyển màu hồng nhạt khi bạn vận động nhiều hoặc đi lại, và sẽ trong dần khi nghỉ ngơi. Đây là hiện tượng bình thường trong 1-2 tuần đầu. Trong trường hợp cảm thấy khó chịu, bạn có thể dùng kháng sinh dự phòng, giảm đau (paracetamol/NSAID) và chườm lạnh vùng lưng để kiểm soát triệu chứng. Bạn cũng nên tránh nằm yên lâu và đi bộ nhẹ để tránh huyết khối.

Sau khi về nhà, bạn nên tham khảo chế độ chăm sóc và hồi phục sau khi tán sỏi thận sau:

• Nghỉ ngơi tuyệt đối trong 48 giờ đầu; tránh vận động mạnh, bê vác hơn 5kg trong 2 tuần.
• Tắm vòi sen sau 48 giờ nhưng tránh ngâm nước, bồn tắm hoặc hồ bơi 2 tuần.
• Uống nhiều nước (2.5-3L/ngày) để pha loãng nước tiểu, đào thải mảnh vụn.
• Chế độ ăn uống nhẹ, giàu trái cây, giảm muối/protein động vật, dùng thuốc nhuận tràng tránh táo bón.
• Theo dõi dấu hiệu bất thường và liên hệ bác sĩ ngay nếu có các triệu chứng như sốt cao hơn 38°C, đau tăng, tiểu máu dày đặc.

Xem thêm

• Tán sỏi thận ống mềm
• Tán sỏi thận bằng sóng xung kích
• Tán sỏi thận ở bệnh viện nào tốt nhất TP.HCM?