Tán sỏi thận là gì? Các phương pháp tán sỏi thận

Tán sỏi thận là gì?

Tán sỏi thận (lithotripsy) là phương pháp điều trị hiện đại sử dụng sóng xung kích ngoài cơ thể, laser nội soi niệu quản hoặc tán sỏi qua da để phá vỡ sỏi thận lớn thành mảnh nhỏ, giúp chúng dễ dàng đào thải qua đường nước tiểu mà không cần phẫu thuật mở.

Bệnh nhân nên cân nhắc tán sỏi thận khi sỏi gây triệu chứng nghiêm trọng như đau lưng dữ dội lan xuống bụng dưới, tiểu buốt rát kèm máu, hoặc thận ứ nước do tắc nghẽn đường tiết niệu. Phương pháp này được chỉ định ưu tiên cho sỏi kích thước trung bình (dưới 2cm), không tự đào thải, đặc biệt nếu kèm nhiễm trùng hoặc suy giảm chức năng thận để tránh biến chứng như vỡ thận hay suy thận mạn.

Đối với các loại sỏi có kích thước quá lớn (>2cm) hoặc sỏi san hô phức tạp, bác sĩ sẽ chỉ định phương pháp tán sỏi qua da (PCNL) thay vì tán sỏi ngoài cơ thể. Phẫu thuật mở hiện nay rất ít khi được chỉ định, chỉ dành cho các ca đặc biệt phức tạp.

Các phương pháp tán sỏi thận

Tán sỏi là nhóm các phương pháp ít xâm lấn, được phân loại thành: (1) Ngoài cơ thể, (2) Nội soi đường tự nhiên, (3) Qua da.

Tán sỏi ngoài cơ thể

Tán sỏi thận ngoài cơ thể (ESWL – Extracorporeal Shock Wave Lithotripsy) là kỹ thuật sử dụng sóng xung kích cao năng lượng từ máy tạo sóng bên ngoài cơ thể để tập trung phá vỡ sỏi thận hoặc sỏi niệu quản thành mảnh nhỏ, giúp chúng dễ dàng đào thải qua nước tiểu mà không cần phẫu thuật.

Máy tán sỏi sẽ định vị chính xác viên sỏi bằng X-quang hoặc siêu âm. Sau đó, năng lượng sóng xung kích được hội tụ ngay tại vị trí viên sỏi để phá vỡ cấu trúc của nó. Phương pháp này phù hợp nhất với sỏi kích thước dưới 2cm ở thận hoặc niệu quản trên, đạt tỷ lệ sạch sỏi 60-90% tùy loại máy.

Xem thêm: Thuốc trị sỏi thận

Tán sỏi thận nội soi niệu quản

Tán sỏi nội soi niệu quản (URS – Ureteroscopic Lithotripsy) là kỹ thuật sử dụng ống nội soi mềm hoặc cứng được đưa trực tiếp qua niệu đạo, bàng quang vào niệu quản để tiếp cận viên sỏi. Qua ống nội soi niệu quản, bác sĩ sử dụng năng lượng Laser công suất lớn (như Laser Holmium) để bắn phá viên sỏi thành bụi nhỏ, sau đó hút hoặc dùng rọ lấy các mảnh sỏi ra ngoài. Phương pháp nội soi niệu quản này ít xâm lấn, phù hợp với sỏi có kích thước từ 1-2cm, sỏi niệu quản đoạn 1/3 dưới, 1/3 giữa và sỏi trong thận.

Tán sỏi qua da

Tán sỏi thận qua da (PCNL – Percutaneous Nephrolithotomy) là kỹ thuật xâm lấn tối thiểu tạo một đường hầm nhỏ (khoảng 1cm) qua da lưng trực tiếp vào thận để đưa ống nội soi nephroscope và dụng cụ tán sỏi, giúp loại bỏ hoàn toàn sỏi lớn hoặc phức tạp mà không cần phẫu thuật mở.

Quy trình bắt đầu bằng gây mê toàn thân, bệnh nhân nằm sấp, bác sĩ dùng siêu âm hoặc X-quang nội soi huỳnh quang hướng kim chọc vào đài thận chứa sỏi, sau đó mở rộng đường hầm bằng dilatator hoặc balloon đến kích thước 6-12mm tùy loại, rồi đưa ống vào để tán sỏi bằng laser/ultrasonic và hút/lấy mảnh vụn ra ngoài. Phương pháp này lý tưởng cho sỏi >2cm, sỏi san hô, sỏi đa ổ hoặc thất bại với hai phương pháp phía trên.

Xem thêm: Mổ sỏi thận

Cách tán sỏi thận như thế nào?

Hướng dẫn điều trị như sau:

• Trước khi tán sỏi: Khám lâm sàng để chẩn đoán, xét nghiệm nước tiểu, hình ảnh (siêu âm, CT scan) để xác định vị trí, kích thước sỏi và sức khỏe tổng thể. Bệnh nhân cần cung cấp đầy đủ thông tin về thuốc đang sử dụng và các bệnh lý đi kèm. Trong một số trường hợp, cần ngưng thuốc chống đông máu hoặc dùng thuốc kháng sinh dự phòng nhiễm trùng trước khi tiến hành tán sỏi để hạn chế biến chứng.​
• Trong quá trình tán sỏi: Tùy vào phương pháp tán sỏi (ESWL, URS, PCNL), bệnh nhân được gây mê. Sóng xung kích hoặc laser sẽ được sử dụng dưới sự hướng dẫn của hình ảnh siêu âm hoặc X-quang để phá vỡ sỏi thành các mảnh nhỏ. Thời gian thực hiện dao động từ 45 phút đến vài giờ tùy thuộc vào phương pháp áp dụng và độ cứng, kích thước của viên sỏi.
• Sau khi tán sỏi: Bệnh nhân được theo dõi tại phòng hồi sức trong vài giờ để kiểm tra các dấu hiệu đau, chảy máu. Thông thường, người bệnh có thể ra viện trong ngày hoặc sau 1-2 ngày tùy thuộc vào phương pháp thực hiện. Sau đó, bệnh nhân cần uống nhiều nước, theo dõi nước tiểu và tái khám định kỳ để đánh giá hiệu quả điều trị và phát hiện các mảnh sỏi còn sót lại.​

Việc tuân thủ các bước chuẩn bị và chăm sóc sau điều trị giúp tối ưu hóa hiệu quả tán sỏi thận, giảm thiểu biến chứng và hạn chế tái phát sỏi thận trong tương lai.

Xem thêm: Chi phí tán sỏi thận có bảo hiểm y tế

Ưu nhược điểm và rủi ro khi tán sỏi thận

Phương pháp tán sỏi thận nổi bật với ưu điểm ít xâm lấn, giúp bệnh nhân giảm đau đớn nhiều so với phẫu thuật mở truyền thống, đồng thời rút ngắn thời gian hồi phục và nằm viện.

Xem thêm: Chi phí tán sỏi thận

Lời khuyên sau khi tán sỏi và cách phòng ngừa tái phát

Để phục hồi tốt và hạn chế tái phát sỏi, người bệnh cần:

• Bổ sung nước đủ mỗi ngày (ít nhất 2-3 lít) để tăng bài tiết nước tiểu, giúp đào thải mảnh vụn sỏi còn sót và ngăn ngừa cặn lắng hình thành sỏi mới.
• Tuân thủ chế độ ăn uống giảm muối, hạn chế thực phẩm giàu oxalat, đạm động vật nhiều purin để giảm nguy cơ kết tinh sỏi, đồng thời cân đối dinh dưỡng hợp lý.
• Tái khám định kỳ, siêu âm hoặc chụp kiểm tra sỏi sau điều trị để đánh giá hiệu quả, phát hiện sỏi sót hoặc tái phát kịp thời.
• Thói quen sinh hoạt lành mạnh, vận động nhảy dây hoặc chạy bộ nhẹ giúp tống các mảnh sỏi nhỏ sau tán sỏi ngoài cơ thể, tránh lười vận động nhằm tăng lưu thông máu và chức năng bài tiết thận. Uống nước chanh hoặc nước cam để tăng Citrate niệu giúp chống tái phát sỏi.
• Phối hợp điều trị cùng bác sĩ kiểm soát các bệnh lý chuyển hóa liên quan như tăng canxi, gout, rối loạn cân bằng acid-base,…

Việc chăm sóc kỹ lưỡng hậu tán sỏi không chỉ giúp giảm đau, hạn chế biến chứng như chảy máu, phù hợp điều trị lâu dài, giảm nguy cơ tái phát sỏi thận.

Xem thêm

• Cách giảm đau sỏi thận nhanh nhất
• Cách đẩy sỏi thận ra ngoài bằng dứa
• Thuốc giảm đau sỏi thận
• Cách trị sỏi thận