Tán sỏi thận bằng sóng xung kích: Độ hiệu quả, ưu, nhược điểm

Tán sỏi thận bằng sóng xung kích là gì?

Tán sỏi thận bằng sóng xung kích (Extracorporeal Shock Wave Lithotripsy – ESWL/ SWL) là thủ thuật điều trị không xâm lấn. Đây là phương pháp sử dụng sóng xung kích năng lượng cao từ bên ngoài cơ thể để phá vỡ các viên sỏi thận hay sỏi niệu quản thành những mảnh vụn, giúp cơ thể dễ đào thải qua đường nước tiểu.

Về cơ chế, máy sẽ tạo ra các “cú” sóng xung kích và tập trung năng lượng vào đúng vị trí sỏi qua hướng dẫn của siêu âm hoặc X-Quang. Khi sóng xung kích tác động liên tục sẽ khiến các viên sỏi nứt và vỡ dần thành nhiều mảnh nhỏ. Sau thủ thuật tán sỏi, các mảnh sỏi thận hoặc sỏi niệu quản sẽ di chuyển trong đường tiết niệu và được đào thải ra theo nước tiểu.

Tùy từng trường hợp, bệnh nhân có thể được dùng thuốc giảm đau, an thần hoặc gây mê để quá trình thực hiện dễ chịu hơn. Một số biểu hiện có thể gặp sau tán sỏi như nước tiểu có màu hồng nhạt, tiểu ra máu nhẹ, bầm vùng lưng hoặc bụng, hoặc khó chịu khi mảnh sỏi đi ra.

Mức độ hiệu quả của phương pháp tán sỏi thận bằng sóng xung kích

ESWL có hiệu quả cao trong việc làm vỡ sỏi thành mảnh vụn, đặc biệt trong trường hợp sỏi kích thước nhỏ hoặc vừa. Tuy nhiên, vẫn có trường hợp bệnh nhân cần tán lại vì còn sót sỏi to, khiến cơ thể không thể đào thải qua nước tiểu. Ngoài ra, phương pháp này thường không hiệu quả và không được khuyến cáo cho sỏi san hô kích thước lớn hoặc sỏi quá cứng (như sỏi Cystine).

Một số yếu tố ảnh hưởng đến độ hiệu quả của tán sỏi thận bằng sóng xung kích gồm:

• Kích thước sỏi: Nếu sỏi thận hoặc sỏi niệu quản có kích thước càng lớn thì càng khó tán hết hoàn toàn. Trong trường hợp này, bác sĩ có thể cân nhắc các phương pháp khác có độ hiệu quả cao hơn.
• Vị trí sỏi: Bệnh nhân có sỏi ở đài thận dưới thường khó tán hết bằng sóng xung kích. Nguyên nhân vì mảnh sỏi có thể đọng lại ở vị trí thấp và khó đào thải qua nước tiểu.
• Cấu trúc của đài thận – bể thận: Nếu bệnh nhân có cấu trúc đài thận hẹp, dài hoặc góc thoát không thuận lợi thì mảnh sỏi sau tán có thể bị kẹt lại.
• Mật độ của sỏi: Nếu sỏi có độ đậm cao thì thường khó bị nứt, vỡ vụn dưới tác động của sóng xung kích. Trong trường hợp này, bác sĩ có thể cân nhắc tán sỏi nhiều lần hoặc đổi sang phương pháp khác phù hợp hơn.
• Khoảng cách từ da đến sỏi: Đây chính là đường đi của năng lượng từ máy đến sỏi. Khoảng cách càng lớn thì năng lượng tác động đến sỏi có thể giảm.

Xem thêm: Chi phí tán sỏi thận có bảo hiểm y tế

Các trường hợp chỉ định tán sỏi thận bằng sóng xung kích

Một số trường hợp bác sĩ có thể chỉ định tán sỏi thận bằng sóng xung kích gồm:

• Sỏi có kích thước nhỏ đến vừa, thường không quá 20 mm.
• Sỏi nằm ở vị trí thuận lợi như đài trên hoặc đài giữa.
• Sỏi không quá cứng hoặc có cấu trúc bình thường.
• Đường tiết niệu thông thoáng, không có tắc nghẽn.
• Tình trạng bệnh nhân ổn định, có thể đáp ứng điều trị.

Ai không được chỉ định tán sỏi bằng sóng xung kích?

Dù là phương pháp điều trị không xâm lấn, hồi phục nhanh và có hiệu quả cao, tuy nhiên, vẫn có trường hợp bệnh nhân chống chỉ định thực hiện tán sỏi bằng sóng xung kích ESWL, gồm:

• Phụ nữ đang mang thai vì sóng xung kích có thể ảnh hưởng đến thai nhi.
• Bệnh nhân có sỏi quá lớn hoặc quá cứng, nằm ở vị trí kém thuận lợi như đài thận dưới.
• Người bị rối loạn đông máu hoặc dùng thuốc chống đông máu (thuốc kháng tiểu cầu) chưa được kiểm soát.
• nhiễm trùng đường tiết niệu chưa điều trị dứt điểm.
• Tắc nghẽn đường tiết niệu.
• Người đang đặt máy tạo nhịp tim (trừ một số dòng máy đời mới cho phép nhưng cần sự giám sát chặt chẽ của bác sĩ tim mạch).

Xem thêm: Tán sỏi thận bao lâu?

Quy trình thực hiện tán sỏi thận bằng sóng xung kích

Thủ thuật tán sỏi bằng sóng xung kích thường thực hiện theo hình thức ngoại trú, và có thể dùng giảm đau, an thần hoặc gây mê tùy từng trường hợp. Quy trình thực hiện tán sỏi thận bằng sóng xung kích gồm:

• Bước 1 – Khám và đánh giá trước thủ thuật: Bác sĩ xem lại triệu chứng, xét nghiệm cần thiết và hình ảnh (như X-quang/siêu âm/CT) để xác định sỏi có phù hợp để tán sỏi bằng sóng xung kích không và lên kế hoạch điều trị.
• Bước 2 – Chuẩn bị giảm đau, an thần hoặc gây mê (nếu cần): Tùy mức độ khó chịu dự kiến và chỉ định, bệnh nhân có thể được dùng thuốc để quá trình thực hiện dễ chịu hơn và đảm bảo an toàn.
• Bước 3 – Nằm đúng tư thế trên máy ESWL.
• Bước 4 – Định vị sỏi bằng X-quang hoặc siêu âm để xác định chính xác vị trí viên sỏi và theo dõi trong lúc tán.
• Bước 5 – Sử dụng máy tán sỏi phát sóng xung kích làm vỡ sỏi: Máy phát nhiều nhịp sóng xung kích để sỏi nứt và vỡ nhỏ dần thành từng mảnh vụn. Thời gian thực hiện thường khoảng 45 – 60 phút, tùy từng trường hợp.
• Bước 6 – Theo dõi sau thủ thuật: Nếu ổn định, bệnh nhân thường có thể về trong ngày.
• Bước 7 – Hướng dẫn chăm sóc tại nhà và tái khám: Bác sĩ sẽ dặn dò một số tác dụng phụ có thể xảy ra sau đó và hẹn tái khám để thực hiện xét nghiệm đánh giá mức độ hiệu quả.

Xem thêm: Tán sỏi thận qua da

Ưu điểm và nhược điểm của phương pháp tán sỏi bằng sóng xung kích

Tán sỏi bằng sóng xung kích là phương pháp tán sỏi hiệu quả và an toàn khi được chỉ định đúng, nhưng không phải phù hợp cho mọi trường hợp. Bác sĩ sẽ dựa trên đặc điểm sỏi và tình trạng người bệnh để cân nhắc lợi ích và hạn chế, từ đó lựa chọn phương pháp điều trị tối ưu.

Ưu điểm của tán sỏi bằng sóng xung kích

Ít xâm lấn, có thể về nhà sau khi thực hiện, hồi phục nhanh và ít đau là các ưu điểm lớn của phương pháp tán sỏi bằng sóng xung kích. Ngoài ra, một số điểm mạnh của phương pháp này có thể kể đến như:

• Không cần rạch da hay đưa dụng cụ vào đường tiết niệu: Sóng xung kích truyền từ ngoài cơ thể nên tránh được vết mổ và nguy cơ tổn thương trực tiếp do dụng cụ.
• Ít xâm lấn, thời gian phục hồi nhanh: Phần lớn người bệnh sau tán sỏi bằng sóng xung kích có thể sinh hoạt trở lại sớm, không cần nằm viện dài ngày nếu không có biến chứng.
• Có thể thực hiện ngoại trú: Nhiều trường hợp được theo dõi ngắn sau thủ thuật và về trong ngày khi tình trạng ổn định.
• Phù hợp với sỏi nhỏ, vừa và vị trí thuận lợi: Khi sỏi có kích thước và vị trí phù hợp, tán sỏi bằng sóng xung kích có thể giúp làm vỡ sỏi hiệu quả mà không cần can thiệp phẫu thuật.
• Giảm gánh nặng can thiệp phẫu thuật: Với người muốn tránh nội soi hoặc mổ, tán sỏi bằng sóng xung kích thường được xem là lựa chọn “nhẹ nhàng” hơn khi đủ điều kiện chỉ định.

Nhược điểm của tán sỏi bằng sóng xung kích

Nhược điểm chính của tán sỏi bằng sóng xung kích là hiệu quả không đồng đều giữa các trường hợp và có thể cần tán lặp lại. Nguyên nhân do quá trình làm sạch sỏi phụ thuộc nhiều vào việc các mảnh sỏi có được đào thải hoàn toàn hay không.

• Có thể cần thực hiện nhiều lần hoặc chỉ định sang phương pháp khác nếu sỏi vỡ vẫn to, không thể tự đào thải qua nước tiểu.
• Khả năng còn sót sỏi, đặc biệt nếu sỏi lớn, có độ đậm cao hoặc nằm ở đài dưới thận.
• Gây khó chịu khi mảnh sỏi di chuyển, khiến người bệnh đau quặn thận, tiểu buốt, tiểu ra lượng ít máu.
• Chảy máu nhẹ hoặc bầm tím ở vùng lưng hoặc bụng do tác động của sóng xung kích.
• Tiềm ẩn rủi ro nhiễm trùng đường tiết niệu nhưng hiếm gặp hơn.

Biến chứng và tác dụng phụ sau tán sỏi bằng sóng xung kích

Sau tán sỏi, đa số người bệnh chỉ gặp các khó chịu nhẹ và tạm thời. Nguyên nhân vì thận và đường tiết niệu đang trong giai đoạn đào thải các mảnh sỏi. Tuy vậy, vẫn có một số biến chứng có thể xảy ra và cần theo dõi, nhất là khi mảnh sỏi gây tắc đường tiểu hoặc kèm nhiễm trùng.

• Nước tiểu có lẫn máu nhưng lượng ít, thường giảm dần theo thời gian.
• Đau hoặc ê tức vùng lưng – hông và bầm tím nhẹ ở vùng điều trị.
• Tiểu buốt, tiểu rát khi đi tiểu
• Đau quặn thành cơn khi sỏi di chuyển.
• Tắc nghẽn niệu quản do nhiều mảnh sỏi di chuyển cùng lúc, gây cản trở dòng nước tiểu.
• nhiễm trùng đường tiết niệu, nguy cơ cao hơn nếu có tiền sử nhiễm trùng trước đó.
• Tụ máu quanh thận, chủ yếu liên quan đến cơn đau dữ dội không giảm hoặc tiểu ra máu nhiều và kéo dài nhưng hiếm gặp hơn.

Xem thêm: Tán sỏi thận bằng tia laser

Khi nào cần thăm khám y tế ngay lập tức?

Mọi người cần thăm khám y tế ngay lập tức nếu xuất hiện các dấu hiệu bất thường như:

• Sốt cao, ớn lạnh và đau bụng dữ dội, chủ yếu liên quan đến nhiễm trùng hoặc tắc nghẽn đường tiểu.
• Đau lưng, hông hoặc đau bụng dữ dội, kéo dài, buồn nôn và nôn mửa.
• Tiểu ra máu nhiều hoặc kéo dài bất thường, chóng mặt, mệt lả.

Câu hỏi thường gặp

Tán sỏi thận bằng sóng xung kích có đau không?

Trong quá trình tán sỏi bằng sóng xung kích, bệnh nhân có thể cảm thấy đau hoặc khó chịu nhưng đa số ở mức chịu được. Ngoài ra, bác sĩ cũng có thể cho bệnh nhân dùng thuốc giảm đau, an thần hoặc cả gây mê khi cần thiết. Nhờ đó, nhiều người vẫn cảm thấy tương đối dễ chịu trong suốt quá trình tán sỏi.

Tuy nhiên, sau thủ thuật, khi các mảnh sỏi bắt đầu di chuyển và được đào thải, bệnh nhân có thể cảm thấy ê tức vùng lưng – hông, đau theo cơn nhẹ, tiểu buốt hoặc tiểu máu nhẹ. Những biểu hiện này thường tạm thời và giảm dần khi mảnh sỏi ra hết.

Tán sỏi bao lâu có hiệu quả?

sóng xung kích có thể làm sỏi vỡ ngay trong buổi tán. Tuy nhiên, hiệu quả thực sự được đánh giá trong những ngày đến vài tuần sau đó, khi cơ thể đào thải các mảnh sỏi ra ngoài theo nước tiểu.

Trong giai đoạn này, bạn có thể thấy sạn, cát nhỏ trong nước tiểu và đôi lúc có cảm giác đau từng cơn khi mảnh sỏi di chuyển. Việc tái khám và siêu âm kiểm tra sẽ giúp bác sĩ đánh giá mức độ sạch sỏi.

Có thể tán sỏi bằng sóng xung kích nhiều lần không?

Có, nhưng phải đảm bảo khoảng cách an toàn giữa 2 lần tán (thường từ 10 – 14 ngày). Mục đích để nhu mô thận kịp hồi phục các tổn thương do sóng xung kích gây ra.

Có cần kiêng gì sau tán sỏi bằng sóng xung kích?

Sau tán sỏi bằng sóng xung kích, người bệnh thường chỉ cần nghỉ ngơi ngắn và có thể sớm quay lại sinh hoạt bình thường nếu không có biến chứng. Tuy nhiên, để hồi phục thuận lợi và hỗ trợ đào thải mảnh sỏi, bệnh nhân nên lưu ý:

• Uống đủ nước mỗi ngày theo hướng dẫn bác sĩ để giúp “cuốn” mảnh sỏi ra ngoài.
• Theo dõi nước tiểu vì có thể hồng nhạt vài ngày đầu rồi nhạt dần. Nếu tiểu máu nhiều hoặc kéo dài thì cần thăm khám ngay.
• Dùng thuốc theo đúng hướng dẫn (giảm đau, giãn cơ trơn niệu quản nếu được kê) để giảm khó chịu khi mảnh sỏi di chuyển.
• Tái khám đúng hẹn để bác sĩ kiểm tra mức độ sạch sỏi và phát hiện sớm các vấn đề khác (nếu có).

Xem thêm

• Tán sỏi thận ống mềm
• Tán sỏi thận ở bệnh viện nào tốt nhất TP.HCM?