Suy tuyến thượng thận là bệnh gì, có nguy hiểm không

Suy tuyến thượng thận là bệnh rối loạn nội tiết, ảnh hưởng đến khả năng sản xuất hormone. Nếu không phát hiện và chữa trị kịp thời, suy thượng thận có thể gây ra các biến chứng nguy hiểm. Các dấu hiệu suy thượng thận là gì, có biến chứng không? Cùng Diag tìm hiêu qua bài viết bên dưới.

Nguyên nhân suy tuyến thượng thận nguyên phát

Nhóm nguyên nhân nguyên phát bao gồm các tác động trực tiếp lên tuyến thượng thận gây tổn thương, ảnh hưởng đến khả năng sản xuất hormone. Cụ thể: Bệnh tự miễn: Hệ miễn dịch tấn công nhầm tế bào tuyến thượng thận, gây tổn thương và giảm sản xuất hormone. Ví dụ: bệnh Addison. Di truyền: Các rối loạn như tăng sản thượng thận bẩm sinh gây rối loạn enzym trong quá trình tổng hợp hormone. Do nhiễm trùng: Các loại nấm, virus, vi khuẩn như lao thượng thận tấn công và phá hủy mô tuyến thượng thận. Khối u hoặc di căn ung thư: U nguyên phát hoặc ung thư từ nơi khác di căn đến tuyến thượng thận, phá hủy mô làm giảm chức năng sản xuất hormone. Phẫu thuật cắt bỏ tuyến thượng thận (ví dụ: trong điều trị bệnh Cushing): Đây là nguyên khiến tuyến thượng thận giảm hoặc mất khả năng tiết hormone. Sử dụng thuốc ức chế tổng hợp cortisol kéo dài: Những thuốc như Aminoglutethimide, Etomidate, Ketoconazole làm giảm khả năng sản xuất cortisol của tuyến thượng thận.

Nguyên nhân suy tuyến thượng thận thứ phát

Nguyên nhân thứ phát là các tác động gián tiếp làm suy giảm chức năng tuyến thượng thận, bắt nguồn từ tổn thương hoặc rối loạn ở tuyến yên và vùng dưới đồi. Cụ thể: Do khối u tuyến yên: Có thể chèn ép hoặc phá hủy các tế bào sản xuất ACTH, khiến tuyến thượng thận không nhận được tín hiệu cần thiết để tiết cortisol. Phẫu thuật hoặc xạ trị tuyến yên: Làm tổn thương mô tiết ACTH, dẫn đến giảm khả năng sản xuất hormone này. Chấn thương sọ não hoặc xuất huyết não: Ảnh hưởng tới quá trình sản xuất ACTH, dẫn đến giảm kích thích tuyến thượng thận tiết Cortisol. Bệnh lý di truyền hiếm gặp: Gây thiếu hụt ACTH bẩm sinh hoặc làm suy giảm chức năng tuyến yên. Do đột ngột ngưng Corticoid trong thời gian dài: Khiến tuyến yên chưa kịp hồi phục khả năng sản xuất ACTH, làm tuyến thượng thận không được kích thích để sản xuất cortisol.

Dấu hiệu suy tuyến thượng thận cấp

Những triệu chứng thường thấy ở bệnh nhân suy tuyến thượng thận cấp bao gồm: Đau bụng dữ dội. Buồn nôn, nôn mửa và tiêu chảy kéo dài. Huyết áp tụt rất thấp, mạch nhanh và yếu gây chóng mặt. Nặng hơn có thể ngất xỉu. Mệt mỏi, yếu cơ, lừ đừ. Trường hợp nặng có thể rối loạn ý thức, hôn mê. Khát nước, tiểu ít, khô miệng. Có thể bị sốc hoặc tử vong nếu không cấp cứu kịp thời.

Triệu chứng suy tuyến thượng thận mãn

Bệnh suy thận mãn thường phát triển từ từ với các triệu chứng như: Mệt mỏi kéo dài. Chán ăn, sụt cân không rõ nguyên nhân. Khó tiêu, đầy hơi, buồn nôn nhẹ. Da sạm đen, đặc biệt ở vùng da có nếp gấp (khuỷa tay/ chân, cổ) hoặc vùng thường xuyên tiếp xúc với ánh sáng. Đau cơ, khớp. Hạ huyết áp nhẹ, dễ chóng mặt khi thay đổi tư thế. Giảm khả năng tập trung, lo âu. Giảm ham muốn tình dục. Rối loạn kinh nguyệt.

Suy tuyến thượng thận có nguy hiểm không?

Suy tuyến thượng thận là căn bệnh nguy hiểm. Nếu không phát hiện và can thiệp y tế kịp thời, bệnh nhân có thể gặp phải các biến chứng như: Cơn suy tuyến thượng thận cấp: Đây là biến chứng nguy hiểm nhất. Người bệnh có thể bị tụt huyết áp nhanh chóng, mạch nhỏ, nhanh, khả năng đáp ứng bù dịch và thuốc vận mạch kém. Trường hợp nặng có thể gây trụy tim, tử vong. Huyết áp thấp: Nặng hơn có thể bị kẹt hoặc tụt huyết áp, mạch yếu, thậm chí trụy tuần hoàn. Kiệt sức kéo dài: Mệt mỏi, lừ đừ, giảm khả năng vận động và sinh hoạt. Rối loạn tâm thần: Stress, bồn chồn, lú lẫn, giảm tập trung. Giảm cân, mất nước: Thiếu cortisol ảnh hưởng đến chuyển hóa và khả năng giữ nước. Rối loạn tiêu hóa: Đau bụng, biếng ăn, đầy bụng, buồn nôn, nôn, tiêu chảy. Tăng sắc tố da: Đặc biệt xảy ra trong suy tuyến thượng thận nguyên phát, do tăng ACTH kích thích sắc tố, vị trí thường ở vùng da tiếp xúc ánh sáng, khớp, sẹo. Suy giảm chức năng sinh dục: Rối loạn kinh nguyệt, lãnh cảm, giảm ham muốn, rối loạn cương dương, v.v. Đau nhức xương khớp: Do ngưng corticosteroid đột ngột, có thể gây đau cơ, xương.

Phương pháp chẩn đoán suy tuyến thượng thận

Xét nghiệm máu đo nồng độ Cortisol là xét nghiệm cơ bản để sàng lọc nguy cơ suy tuyến thượng thận. Nếu nồng độ Cortisol thấp, bác sĩ có thể chỉ định các xét nghiệm bổ sung để đưa ra chẩn đoán chính xác: Xét nghiệm kích thích ACTH: Đây là xét nghiệm đánh giá khả năng sản xuất hormone của tuyến thượng thận khi tiêm ACTH nhân tạo. Xét nghiệm máu đo nồng độ ACTH: Đây là xét nghiệm đo nồng độ ACTH tuyến yên tiết ra, giúp bác sĩ xác định chính xác nguyên nhân suy tuyến thượng thận. Chẩn đoán hình ảnh (CT-Scan, MRI): Cung cấp hình ảnh tuyến thượng thận, tuyến yên hoặc vùng dưới đồi để tìm các bất thường (như u, viêm hay tổn thương khác), phát hiện nguyên nhân khiến tuyến thượng thận hoạt động kém.

Suy tuyến thượng thận là gì? Dấu hiệu suy tuyến thượng thận

Q: Suy tuyến thượng thận là gì?

Tuyến thượng thận là cơ quan sản xuất Aldosterone, Cortisol, DHEA, Adrenaline và Noradrenaline để hỗ trợ quá trình trao đổi chất, điều hòa huyết áp, giảm căng thẳng và phát triển các đặc điểm sinh dục. Suy tuyến thượng thận xảy ra khi tuyến này không sản xuất đủ hormone, đặc biệt là Cortisol và Aldosterone, gây mệt mỏi, tụt huyết áp. Nếu không phát hiện và điều trị kịp thời có thể dẫn đến các biến chứng nghiêm trọng như cơn suy thượng thận cấp hay rối loạn tâm thần.

Q: Nguyên nhân suy tuyến thượng thận

Dựa trên vị trí tổn thương mà nguyên nhân của bệnh suy tuyến thượng thận được chia thành hai dạng chính: Nguyên phát và thứ phát.

Suy tuyến thượng thận là bệnh rối loạn nội tiết, ảnh hưởng đến khả năng sản xuất hormone. Nếu không phát hiện và chữa trị kịp thời, bệnh có thể gây ra các biến chứng nguy hiểm. Các dấu hiệu suy thượng thận là gì và điều trị thế nào? Cùng Diag tìm hiểu qua bài viết bên dưới.

Suy tuyến thượng thận là gì?

Suy tuyến thượng thận xảy ra khi tuyến này không sản xuất đủ hormone, đặc biệt là Cortisol và Aldosterone, gây mệt mỏi, tụt huyết áp. Nếu không phát hiện và điều trị kịp thời có thể dẫn đến các biến chứng nghiêm trọng như cơn suy tuyến thượng thận cấp hay rối loạn tâm thần

suy tuyen thuong than la gi — *Suy tuyến thượng thận xảy ra khi tuyến này không sản xuất đủ hormone, đặc biệt là Cortisol và Aldosterone, gây mệt mỏi, tụt huyết áp*

Bệnh được chia thành hai dạng chính:

Suy tuyến thượng thận cấp: Xảy ra khi suy giảm Cortisol nhanh chóng. Nguyên nhân thường do tuyến thượng thận bị xuất huyết, nhiễm trùng nặng, chấn thương hoặc ngừng thuốc corticosteroid đột ngột. Đây là tình huống cần cấp cứu kịp thời để giảm nguy cơ tử vong.
Suy tuyến thượng thận mạn: Bệnh diễn tiến từ từ theo thời gian do tổn thương hoặc rối loạn kéo dài. Đây là bệnh không thể chữa khỏi hoàn toàn nhưng có thể kiểm soát tốt bằng thuốc để duy trì sức khỏe và phòng ngừa biến chứng.

Xem thêm: Suy thượng thận thứ phát

Nguyên nhân suy tuyến thượng thận

Dựa trên vị trí tổn thương mà nguyên nhân của bệnh suy tuyến thượng thận được chia thành hai dạng chính: Nguyên phát và thứ phát.

Nguyên nhân nguyên phát

Nhóm nguyên nhân nguyên phát bao gồm các tác động trực tiếp lên tuyến thượng thận gây tổn thương, ảnh hưởng đến khả năng sản xuất hormone. Cụ thể:

Bệnh tự miễn: Hệ miễn dịch tấn công nhầm tế bào tuyến thượng thận, gây tổn thương và giảm sản xuất hormone. Ví dụ: bệnh Addison.
Di truyền: Các rối loạn như tăng sản thượng thận bẩm sinh gây rối loạn enzym trong quá trình tổng hợp hormone.
Do nhiễm trùng: Các loại nấm, virus, vi khuẩn như lao thượng thận tấn công và phá hủy mô tuyến thượng thận.
Khối u hoặc di căn ung thư: U nguyên phát hoặc ung thư từ nơi khác di căn đến tuyến thượng thận, phá hủy mô làm giảm chức năng sản xuất hormone.
Phẫu thuật cắt bỏ tuyến thượng thận (ví dụ: trong điều trị bệnh Cushing): Đây là nguyên khiến tuyến thượng thận giảm hoặc mất khả năng tiết hormone.
Sử dụng thuốc ức chế tổng hợp cortisol kéo dài: Những thuốc như Aminoglutethimide, Etomidate, Ketoconazole làm giảm khả năng sản xuất hormone này của tuyến thượng thận.

nguyen nhan gay suy tuyen thuong than nguyen phat — *Ketoconazole là nhóm thuốc ức chế tổng hợp cortisol. Nếu sử dụng kéo dài có thể gây suy thượng thận*

Xem thêm: U tuyến thượng thận

Nguyên nhân thứ phát

Nguyên nhân thứ phát là các tác động gián tiếp làm suy giảm chức năng tuyến thượng thận, bắt nguồn từ tổn thương hoặc rối loạn ở tuyến yên và vùng dưới đồi. Cụ thể:

Tổn thương ở tuyến yên: Do khối u, phẫu thuật hoặc xạ trị tuyến yên.
Tổn thương ở não: Do chấn thương sợ não, xuất huyết não.
Tổn thương ở vùng dưới đồi: Do khối u, phẫu thuật hoặc xạ trị vùng dưới đồi, chấn thương, xuất huyết hoặc các bệnh lý hiếm gặp như bệnh ứ sắt Hemochromatosis, bệnh Sarcoidosis, sử dụng corticosteroid kéo dài.

Dấu hiệu suy tuyến thượng thận

Các triệu chứng suy tuyến thượng thận có sự khác biệt giữa bệnh cấp và mạn tính. Cụ thể:

Dấu hiệu suy tuyến thượng thận cấp:

Đau bụng dữ dội.
Buồn nôn, nôn mửa và tiêu chảy kéo dài.
Huyết áp tụt rất thấp, mạch nhanh và yếu gây chóng mặt. Nặng hơn có thể ngất xỉu.
Mệt mỏi, yếu cơ, lừ đừ. Trường hợp nặng có thể rối loạn ý thức, hôn mê.
Khát nước, tiểu ít, khô miệng.
Có thể bị sốc hoặc tử vong nếu không cấp cứu kịp thời.

trieu chung suy tuyen thuong than cap — *Hôn mê là một trong những triệu chứng nguy hiểm ở bệnh nhân suy tuyến thượng thận cấp, cần can thiệp y tế sớm*

Triệu chứng suy tuyến thượng thận mạn:

Mệt mỏi kéo dài.
Chán ăn, sụt cân không rõ nguyên nhân.
Khó tiêu, đầy hơi, buồn nôn nhẹ.
Da sạm đen, đặc biệt ở vùng da có nếp gấp (khuỷa tay/ chân, cổ) hoặc vùng thường xuyên tiếp xúc với ánh sáng.
Đau cơ, khớp
Hạ huyết áp nhẹ, dễ chóng mặt khi thay đổi tư thế.
Giảm khả năng tập trung, lo âu.
Giảm ham muốn tình dục.
Rối loạn kinh nguyệt.

trieu chung suy tuyen thuong than man — *Hạ huyết áp tư theeslaf một trong những dấu hiệu thường gặp ở bệnh nhân suy tuyến thượng thận mạn*

Xem thêm: Suy tuyến thượng thận ở trẻ em

Suy tuyến thượng thận có nguy hiểm không?

Suy tuyến thượng thận là căn bệnh nguy hiểm. Nếu không phát hiện và can thiệp y tế kịp thời, bệnh nhân có thể gặp phải các biến chứng như:

Cơn suy tuyến thượng thận cấp: Đây là biến chứng nguy hiểm nhất. Người bệnh có thể bị tụt huyết áp nhanh chóng, mạch nhỏ, nhanh, khả năng đáp ứng bù dịch và thuốc vận mạch kém. Trường hợp nặng có thể gây trụy tim, tử vong.
Rối loạn tâm thần: Stress, bồn chồn, lú lẫn, giảm tập trung.
Huyết áp thấp: Nặng hơn có thể bị kẹt hoặc tụt huyết áp, mạch yếu, thậm chí trụy tuần hoàn.
Suy nhược cơ thể: Mệt mỏi, lừ đừ, giảm khả năng vận động và sinh hoạt.
Tăng sắc tố da: Đặc biệt xảy ra trong suy tuyến thượng thận nguyên phát, do tăng ACTH kích thích sắc tố, vị trí thường ở vùng da tiếp xúc ánh sáng, khớp, sẹo.
Suy giảm chức năng sinh dục: Rối loạn kinh nguyệt, lãnh cảm, giảm ham muốn, rối loạn cương dương, v.v.
Đau nhức xương khớp: Do ngưng corticosteroid đột ngột, có thể gây đau cơ, xương.

Xem thêm: Tăng tuyến thượng thận

bien chung suy tuyen thuong than — *Suy tuyến thượng thận có thể dẫn đến suy tim nếu không phát hiện và điều trị kịp thời*

Phương pháp chẩn đoán suy tuyến thượng thận

Xét nghiệm máu đo nồng độ Cortisol là xét nghiệm cơ bản để sàng lọc nguy cơ suy tuyến thượng thận. Nếu nồng độ thấp, bác sĩ có thể chỉ định các xét nghiệm bổ sung để đưa ra chẩn đoán chính xác:

Xét nghiệm kích thích ACTH: Đây là xét nghiệm đánh giá khả năng sản xuất hormone của tuyến thượng thận khi tiêm ACTH nhân tạo.
Xét nghiệm máu đo nồng độ ACTH: Đây là xét nghiệm đo nồng độ ACTH tuyến yên tiết ra, giúp bác sĩ xác định chính xác nguyên nhân suy tuyến thượng thận.
Chẩn đoán hình ảnh (CT-Scan, MRI): Cung cấp hình ảnh tuyến thượng thận, tuyến yên hoặc vùng dưới đồi để tìm các bất thường (như u, viêm hay tổn thương khác), phát hiện nguyên nhân khiến tuyến thượng thận hoạt động kém.

phuong phap chan doan suy tuyen thuong than — *Xét nghiệm máu đo nồng độ ACTH là một trong những phương pháp chẩn đoán suy tuyến thượng thận*

Hướng điều trị và chăm sóc bệnh nhân suy tuyến thượng thận

Dựa vào tình trạng bệnh (cấp hoặc mạn tính) mà bác sĩ có thể chỉ định hướng điều trị khác nhau.

Đối với điều trị suy tuyến thượng thận cấp:

Truyền dịch để bù nước và cải thiện tình trạng rối loạn điện giải, ổn định tuần hoàn máu.
Sử dụng thuốc hydrocortisone đường tiêm để bổ sung Cortisol, kiểm soát triệu chứng, điều hòa huyết áp và ngăn ngừa sốc.
Xử lý nguyên nhân gây bệnh như nhiễm trùng, ngưng thuốc corticosteroid đột ngột, v.v.

Đối với điều trị suy tuyến thượng thận mạn:

Sử dụng thuốc thay thế hormone như Fludrocortisone, Hydrocortisone để duy trì cân bằng muối và huyết áp.
Tái khám định kỳ để theo dõi và điều chỉnh liều thuốc phù hợp, tránh tình trạng thừa hoặc thiếu hormone.
Tiêm phòng các bệnh nhiễm trùng như cúm, viêm phổi do phế cầu khuẩn để phòng ngừa biến chứng.

Bên cạnh đó, việc chăm sóc đúng cách có thể giúp người bệnh ổn định sức khỏe. Cụ thể:

Uống thuốc hormone thay thế theo chỉ định bác sĩ. Không tự ý ngưng/ đổi liều.
Tái khám định kỳ để theo dõi tình trạng sức khỏe và điều chỉnh liều thuốc (nếu cần).
Ăn uống đủ chất. Bổ sung muối với lượng vừa đủ theo khuyến cáo của bác sĩ.
Uống đủ nước.
Nghỉ ngơi đầy đủ.

Biện pháp phòng ngừa suy tuyến thượng thận

Để phòng ngừa suy tuyến thượng thận, mọi người cần lưu ý những điều như:

Không tự ý ngừng hoặc điều chỉnh liều Corticosteroid khi chưa có chỉ định bác sĩ.
Điều trị kịp thời và đúng cách các bệnh có thể ảnh hưởng đến tuyến thượng thận như viêm, nhiễm trùng hoặc u.
Có chế độ ăn uống và tập luyện hợp lý theo hướng dẫn của bác sĩ và quản lý tốt các bệnh mạn tính để tăng sức đề kháng.
Thăm khám sức khỏe định kỳ để theo dõi chức năng tuyến thượng thận và phòng ngừa biến chứng.

Một số câu hỏi về suy tuyến thượng thận

1. Suy tuyến thượng thận có chữa được không?

Suy tuyến thượng thận không thể chữa khỏi hoàn toàn vì chưa có cách nào phục hồi được chức năng của tuyến này. Tuy nhiên, khả năng kiểm soát bệnh sẽ khác nhau tùy theo dạng bệnh:

Đối với suy tuyến thượng thận cấp: Nếu được phát hiện và can thiệp y tế kịp thời, bệnh nhân có thể hồi phục, giảm nguy cơ tử vong và kiểm soát tình trạng ổn định.
Đối với suy tuyến thượng thận mạn: Bệnh không thể chữa khỏi nhưng có thể kiểm soát tốt, giảm nguy cơ biến chứng nếu theo dõi và điều trị lâu dài.

Để đảm bảo tình trạng sức khỏe, bệnh nhân nên chủ động thực hiện xét nghiệm chỉ số định kỳ. Đây là cơ sở để kiểm tra khả năng thích ứng của cơ thể với thuốc, đồng thời chủ động phát hiện bất thường.

Hiện nay, Diag là trung tâm y khoa chuyên cung cấp dịch vụ xét nghiệm, chẩn đoán hình ảnh chất lượng cao. Các kết quả tại Diag được tin tưởng nhờ độ chính xác, nhanh chóng, có giá trị cao trong việc điều trị. Diag cung cấp các dịch vụ xét nghiệm, chẩn đoán bệnh lý về thận với chi phí tiết kiệm nhất hiện nay.

Lưu ý: Dịch vụ siêu âm, chẩn đoán hình ảnh chỉ áp dụng khi xét nghiệm trực tiếp tại Diag Cao Thắng (Địa chỉ: 414 – 420 Cao Thắng, phường 12, quận 10, Thành phố Hồ Chí Minh).

Khách hàng có nhu cầu xét nghiệm và chẩn đoán hình ảnh bệnh lý thận có thể liên hệ trực tiếp với đội ngũ Diag thông qua các kênh sau:

Trang chủ Diag: https://diag.vn/
Hotline: 1900 1717

Xem thêm: Suy thượng thận mạn

2. Hội chứng cushing và suy thượng thận khác nhau thế nào?

Hội chứng Cushing và suy tuyến thượng thận là hai tình trạng rối loạn cortisol nhưng có sự khác nhau về nồng độ hormon này. Ở hội chứng Cushing, nồng độ Cortisol có xu hướng tăng cao nhưng ở bệnh suy tuyến thượng thận, chỉ số này lại giảm thấp hơn bình thường.

Xem thêm: Xét nghiệm hormon tuyến thượng thận

Kết

Trong bài viết này, Diag đã cung cấp thông tin liên quan đến ‘suy thượng thận là gì’ và các triệu chứng thường gặp. Để chủ động bảo vệ sức khỏe, mọi người có thể thực hiện xét nghiệm chỉ số thận nếu nghi ngờ mắc suy tuyến thượng thận.

Xem thêm: Xét nghiệm tuyến thượng thận