Sỏi thận đài dưới là gì? Sỏi đài thận có nguy hiểm không?

Lưu ý: Thông tin y khoa trong bài viết chỉ mang tính tham khảo và không thay thế cho chẩn đoán, tư vấn, điều trị của bác sĩ chuyên khoa. Mọi quyết định áp dụng thông tin y khoa trong bài viết cần được bác sĩ chuyên khoa đánh giá dựa trên nhu cầu và tình trạng sức khỏe cụ thể trước khi thực hiện.

Sỏi thận đài dưới là gì?

Thận giống như một máy lọc nước với nhiều ống nhỏ dẫn nước tiểu ra người. Những ống nhỏ này gọi là đài thận, và trong đó có một đài thận nằm ở vị trí thấp nhất gọi là đài dưới.

Khi sỏi thận được hình thành ngay tại đài dưới của thận thì được gọi là “sỏi thận đài dưới”. Những viên sỏi này thường dễ bị kẹt lại ở đài dưới vì đây là vị trí thấp với ống dẫn rất hẹp, khiến sỏi không dễ trôi đi theo dòng nước tiểu.

Trên thực tế, cơ chế hình thành sỏi thận đài dưới cũng tương tự như mọi loại sỏi thận khác. Nguyên nhân chủ yếu là do sự kết tinh và tích tụ các khoáng chất có trong nước tiểu (như canxi, axit uric), kết hợp với tình trạng nước tiểu cô đặc do thói quen uống quá ít nước, ăn quá mặn hoặc quá nhiều đạm.

Vì sao sỏi thận đài dưới nguy hiểm?

Sỏi thận đài dưới nguy hiểm chủ yếu vì vị trí đài dưới đặc biệt. Những viên sỏi hình thành tại đài dưới rất dễ mắc kẹt do dòng nước tiểu phải chạy ngược để thoát ra ngoài, khiến sỏi ít có khả năng tự rơi ra khỏi thận so với sỏi ở các vị trí khác như đài trên hoặc đài giữa. Chính vì vậy mà sỏi đài dưới có xu hướng tồn tại lâu dài và phát triển to hơn theo thời gian.

Sỏi ở đài dưới càng tồn tại lâu thì nguy cơ biến chứng càng cao, phổ biến là các vấn đề sau:

• Ứ nước – giãn đài bể thận: Khi sỏi gây cản trở dòng nước tiểu thoát ra khỏi thận sẽ khiến nước tiểu ứ lại bên trong hệ thống đài – bể thận. Hậu quả là gây mỏng và teo mô thận.
• Nhiễm trùng đường tiểu: Sỏi làm ứ đọng nước tiểu tạo điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn phát triển, có thể tiến triển thành viêm thận – bể thận nếu không được điều trị kịp thời.
• Hình thành sỏi nhiễm trùng (struvite): Biến chứng xảy ra khi vi khuẩn sinh men urease (như Proteus) phân giải ure trong nước tiểu, tạo ra môi trường kiềm thuận lợi cho sỏi struvite phát triển. Loại sỏi nhiễm trùng này lớn rất nhanh và có thể chiếm toàn bộ bể thận, rất khó điều trị.
• Suy thận mạn: Đây là biến chứng nghiêm trọng của suy giảm chức năng thận do sỏi thận gây chèn ép mô thận hoặc gây viêm. Tình trạng tổn thương thận lâu dài có thể dẫn đến nguy cơ phải lọc máu nếu thận không thể phục hồi.

Xem thêm: Các loại sỏi thận

Dấu hiệu nhận biết sỏi thận đài dưới

Sỏi đài dưới thường ít triệu chứng nếu chưa di chuyển ra khỏi đài hoặc gây biến chứng. Tuy nhiên, vẫn có một số dấu hiệu cụ thể mà người bệnh có thể tự nhận biết:

• Đau lưng âm ỉ vùng hông lưng.
• Đau quặn thận từng cơn dữ dội.
• Tiểu buốt, tiểu gắt.
• Tiểu ra máu.
• Sốt – thường xảy ra khi có nhiễm trùng.
• Nước tiểu đục hoặc có mùi hôi:
• Buồn nôn, nôn mửa – thường xảy ra khi ở những trường hợp cơn đau quặn thận cấp tính.

Tuy nhiên, điểm đáng chú ý là các dấu hiệu này xuất hiện trong hầu hết các trường hợp có sỏi thận. Người bệnh rất khó phân biệt được là đang có sỏi thận ở đài dưới hay ở vị trí khác trong đường tiết niệu.

Vậy nên giải pháp hiệu quả nhất để phát hiện sỏi thận đài dưới là thông qua chụp CT không cản quan (CT-KUB) chứ không phải là nhận biết bằng dấu hiệu. Đây là phương pháp chính xác, nhanh chóng và được khuyến nghị hàng đầu để xác định đúng tình trạng sỏi thận ở đài dưới.

Xem thêm: Cặn sỏi thận

Cách điều trị sỏi thận đài dưới hiệu quả

Sỏi thận đài dưới có nhiều phương pháp điều trị, nhưng hiệu quả phụ thuộc mạnh vào kích thước sỏi và đặc điểm của đài dưới.

Hiện tại có một số phương pháp điều trị sỏi thận đài dưới được các chuyên gia y tế khuyến cáo như sau:

• Theo dõi bảo tồn: Người bệnh có thể được theo dõi định kỳ thay vì can thiệp ngay nếu sỏi nhỏ < 5mm mà không gây triệu chứng và chức năng thận còn tốt. Tuy nhiên, những ca bệnh này cần được đánh giá lại khả năng tự đào thải sỏi thì vị trí đài dưới đặc biệt.
• Tán sỏi ngoài cơ thể bằng sóng xung kích: Bác sĩ sử dụng sóng xung kích để phá vỡ sỏi thành mảnh nhỏ, có thể áp dụng cho sỏi đài dưới <10 mm trong một số trường hợp. Mặc dù vậy thì hiệu quả thường thấp hơn so với các vị trí khác do các mảnh sỏi khó thoát ra khỏi đài dưới.
• Nội soi niệu quản ngược dòng: Bác sĩ dùng ống nội soi mềm luồn qua đường tiểu lên đến đài thận, phá sỏi bằng laser và hút ra ngoài. Đây là phương pháp xâm lấn tối thiểu, phù hợp với sỏi từ 5 – 20mm cùng khả năng phục hồi nhanh.
• Lấy sỏi qua da: Đây là kỹ thuật tạo một đường hầm nhỏ qua da vào thận để lấy sỏi trực tiếp, thường áp dụng cho sỏi > 20mm hoặc sỏi phức tạp. Tuy nhiên, phương pháp này có tính xâm lấn nên cần đảm bảo thực hiện đúng kỹ thuật để tránh biến chứng.

Xem thêm: Cặn vôi thận

Hướng dẫn phòng ngừa sỏi thận đài dưới

Vì sỏi thận đài dưới có nguy cơ tái phát và khó đào thải nên việc phòng ngừa là rất quan trọng. Cụ thể các hướng dẫn phòng tránh sỏi thận ở đài dưới theo khuyến cáo từ Hiệp hội Tiết niệu Châu Âu (EAU) và Hoa Kỳ (AUA) như sau:

• Uống đủ nước mỗi ngày để giúp làm loãng nước tiểu và giảm nguy cơ kết tinh sỏi ở đài dưới.
• Hạn chế muối trong ăn uống nhằm giảm bài tiết canxi qua nước tiểu – vốn là một yếu tố chính hình thành sỏi.
• Giảm đạm động vật, đặc biệt là thịt đỏ và hải sản, để tránh tăng axit uric và nguy cơ kết sỏi.
• Hạn chế thực phẩm giàu oxalat như rau bina, trà đặc, socola vì dễ tạo sỏi canxi oxalat.
• Duy trì lượng canxi trong khẩu phần ăn hợp lý để giảm hấp thu oxalat tại ruột và ngừa sỏi.
• Tăng cường thực phẩm chứa citrat tự nhiên như nước chanh giúp ức chế kết tinh sỏi.
• Kiểm tra và điều trị các rối loạn chuyển hóa tiềm ẩn (như đái tháo đường type 2) nếu có tiền sử sỏi tái phát hoặc sỏi phức tạp.

Xem thêm

• Sỏi bể thận
• Sỏi bùn ở thận
• Sỏi thận sỏi mật
• Sỏi san hô thận