Mổ sỏi thận đặt ống JJ có lợi ích gì? Áp dụng khi nào?

Lưu ý: Thông tin y khoa trong bài viết chỉ mang tính tham khảo và không thay thế cho chẩn đoán, tư vấn, điều trị của bác sĩ chuyên khoa. Mọi quyết định áp dụng thông tin y khoa trong bài viết cần được bác sĩ chuyên khoa đánh giá dựa trên nhu cầu và tình trạng sức khỏe cụ thể trước khi thực hiện.

Ống JJ là gì?

Ống JJ là ống thông niệu quản với chất liệu bằng nhựa y khoa mềm, thường làm từ polyurethane hoặc silicone y học. Công cụ này được đặt bên trong đường niệu quản nhằm làm thông đường tiểu nhờ có hai đầu cong như chữ J, với một đầu nằm trong bể thận, đầu còn lại nằm trong bàng quang.

Ống thông JJ thường được đặt tạm thời trong 1 – 3 tuần sau khi người bệnh được phẫu thuật lấy sỏi thành công. Sau đó ống được rút ra bằng nội soi khi đường tiểu đã phục hồi hoàn toàn. Mặc dù thời gian đặt ống khá ngắn nhưng lợi ích mang lại rất đáng kể.

Vì sao mổ sỏi thận cần đặt ống JJ?

Mục đích chính của việc đặt ống JJ sau khi mổ sỏi thận là để đảm bảo dòng nước tiểu được lưu thông an toàn và bảo vệ các cơ quan trong hệ tiết niệu. Ống JJ sẽ hoạt động như một đường dẫn tạm thời giúp nước tiểu thuận lợi chảy từ thận xuống bàng quang mà không bị tắc nghẽn, đồng thời tránh ứ đọng nước tiểu sau mổ có thể gây đau hoặc nhiễm trùng.

Với nhiều ca bệnh sỏi thận, việc thực hiện các kỹ thuật tán sỏi bằng laser hoặc gắp sỏi qua nội soi có thể để lại một số tổn thương nhẹ ở niệu quản do bị kích thích. Ống JJ sẽ đóng vai trò là một công cụ hỗ trợ mở thông ở mức vừa đủ, nhờ đó giảm sưng và giúp niệu quản phục hồi an toàn hơn.

Theo các chuyên gia y tế, ống JJ là giải pháp đơn giản nhưng rất cần thiết để đảm bảo hệ tiết niệu phục hồi an toàn và ít biến chứng. Điều này đặc biệt quan trọng ở trường hợp chức năng thận yếu, chỉ còn một bên thận, hoặc có nhiễm trùng đường tiểu – bởi chỉ cần tắc nghẽn nhẹ cũng có thể gây hậu quả nặng nề.

Thậm chí một số ca bệnh phức tạp có thể cần đặt ống JJ trước khi phẫu thuật hoặc tán sỏi. Mục đích là làm giãn nhẹ niệu quản giúp bác sĩ đưa dụng cụ nội soi hoặc laser vào dễ dàng hơn, giảm nguy cơ trầy xước trong quá trình thao tác lấy sỏi.

Xem thêm: Mổ sỏi thận xong nên ăn gì?

Các đối tượng cần đặt ống JJ

Dù có lợi ích đáng kể nhưng ống JJ chỉ được chỉ định trong những trường hợp thật sự cần thiết. Đây là khuyến cáo quan trọng từ Hiệp hội Tiết niệu Hoa Kỳ (AAU) và Châu Âu (EAU) nhằm đảm bảo sự cân bằng giữa hiệu quả bảo vệ thận và hạn chế tác dụng phụ không cần thiết, có thể là đau tức hoặc nhiễm trùng đường tiểu.

Sau phẫu thuật

Nhóm này cần đặt ống JJ để dẫn lưu đường tiểu, giảm tắc nghẽn và bảo vệ niệu quản tối đa.

• Sau nội soi tán sỏi niệu quản có tổn thương niêm mạc hoặc phù nề niệu quản.
• Sau tán sỏi qua da.
• Sau phẫu thuật mở lấy sỏi thận hoặc sỏi niệu quản.
• Có sỏi sót hoặc mảnh vụn nhỏ sau tán sỏi.
• Sau phẫu thuật lấy sỏi ở bệnh nhân chỉ còn một thận.
• Sau phẫu thuật sỏi hai bên.
• Sau phẫu thuật sỏi phức tạp như sỏi san hô, sỏi nhiều viên…

Trước phẫu thuật

Nhóm này được chỉ định đặt ống JJ để tạo điều kiện thuận lợi và đảm bảo an toàn trong quá trình mổ lấy sỏi.

• Trước phẫu thuật tán sỏi nội soi niệu quản khó do hẹp niệu quản hoặc niệu quản nhỏ.
• Trước mổ sỏi san hô toàn phần (tán sỏi qua da phức tạp).
• Trước mổ sỏi ở bệnh nhân có dị dạng đường tiết niệu như hẹp niệu quản bẩm sinh, gấp khúc, xoắn…
• Trước mổ sỏi hai bên hoặc bệnh nhân chỉ còn một thận hoạt động.

Xem thêm: Chi phí mổ sỏi thận

Cảm giác và tác dụng phụ khi đặt ống JJ

Vì ống JJ là một vật lạ nằm trong đường tiết niệu nên cơ thể có thể gây một số phản ứng nhẹ, từ đó gây ra những tác dụng phụ hoặc “cảm giác lạ” trong thời gian đặt ống.

Cảm giác lạ tạm thời

Những cảm giác này là phản ứng sinh lý bình thường khi có ống JJ trong niệu quản. Chúng đa phần không nguy hiểm, thường xuất hiện trong vài ngày đầu và giảm dần theo thời gian.

• Cảm giác buốt hoặc nóng rát khi tiểu – do đầu dưới ống JJ chạm nhẹ khiến bàng quang bị kích thích.
• Tiểu nhiều lần, buồn tiểu đột ngột – do niệu quản và bàng quang phản xạ co bóp khi có ống JJ.
• Đau nhẹ/đau tức vùng hông lưng khi tiểu – do nước tiểu trào ngược lên thận qua ống JJ khi bàng quang co bóp.
• Nước tiểu đổi màu hồng – do có ma sát giữa ống JJ và niêm mạc đường tiết niệu gây chảy máu nhẹ, nhất là khi vận động mạnh.
• Cảm giác nặng bụng dưới, tức vùng bàng quang – do bàng quang co thắt khi bị kích thích bởi ống JJ.
• Cảm giác cộm khi đi lại hoặc vận động nhiều – do ống JJ di động trong niệu quản và bàng quang.

Tác dụng phụ và biến chứng có thể gặp

Đây là nhóm phản ứng bất thường có thể kéo dài mà bác sĩ cần theo dõi, xuất hiện trong khoảng 20 – 30% ca bệnh.

• Tiểu máu nhiều hoặc kéo dài từ 5 ngày – do ống JJ cọ xát mạnh hoặc sót sỏi gây tổn thương đường tiết niệu.
• Đau hông lưng kéo dài, đau lan khi tiểu – do trào ngược nước tiểu lên thận hoặc đầu ống JJ bị kẹt.
• Nhiễm khuẩn tiết niệu – do vi khuẩn bám vào bề mặt ống JJ.
• Ống JJ lệch, tụt, trượt – do vận động mạnh, thể thao, hoặc kỹ thuật đặt chưa tối ưu.
• Tắc ống hoặc đóng cặn sỏi quanh ống – do nước tiểu chứa nhiều muối khoáng, hoặc thời gian lưu ống JJ quá lâu > 6 tuần.
• Kích thích bàng quang nặng, không chịu được – do cơ thể nhạy cảm hoặc đầu dưới ống JJ quá dài.

Xem thêm: Mổ hở sỏi thận

Hướng dẫn cách giảm khó chịu khi đặt ống JJ

Dù mức độ khó chịu khác nhau nhưng vẫn có một số giải pháp đơn giản mà người bệnh có thể tự thực hiện. Đây đều là những hướng dẫn chuyên khoa từ Hiệp hội Tiết niệu Hoa Kỳ (AAU) và Châu Âu (EAU).

• Uống đủ 2 – 2.5 lít nước mỗi ngày, chia đều trong ngày để giúp nước tiểu loãng và giảm kích thích bàng quang.
• Tránh chạy, nhảy, leo cầu thang nhiều hoặc mang vật nặng để giảm ma sát ống JJ với niệu quản.
• Không nhịn tiểu để tránh tăng áp lực bàng quang, giúp giảm đau hông và trào ngược nước tiểu.
• Hạn chế cà phê, trà đặc, nước có gas và đồ uống chứa cồn vì chúng làm tăng co bóp bàng quang.
• Ngủ nghiêng nhẹ sang bên đối diện với bên đặt ống JJ để giảm áp lực và cảm giác tức hông.
• Dùng túi chườm ấm 15 – 20 phút mỗi lần khó chịu để làm giãn cơ niệu quản và giảm co thắt bàng quang.
• Rửa sạch vùng sinh dục trước và sau khi tiểu để tránh nhiễm khuẩn niệu đạo.

Tuy nhiên, người bệnh vẫn nên trao đổi trước với bác sĩ trước khi thực hiện để đảm bảo an toàn và hiệu quả giảm khó chịu.

Xem thêm: Biến chứng mổ sỏi thận

Khi nào người bệnh đặt ống JJ cần quay lại bệnh viện?

Thông thường thì việc đặt ống JJ sẽ gây cảm giác buốt, tiểu nhiều lần, hoặc đau hông nhẹ trong 3 – 5 ngày đầu và giảm dần sau đó. Nếu các triệu chứng này vượt quá mức bình thường thì cần tái khám với bác sĩ sớm.

Trường hợp nguy cấp

• Sốt > 38°C, kèm rét run, ớn lạnh.
• Tiểu ra máu đỏ tươi hoặc có máu cục.
• Đau hông – lưng dữ dội, không giảm khi nghỉ hoặc uống thuốc giảm đau theo chỉ định của bác sĩ.
• Tiểu buốt tăng dần, tiểu khó, tiểu ít hoặc không ra nước tiểu.
• Đau vùng bụng dưới hoặc bàng quang kèm bí tiểu.
• Buồn nôn, nôn mửa, mệt nhiều, chán ăn.
• Nghi ngờ di lệch khỏi vị trí đặt ban đầu hoặc thấy dây rút bị kéo ra ngoài. Trường hợp này cần giữ nguyên hiện trạng và không tự kéo ống, sau đó đến bệnh viện kiểm tra ngay.

Trường hợp cần tái khám sớm

• Buốt, tiểu gấp, tiểu nhiều kéo dài > 1 tuần không giảm.
• Nước tiểu hồng nhạt kéo dài trên 5 – 7 ngày.
• Nước tiểu đục, có mùi hôi, kèm tiểu buốt nhiều.
• Đau hông từ nhẹ đến trung bình nhưng không thuyên giảm dù đã dùng thuốc theo chỉ định của bác sĩ.

Xem thêm

• Mổ sỏi thận bao lâu thì quan hệ được?
• Mổ sỏi thận có nguy hiểm không?
• Mổ sỏi thận xong đi tiểu ra máu
• Chi phí mổ nội soi nang thận