Khám sỏi thận là những phương pháp chẩn đoán giúp người bệnh phát hiện sỏi trong thận hoặc đường tiết niệu. Trong đó, siêu âm sỏi thận là kỹ thuật phổ biến để chẩn đoán sỏi thận bên cạnh chụp CT. DIAG sẽ giải đáp chi tiết phát hiện sỏi thận bằng cách nào trong bài viết dưới đây.

Kiểm tra sỏi thận bằng cách nào?

Người bệnh cần đăng ký khám tại Chuyên khoa Tiết niệu (Urology) hoặc Khoa Thận – Tiết niệu. Quy trình khám sỏi thận bắt đầu bằng khám lâm sàng: Bác sĩ sẽ hỏi về vị trí đau, tiền sử bệnh và thực hiện nghiệm pháp rung thận để đánh giá sơ bộ trước khi chỉ định cận lâm sàng.

Hiện nay, có rất nhiều phương pháp chẩn đoán sỏi thận phù hợp với từng đối tượng khác nhau. Bác sĩ sẽ dựa vào tình trạng sức khỏe của bệnh nhân để chỉ định phương pháp hiệu quả nhất.

Siêu âm sỏi thận

Siêu âm là phương pháp chẩn đoán hình ảnh không xâm lấn, sử dụng sóng siêu âm để phát hiện sỏi trong thận và một số vị trí ở niệu quản (đoạn nối bể thận hoặc sát bàng quang). Phương pháp này được ưu tiên hàng đầu nhờ an toàn, không đau, không sử dụng tia X và chi phí hợp lý, phù hợp cho mọi lứa tuổi bao gồm phụ nữ mang thai.

Ngoài ra, siêu âm còn đánh giá tình trạng giãn đài bể thận do sỏi gây ứ nước, giúp bác sĩ và bệnh nhân đưa ra quyết định điều trị kịp thời.​

Siêu âm là phương pháp chẩn đoán hình ảnh không xâm lấn, sử dụng sóng siêu âm để phát hiện sỏi trong thận hoặc niệu quản.
Siêu âm là phương pháp chẩn đoán hình ảnh không xâm lấn, sử dụng sóng siêu âm để phát hiện sỏi trong thận hoặc niệu quản.

Ưu điểm khi chẩn đoán sỏi thận bằng siêu âm:

  • Không xâm lấn, không gây đau đớn, thực hiện nhanh chóng trong 15-30 phút.
  • An toàn tuyệt đối, không bức xạ ion hóa, lý tưởng cho bệnh nhân nhi khoa và phụ nữ có thai.
  • Độ nhạy cao trong phát hiện sỏi lớn (>5mm) và biến chứng như ứ nước thận.​

Siêu âm thường là phương pháp được chỉ định đầu tiên khi bệnh nhân có biểu hiện như đau quặn thận, đau lưng, tiểu rắt, tiểu ra máu, theo hướng dẫn của các tổ chức y khoa uy tín. Tuy nhiên, phương pháp có hạn chế với sỏi nhỏ (<3mm) hoặc sỏi ở niệu quản dưới. Trong trường hợp này, bạn cần bổ sung chụp cắt lớp vi tính (CT scan).

Chụp X-quang

Chụp X-quang là kỹ thuật hình ảnh đơn giản sử dụng tia X để phát hiện sỏi thận có tính cản quang như sỏi canxi, giúp bác sĩ xác định vị trí và kích thước sỏi trong hệ tiết niệu. Phương pháp này bao gồm hai dạng chính: chụp X-quang thận không chuẩn bị (KUB X-ray) và chụp X-quang hệ tiết niệu không chuẩn bị (KUB). Ngoài ra còn có kỹ thuật chụp niệu đồ tĩnh mạch (UIV) nhưng hiện nay ít được sử dụng hơn do sự ưu việt của chụp cắt lớp vi tính (CT).

Chụp X-quang có ưu điểm là chi phí thấp, thực hiện nhanh (5-10 phút), không xâm lấn, độ chính xác cao với sỏi cản quang. Tuy nhiên, phương pháp này không phát hiện sỏi không cản quang như sỏi acid uric, sỏi nhỏ hoặc chồng lấp với xương, đòi hỏi bổ sung chụp CT.​

Chụp cắt lớp vi tính (CT)

Chụp cắt lớp vi tính (CT) là phương pháp hình ảnh hiện đại sử dụng tia X đa góc để tạo hình ảnh 3D chi tiết, phát hiện mọi loại sỏi dù nhỏ hay ở vị trí khó như niệu quản, với độ chính xác trên 95%. CT không chỉ xác định kích thước, vị trí sỏi mà còn đánh giá tình trạng thận ứ nước, tắc nghẽn và tổn thương mô xung quanh, giúp lập kế hoạch điều trị chính xác.

Chụp CT có độ chính xác cao, lên đến 95-99%, vượt siêu âm và X-quang. Thời gian thực hiện nhanh chóng, không đau, giúp đánh giá toàn diện đường tiết niệu và biến chứng.​ Tuy nhiên, phương pháp này có chi phí đắt, liều phóng xạ cao, không phù hợp với trẻ em và thai phụ.​ Cần xét nghiệm chức năng thận (Creatinine) trước khi chụp để đảm bảo an toàn.

Chụp CT sử dụng tia X đa góc để tạo hình ảnh 3D chi tiết.
Chụp CT sử dụng tia X đa góc để tạo hình ảnh 3D chi tiết.

Chụp cộng hưởng từ (MRI)

MRI không phải là phương pháp ưu tiên để quan sát trực tiếp viên sỏi vì sỏi không hiện rõ trên hình ảnh cộng hưởng từ. Tuy nhiên, kỹ thuật này giúp đánh giá tình trạng tắc nghẽn đường tiết niệu hoặc thận ứ nước, thường chỉ định cho phụ nữ mang thai hoặc người không thể chụp CT.

MRI không phóng xạ và không gây đau, hỗ trợ đánh giá tình trạng thận ứ nước tốt và mô mềm xung quanh thận. Tuy nhiên, thời gian thực hiện phương pháp này khá dài (30-60 phút), chi phí cao và độ nhạy thấp với sỏi nhỏ nên khó phân loại sỏi một cách chính xác.

Xét nghiệm nước tiểu và máu

Xét nghiệm nước tiểu và máu là bước cơ bản, không xâm lấn. Phương pháp này hỗ trợ phát hiện máu vi thể, tinh thể, nhiễm trùng tiết niệu và đánh giá sức khỏe thận, hỗ trợ xác định loại sỏi và theo dõi điều trị.

Xem thêm: Khám sỏi thận ở đâu?

Lưu ý khi thực hiện phương pháp cận lâm sàng

Để đảm bảo kết quả chính xác và quá trình khám diễn ra thuận lợi, người bệnh cần chú ý những điểm sau:

  • Trước khi siêu âm: Không để bàng quang trống, nên uống đủ nước hoặc nước lọc trước khi khám để bàng quang căng, giúp hình ảnh siêu âm sắc nét và xác định sỏi dễ dàng hơn. Bạn cũng nên tránh uống nước có gas hoặc cà phê vì có thể ảnh hưởng đến hình ảnh.​
  • Trước khi chụp X-quang và CT: Bạn cần trình bày rõ tiền sử dị ứng thuốc cản quang (nếu có) với bác sĩ để tránh các phản ứng không mong muốn. Bạn cũng cần tuân thủ hướng dẫn nhịn ăn, uống trước khi chụp (thường nhịn ăn khoảng 4-6 giờ với chụp có thuốc cản quang). Kỹ thuật viên cũng sẽ yêu cầu tháo bỏ các vật dụng kim loại như trang sức, mắt kính trước khi thực hiện chụp ảnh để tránh ảnh hưởng đến chất lượng hình ảnh.​
  • Thông báo tiền sử bệnh và thuốc đang dùng: Người bệnh cần thông báo đầy đủ tiền sử bệnh lý (ví dụ bệnh thận, tiểu đường) và thuốc đang sử dụng để bác sĩ cân nhắc và lựa chọn phương pháp phù hợp, an toàn nhất. Việc đồng bộ thông tin giúp tránh tác dụng phụ, đặc biệt khi dùng thuốc cản quang hoặc chất tương phản.​
  • Tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ: Theo đúng các chỉ định, hướng dẫn của bác sĩ và kỹ thuật viên y tế trong suốt quá trình khám. Bạn cũng cần đảm bảo giữ yên, không cử động khi chụp để tránh hình ảnh bị mờ hoặc sai lệch.

Xử lý và hướng dẫn khi phát hiện sỏi thận

Sau khi phát hiện sỏi, bác sĩ sẽ xử lý dựa trên kích thước, vị trí, triệu chứng và chức năng thận để tránh suy thận, nhiễm khuẩn hay nhiễm trùng. Sỏi nhỏ thường tự đào thải và chỉ cần theo dõi định kỳ, trong khi đó sỏi lớn cần can thiệp y tế.

Cách xử lý sỏi nhỏ không triệu chứng:

  • Theo dõi định kỳ bằng siêu âm hoặc CT, khuyến khích uống 2-3 lít nước/ngày để thúc đẩy tự đào thải (tỷ lệ 80% sỏi nhỏ hơn 5mm).
  • Dùng thuốc alpha blocker như tamsulosin hỗ trợ đẩy sỏi, kết hợp thuốc giảm đau NSAID.​

Can thiệp y tế với sỏi lớn hoặc tắc nghẽn:

  • Tán sỏi ngoài cơ thể (ESWL) dùng sóng xung kích phá vỡ sỏi lớn ở thận trên, không xâm lấn.
  • Nội soi niệu quản với laser tán sỏi, phù hợp sỏi niệu quản; phẫu thuật lấy sỏi qua da cho sỏi hơn 2cm.​

Theo dõi và phòng ngừa tái phát sau thăm khám:

  • Xét nghiệm nước tiểu 24 giờ và phân tích sỏi để điều chỉnh chế độ ăn: giảm muối, tăng citrate cho sỏi canxi.
  • Sử dụng thuốc như thiazide, allopurinol cho sỏi tái phát và thực hiện kiểm tra hàng năm.

Xem thêm