Ăn mặn có bị sỏi thận không? Ăn nhiều muối có bị sỏi thận không?

Lưu ý: Thông tin y khoa trong bài viết chỉ mang tính tham khảo và không thay thế cho chẩn đoán, tư vấn, điều trị của bác sĩ chuyên khoa. Mọi quyết định áp dụng thông tin y khoa trong bài viết cần được bác sĩ chuyên khoa đánh giá dựa trên nhu cầu và tình trạng sức khỏe cụ thể trước khi thực hiện.

Ăn mặn gây sỏi thận như thế nào?

Các chuyên gia y tế đều khẳng định: Ăn mặn là một yếu tố quan trọng dẫn đến sỏi thận ở nhiều lứa tuổi, đặc biệt là thói quen tiêu thụ thực phẩm chế biến sẵn và nước chấm mặn đang rất phổ biến.

Khi nói đến “ăn mặn” có nghĩa là đang đề cập đến việc tiêu thụ quá nhiều các thực phẩm có vị mặn. Chính lượng natri tạo ra vị mặn, và chất này được tìm thấy rất nhiều trong muối ăn, nước mắm, bột nêm, các chất điều vị có chứa natri, và từ thực phẩm chế biến sẵn (như bánh mì, xúc xích, đồ hộp, phô mai).

Natri là một khoáng chất quan trọng, và khi được tiêu thụ ở mức vừa đủ (dưới 5 gram muối ăn/ngày) sẽ giúp cơ thể duy trì sự cân bằng cho hệ tiết niệu.

Tuy nhiên, ở những người ăn nhiều muối, thực phẩm chế biến mặn hoặc dùng nhiều nước chấm, thì hàm lượng natri nạp vào cơ thể thường dư thừa so với lượng khuyến nghị an toàn. Chính lượng natri dư thừa này sẽ tác động xấu đến hệ tiết niệu, dẫn đến kết tinh tinh thể thành sỏi thận.

Bản thân natri không trực tiếp gây ra sự kết tinh thành sỏi thận, nhưng nó lại là một chất trung gian làm thay đổi môi trường nước tiểu theo ba hướng chính: tăng canxi niệu, giảm citrate niệu, và tăng áp lực lọc tại cầu thận.

• Tăng canxi niệu: Cả canxi và natri đều được bài tiết qua thận. Vậy nên, trong quá trình đào thải một lượng lớn natri ra khỏi cơ thể thì canxi cũng bị kéo theo, khiến nồng độ canxi trong nước tiểu tăng cao. Hậu quả là làm tăng nguy cơ kết tinh sỏi thận, chủ yếu là do canxi cao kết hợp với oxalat trong nước tiểu.
• Giảm citrate niệu: Chế độ ăn giàu natri sẽ làm tăng tái hấp thu citrate vào máu thay vì được hấp thu ở thận, dẫn đến nước tiểu ít citrate hơn. Trong đó, citrate đóng vai trò là một chất ngăn không cho canxi kết tinh thành sỏi thận. Khi citrate trong nước tiểu ít đi mà canxi lại cao (cơ chế tăng canxi niệu) thì nguy cơ hình thành sỏi thận sẽ tăng cao.
• Tăng áp lực lọc tại cầu thận: Ăn mặn khiến thận phải làm việc quá tải để đào thải Natri dư thừa và kéo theo việc mất nước qua đường tiểu, từ đó làm tăng nguy cơ cô đặc nước tiểu nếu không bù đủ nước.

Nhìn chung, ăn mặn không chỉ làm tăng một chất riêng lẻ mà còn gây ra tổ hợp nhiều thay đổi bất lợi trong môi trường nước tiểu. Cả ba cơ chế này liên kết chặt chẽ với nhau và tạo ra môi trường lý tưởng để hình thành sỏi thận.

Chỉ khi bạn tiêu thụ một lượng natri vừa phải thì thận mới có thể duy trì sự cân bằng khoáng chất trong nước tiểu, từ đó hỗ trợ phòng ngừa sỏi thận hiệu quả.

Xem thêm: Uống C sủi bạn đêm cơ bị sỏi thận không?

Hướng dẫn xây dựng chế độ ăn “có vị mặn” đúng cách

Mục tiêu của việc đổi mới chế độ ăn là đảm bảo hàm lượng natri tốt cho sức khỏe mà vẫn duy trì “vị mặn vừa miệng”. Đây chính là giải pháp đơn giản nhưng hiệu quả để ngăn ngừa sỏi thận và đảm bảo sức khỏe thận thông qua cách chọn nguyên liệu, nêm nếm cùng một thói quen ăn uống hợp lý.

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ (NIH) và Hiệp hội Tiết niệu Châu Âu (EAU) đã đưa ra các hướng dẫn xây dựng chế độ ăn uống phù hợp để ngừa sỏi thận:

• Người lớn bình thường chỉ nên ăn khoảng 5 gram muối/ngày.
• Người có bệnh tim, bệnh thận, tăng huyết áp cần tuân thủ chế độ ăn nhạt nghiêm ngặt hơn, thường dưới 4g muối/ngày (tương đương khoảng 2/3 thìa cà phê).
• Ưu tiên thực phẩm tươi thay vì chế biến sẵn (như mì gói, đồ hộp, xúc xích).
• Dùng nước chấm giảm mặn thay vì loại đậm đặc.
• Nên tự pha nước chấm chua ngọt với tỷ lệ nước/giấm nhiều hơn mắm cốt để đánh lừa vị giác mà vẫn giảm tải cho thận.
• Sử dụng chanh, giấm để tăng vị chua giúp cảm nhận vị mặn rõ hơn.
• Dùng tỏi, tiêu, ớt, rau thơm để tăng độ đậm đà của món ăn, từ đó giảm nhu cầu dùng muối.

Trong trường hợp bạn mua thực phẩm chế biến sẵn hoặc có chứa thành phần Natri trên bao bì. Các sản phẩm này thường để thành phần Natri (hoặc Sodium) thay vì Muối ăn, sẽ khiến bạn băn khoăn lượng muối nạp vào hàng ngày là bao nhiêu.

Bạn có thể áp dụng cách tính đơn giản như sau:

Lượng muối nạp vào cơ thể = Lượng Natri x 2.5

Ví dụ: Một gói mì ăn liền chứa 1000mg Natri nghĩa là bạn đang nạp vào cơ thể 2.5g muối (tương đương 50% hạn mức muối của cả ngày).

Một cách hiệu quả khác để làm quen với chế độ ăn giảm muối là bạn hãy chủ động giảm lượng muối ăn từ từ trong khoảng 2 – 4 tuần.

Cách này giúp vị giác dễ dàng thích nghi hơn. Khi đã quen thì bạn sẽ thấy nhiều món trước đây trở nên quá mặn mặc dù trước đó hương vị vẫn “bình thường”.

Xem thêm

• Uống trà có bị sỏi thận không?
• Uống bột sắn dây sống có bị sỏi thận không?
• Bị sỏi thận có ảnh hưởng đến sinh lý không?