Triệu chứng ho gà người lớn? Cách chữa ho gà cho người lớn

Bệnh ho gà ở người lớn

Ho gà là bệnh truyền nhiễm qua đường hô hấp, lây lan chủ yếu qua giọt bắn từ người bệnh. Vi khuẩn Bordetella pertussis xâm nhập vào niêm mạc hô hấp, gây tăng tiết dịch và tổn thương tế bào biểu mô, dẫn đến các cơn ho dữ dội.

Ở người lớn, đặc biệt là những người đã được tiêm vắc xin trước đây, bệnh thường biểu hiện nhẹ hơn trẻ em nhưng vẫn kéo dài. Tuy nhiên, khả năng miễn dịch sau nhiễm trùng hoặc sau vắc xin không thể bảo vệ suốt đời, chỉ kéo dài khoảng 20 năm. Vậy nên người lớn và thanh thiếu niên có thể trở thành nguồn lây nhiễm chính cho trẻ sơ sinh chưa được tiêm chủng.

Triệu chứng ho gà người lớn

Bệnh ho gà có thời gian bệnh kéo dài trung bình 7 tuần (54 ngày), đặc trưng bởi các cơn ho kịch phát dữ dội. Triệu chứng bệnh ho gà ở người lớn không xuất hiện ngay lập tức mà tiến triển qua 3 giai đoạn lâm sàng chính gồm khởi phát, toàn phát, và hồi phục (sau thời gian ủ bệnh kéo dài từ 7-10 ngày).

Giai đoạn ủ bệnh

Giai đoạn ủ bệnh thường kéo dài trung bình 7-10 ngày, dao động từ 5-20 ngày (tối đa 3 tuần) sau khi tiếp xúc với vi khuẩn. Trong giai đoạn này, vi khuẩn B. pertussis đã xâm nhập vào niêm mạc đường hô hấp nhưng người bệnh hoàn toàn không có triệu chứng. Vi khuẩn bắt đầu bám vào tế bào biểu mô hô hấp, tăng tiết chất nhầy mỏng và sinh độc tố gây tổn thương tế bào.

Trong giai đoạn này, khả năng lây truyền cho người xung quanh rất thấp do vi khuẩn mới xâm nhập và chưa kích thích phản xạ ho để tạo ra các giọt bắn nhiễm khuẩn vào không khí.

Giai đoạn khởi phát

Sau 10-14 ngày từ khi tiếp xúc, bệnh chuyển sang giai đoạn khởi phát, kéo dài 1-2 tuần (10-14 ngày). Giai đoạn khởi phát bắt đầu mạnh mẽ với các triệu chứng viêm đường hô hấp rất giống cảm lạnh thông thường:

• Hắt hơi, chảy nước mắt, sổ mũi là triệu chứng nổi bật nhất.
• Ho khan về đêm, dần dần chuyển ho cả ngày, ho nhẹ.
• Chán ăn, bơ phờ, mệt mỏi.
• Khàn tiếng, đau họng nhẹ.
• Thường hiếm khi sốt. Nếu có chỉ là sốt nhẹ.

Điều khó khăn nhất trong giai đoạn này là không thể phân biệt bệnh ho gà với viêm phế quản, cúm, cảm lạnh hoặc viêm nhiễm trùng hô hấp. Triệu chứng không đặc trưng khiến nhiều người lớn không nghĩ đến ho gà nên tiếp tục đi lại, làm lây lan bệnh.

Khuyến nghị người lớn nếu có triệu chứng ho dai dẳng kéo dài trên 2 tuần cần thực hiện xét nghiệm sinh học phân tử (PCR) dịch tỵ hầu sớm để chẩn đoán phân biệt chính xác vi khuẩn ho gà.

Giai đoạn toàn phát

Sau 10-14 ngày từ khi khởi phát, bệnh bước vào giai đoạn toàn phát với các cơn ho kịch phát dữ dội, kéo dài 2-4 tuần (có thể 1-6 tuần, thậm chí 10 tuần).

• Ho thành tràng dài: Ho nặng, nhanh, liên tiếp trong 1 nhịp thở ra, trung bình 15–20 tiếng ho mỗi cơn.
• Không kìm chế được: Cơn ho xuất hiện đột ngột, người bệnh không thể kiểm soát.
• Tiếng ho giống gà gáy: Sau cơn ho, hít vào sâu, nhanh, tiếng rít cao, giống tiếng gà gáy (“ót”). Tuy nhiên khác với trẻ em, phần lớn người lớn có ho kéo dài kèm nôn mà không có tiếng ho giống gà gáy.

Một số triệu chứng đi kèm trong cơn ho: nôn sau ho, mệt mỏi cực độ, tím tái, mặt đỏ, nổi tĩnh mạch cổ, ho làm mất ngủ, khạc ra chất nhớt trắng, trong, dính chứa vi khuẩn. Sốt vẫn có thể xảy ra nhưng hiếm.

Dù vào giai đoạn toàn phát, người bệnh vẫn tiếp tục lây lan đến 2 tuần sau khi bắt đầu cơn ho. Sau tuần thứ 3 của giai đoạn kịch phát, bệnh nhân thường không còn khả năng lây nhiễm.

Giai đoạn hồi phục

Khi giai đoạn hồi phục bắt đầu, triệu chứng thường giảm dần trong vòng 4 tuần từ khi khởi phát. Đặc điểm giai đoạn hồi phục:

• Cơn ho ngắn dần, ít dữ dội.
• Tần suất ho giảm dần.

Thời gian hồi phục kéo dài 2-3 tuần hoặc hơn. Tuy nhiên, ho vẫn có thể tái phát hàng tuần đến hàng tháng khi có nhiễm trùng hô hấp mới, vì đường hô hấp còn nhạy cảm do kích ứng từ nhiễm trùng trước.

Biến chứng khi người lớn mắc bệnh ho gà

Biến chứng ho gà ở người lớn thường ít nghiêm trọng hơn trẻ sơ sinh nhưng vẫn có thể gây ảnh hưởng đáng kể đến sức khỏe, đặc biệt ở người cao tuổi, người có bệnh lý nền như hen suyễn, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính hoặc người trên 50 tuổi có sức đề kháng suy giảm.

Người lớn mắc ho gà thường gặp các biến chứng nhẹ nhưng kéo dài, ảnh hưởng đến chất lượng sống như:

• Hô hấp và giấc ngủ: Ho kéo dài, khó ngủ, hen suyễn cấp, viêm phế quản.
• Tiêu hóa và dinh dưỡng: Sút cân, mất nước, chán ăn, rối loạn tiêu hóa.
• Cơ xương khớp và thần kinh: Gãy xương sườn, thoát vị, mất kiểm soát bàng quang, co giật.
• Mạch máu và mắt: Xuất huyết kết mạc, chảy máu cam, viêm tai giữa.

Mặc dù ít phổ biến hơn trẻ sơ sinh, người lớn vẫn có thể phát triển các biến chứng nặng như:

• Viêm phổi: Đây là biến chứng phổ biến và nghiêm trọng nhất của bệnh ho gà ở người lớn. Bệnh đặc biệt nguy hiểm đối với người lớn trên 50 tuổi có sức đề kháng yếu. Ho gà làm tăng nguy cơ nhập viện, viêm phổi cho người có bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính và hen suyễn.
• Tràn khí màng phổi và tràn khí trung thất: Trong những trường hợp nặng, ho gà có thể gây vỡ phế nang, tràn khí màng phổi, tràn khí trung thất.
• Ngừng thở và suy hô hấp cấp: Cơn ho dữ dội có thể gây ngừng thở tạm thời, đặc biệt ở người lớn tuổi. Ngoài ra, khí quản bị bóp nghẹt do cơn ho, lượng oxy cung cấp cho cơ thể giảm sút nghiêm trọng, dẫn đến nguy cơ suy hô hấp cấp đe dọa trực tiếp tính mạng
• Ảnh hưởng đến não và hệ thần kinh: Do thiếu oxy từ ho hoặc từ độc tố của vi khuẩn, gây tổn thương não vĩnh viễn.

Cách trị ho gà cho người lớn

Điều trị ho gà ở người lớn chủ yếu sử dụng thuốc kháng sinh để giảm lây lan và giảm nhẹ triệu chứng. Điều trị sớm từ giai đoạn khởi phát giúp kháng sinh phát huy hiệu quả nhất. Sau 3-4 tuần từ khi bắt đầu ho thì kháng sinh ít có tác dụng giảm triệu chứng vì vi khuẩn đã biến mất.

Bác sĩ thường chỉ định các loại kháng sinh để điều trị bệnh ho gà như: Azithromycin (Zithromax), Erythromycin và Clarithromycin (Biaxin). Các kháng sinh này chỉ được sử dụng khi có chỉ định và kê đơn từ bác sĩ. Người bệnh có thể đến các chi nhánh phòng khám đa khoa có bác sĩ của Diag để được khám, chẩn đoán hình ảnh và xét nghiệm xác định bệnh chính xác trước khi dùng thuốc.

Thời điểm vàng để điều trị kháng sinh:

• Trong 3 tuần từ khi bắt đầu ho cho người trên 1 tuổi.
• Trong 6 tuần từ khi bắt đầu ho cho trẻ dưới 1 tuổi và người mang thai (đặc biệt gần sinh).
• Trong giai đoạn khởi phát: Thuốc giúp giảm nhẹ triệu chứng.

Sau 3-4 tuần kể từ khi bắt đầu ho, tuy thuốc kháng sinh không có tác dụng giảm triệu chứng, nhưng vẫn cần dùng để giảm lây lan cộng đồng.

Cách phòng ngừa bệnh ho gà ở người lớn

Để phòng ngừa bệnh ho gà ở người lớn, tiêm vắc xin là phương pháp hiệu quả nhất. Hiện nay, khuyến khích tiêm vắc xin phối hợp ho gà, bạch hầu và uốn ván để phòng ngừa đồng thời ba bệnh. Việc tiêm vắc xin ho gà ở người lớn rất quan trọng vì khả năng miễn dịch suy giảm sau khoảng 20 năm kể từ khi tiêm vắc xin. Lúc này người lớn và thanh thiếu niên có thể trở thành nguồn lây nhiễm chính cho trẻ sơ sinh chưa được tiêm chủng.

Lịch tiêm cho người lớn:

• Người lớn 19-65 tuổi: Tiêm mỗi 10 năm để duy trì miễn dịch.
• Người lớn trên 65 tuổi (nếu chưa tiêm trước đó): Tiêm 1 mũi.
• Người trên 65 tuổi có tiếp xúc với trẻ dưới 12 tháng: Khuyến cáo tiêm.
• Người mang thai: Tiêm trong mỗi lần mang thai, đặc biệt giai đoạn 27-36 tuần (trước sinh) để truyền miễn dịch cho trẻ sơ sinh.

Ngoài tiêm chủng, các biện pháp vệ sinh cá nhân như rửa tay thường xuyên, che miệng khi ho hoặc hắt hơi, giữ nhà thông thoáng và dự phòng sau phơi nhiễm cho người tiếp xúc với bệnh nhân cũng đóng vai trò quan trọng.