Thuốc điều trị cúm mùa: Khi nào được dùng?

Khái quát về bệnh cúm mùa

Cúm mùa là bệnh nhiễm trùng đường hô hấp do virus cúm gây ra, phổ biến nhất là virus cúm A và cúm B. Bệnh lây truyền từ người sang người chủ yếu qua các giọt bắn đường hô hấp khi ho, hắt hơi hoặc nói chuyện, đồng thời có thể lây qua tiếp xúc gần với người bệnh hoặc chạm vào các bề mặt có chứa virus rồi đưa tay lên mắt, mũi hoặc miệng.

Mặc dù nhiều trường hợp có diễn tiến nhẹ và tự hồi phục, cúm mùa vẫn có thể gây ra các biến chứng nghiêm trọng, đặc biệt ở trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai và những người mắc các bệnh lý nền.

Bên cạnh nghỉ ngơi, bù nước và chăm sóc triệu chứng, việc sử dụng thuốc điều trị phù hợp đóng vai trò quan trọng trong kiểm soát bệnh. Một số loại thuốc có thể giúp giảm triệu chứng, rút ngắn thời gian mắc bệnh hoặc giảm nguy cơ biến chứng khi được sử dụng đúng chỉ định và đúng thời điểm.

Thuốc điều trị cúm mùa là gì?

Thuốc điều trị cúm mùa là các thuốc được sử dụng nhằm giúp giảm triệu chứng của bệnh, rút ngắn thời gian mắc bệnh, hạn chế nguy cơ xuất hiện các biến chứng và giảm khả năng phải nhập viện, đặc biệt ở những người thuộc nhóm có nguy cơ cao.

Hiện nay, thuốc điều trị cúm có thể được chia thành hai nhóm chính gồm thuốc kháng virus cúm và thuốc điều trị triệu chứng.

Thuốc kháng virus cúm

Đây là nhóm thuốc có tác dụng trực tiếp lên quá trình nhân lên của virus cúm, giúp làm giảm tải lượng virus trong cơ thể. Khi được sử dụng đúng thời điểm, thuốc kháng virus có thể:

• Rút ngắn thời gian mắc bệnh ở một số trường hợp.
• Giảm mức độ nghiêm trọng của các triệu chứng.
• Giảm nguy cơ xuất hiện các biến chứng liên quan đến cúm như viêm phổi, viêm tai giữa hoặc đợt cấp của các bệnh mạn tính.
• Giảm nguy cơ nhập viện ở những người có nguy cơ cao hoặc mắc bệnh nặng.

Các thuốc kháng virus cúm hiện nay chủ yếu thuộc hai nhóm cơ chế tác động:

• Nhóm ức chế neuraminidase: Virus cúm sử dụng một enzyme gọi là neuraminidase để giải phóng các virus mới được tạo thành khỏi tế bào nhiễm bệnh và tiếp tục lây lan sang các tế bào khác. Các thuốc trong nhóm này ngăn chặn hoạt động của enzyme neuraminidase, từ đó hạn chế sự lan rộng của virus trong cơ thể. Các thuốc phổ biến gồm:
  • Oseltamivir: Dùng đường uống, là thuốc được sử dụng phổ biến nhất hiện nay cho cả điều trị và dự phòng cúm trong một số trường hợp.
  • Zanamivir: Dùng dưới dạng hít qua đường hô hấp, thường được chỉ định cho một số đối tượng phù hợp.
  • Peramivir: Dùng đường tiêm tĩnh mạch, thường được cân nhắc ở bệnh nhân nhập viện hoặc không thể dùng thuốc đường uống.
• Nhóm ức chế protein cap-dependent endonuclease: Điển hình là Baloxavir marboxil, hoạt động bằng cách ức chế một enzyme cần thiết cho quá trình sao chép vật liệu di truyền của virus cúm. Thuốc có ưu điểm là thường chỉ cần dùng một liều duy nhất theo chỉ định của bác sĩ.

Thuốc kháng virus thường được cân nhắc trong các trường hợp:

• Người có nguy cơ cao gặp biến chứng do cúm.
• Người mắc cúm có triệu chứng nặng hoặc tiến triển nhanh.
• Người phải nhập viện vì cúm.
• Một số trường hợp được chẩn đoán hoặc nghi ngờ cúm trong giai đoạn sớm của bệnh theo đánh giá của bác sĩ.

Nhóm thuốc này đạt hiệu quả cao nhất khi được sử dụng càng sớm, đặc biệt trong vòng 48 giờ đầu sau khi xuất hiện triệu chứng. Tuy nhiên, ở những bệnh nhân nhập viện hoặc có bệnh cảnh nặng, bác sĩ vẫn có thể chỉ định điều trị kháng virus ngay cả khi đã qua mốc 48 giờ.

Thuốc điều trị triệu chứng

Đây là nhóm thuốc không tác động trực tiếp lên virus cúm nhưng giúp kiểm soát các triệu chứng khó chịu trong thời gian cơ thể tự chống lại nhiễm trùng. Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC), điều trị triệu chứng đóng vai trò quan trọng ở đa số trường hợp cúm mùa không biến chứng.

Công dụng chính của nhóm thuốc này là giảm sốt và cảm giác ớn lạnh, giảm đau đầu, đau họng và đau nhức cơ thể, cải thiện tình trạng nghẹt mũi, chảy nước mũi, giảm ho và kích ứng đường hô hấp và hỗ trợ người bệnh nghỉ ngơi và phục hồi tốt hơn.

Các thuốc điều trị triệu chứng hoạt động theo nhiều cơ chế khác nhau tùy từng loại thuốc:

• Thuốc hạ sốt và giảm đau: Các hoạt chất thường gặp gồm Paracetamol (Acetaminophen) và Ibuprofen. Nhóm thuốc này giúp hạ nhiệt độ cơ thể khi sốt, đồng thời giảm các triệu chứng như đau đầu, đau cơ, đau khớp hoặc đau họng. Chúng thường được sử dụng khi người bệnh sốt hoặc cảm thấy đau nhức ảnh hưởng đến sinh hoạt.
• Thuốc giảm nghẹt mũi: Một số hoạt chất phổ biến gồm Pseudoephedrine và Phenylephrine. Pseudoephedrine (đường uống, hiệu quả tốt nhưng cần thận trọng với người cao huyết áp) và Phenylephrine (chỉ có hiệu quả rõ rệt ở dạng xịt mũi tại chỗ, dùng ngắn ngày dưới 3-5 ngày). Đồng thời, bổ sung lưu ý về việc Phenylephrine đường uống hiện đã được chứng minh lâm sàng là ít hiệu quả để người bệnh tránh lạm dụng.
• Thuốc kháng histamine: Một số thuốc thường gặp gồm Chlorpheniramine, Cetirizine và Loratadine. Nhóm thuốc này giúp giảm hắt hơi, chảy nước mũi và ngứa mũi. Chúng thường được sử dụng khi các triệu chứng đường hô hấp trên gây khó chịu đáng kể.
• Thuốc giảm ho: Tùy đặc điểm cơn ho, bác sĩ có thể cân nhắc các thuốc như Dextromethorphan hoặc một số thuốc long đờm, hỗ trợ tống xuất dịch tiết đường hô hấp. Nhóm thuốc này giúp giảm tần suất ho hoặc hỗ trợ làm loãng đờm, từ đó cải thiện cảm giác khó chịu và giúp người bệnh nghỉ ngơi tốt hơn.

Mặc dù các thuốc điều trị triệu chứng có thể giúp giảm sốt, đau nhức, nghẹt mũi hoặc khó chịu do cúm mùa, việc sử dụng thuốc cần tuân theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc nhân viên y tế, đặc biệt ở trẻ em, người cao tuổi, phụ nữ mang thai và người có bệnh lý nền. Các thuốc này không thay thế thuốc kháng virus trong những trường hợp có chỉ định điều trị đặc hiệu.

Ngoài ra, người bệnh nên đọc kỹ thành phần của các thuốc cảm cúm phối hợp trước khi sử dụng. Nhiều sản phẩm có thể chứa đồng thời thuốc hạ sốt, kháng histamine và thuốc giảm nghẹt mũi, làm tăng nguy cơ dùng trùng lặp hoạt chất hoặc sử dụng quá liều nếu kết hợp nhiều loại thuốc cùng lúc. Việc tự ý dùng thuốc hoặc phối hợp thuốc không phù hợp có thể làm tăng nguy cơ tác dụng không mong muốn và ảnh hưởng đến hiệu quả điều trị.

Những sai lầm thường gặp khi dùng thuốc cúm mùa

Trong quá trình điều trị cúm mùa, nhiều người có thể vô tình mắc phải những sai lầm làm giảm hiệu quả điều trị hoặc tăng nguy cơ gặp tác dụng không mong muốn.

• Tự ý dùng kháng sinh: Đây là sai lầm phổ biến nhất. Kháng sinh không có tác dụng điều trị virus cúm và chỉ được sử dụng khi có chỉ định của bác sĩ.
• Dùng nhiều loại thuốc cùng lúc: Một số thuốc cảm cúm có thể chứa các thành phần giống nhau. Việc sử dụng đồng thời nhiều sản phẩm làm tăng nguy cơ quá liều một số hoạt chất.
• Ngừng thuốc quá sớm: Người bệnh nên tuân thủ hướng dẫn điều trị của bác sĩ thay vì tự ý ngừng thuốc ngay khi triệu chứng vừa cải thiện.
• Chỉ dựa vào thuốc mà không nghỉ ngơi: Nghỉ ngơi đầy đủ, uống đủ nước và duy trì chế độ dinh dưỡng hợp lý vẫn đóng vai trò quan trọng trong quá trình hồi phục.

Người bệnh tuyệt đối không nên tự ý mua hoặc sử dụng bất kỳ loại thuốc điều trị cúm nào khi chưa được nhân viên y tế tư vấn, bởi việc dùng thuốc không đúng chỉ định có thể làm tăng nguy cơ tác dụng phụ, che lấp triệu chứng hoặc ảnh hưởng đến hiệu quả điều trị.

Để được thăm khám, đánh giá tình trạng bệnh và hướng dẫn điều trị phù hợp, người bệnh nên đến Phòng khám Đa khoa Medical Diag Center – đơn vị sở hữu hệ thống xét nghiệm và chẩn đoán hiện đại, hỗ trợ bác sĩ đánh giá nhanh nguyên nhân gây triệu chứng hô hấp, từ đó đưa ra hướng điều trị phù hợp và cá thể hóa cho từng người bệnh. Đây cũng là một trong những lợi thế nổi bật giúp người bệnh được tiếp cận dịch vụ thăm khám, xét nghiệm và tư vấn điều trị trong cùng một hệ thống y tế.

Những câu hỏi thường gặp

1. Thuốc cúm mùa có chữa khỏi cúm hoàn toàn không?

Thuốc kháng virus có thể giúp giảm mức độ nghiêm trọng của bệnh và rút ngắn thời gian mắc bệnh, nhưng hiệu quả phụ thuộc vào thời điểm sử dụng và tình trạng sức khỏe của từng người.

2. Thuốc cúm mùa có phải là kháng sinh không?

Thuốc cúm mùa không phải là kháng sinh. Đây là một trong những hiểu lầm phổ biến vì cúm mùa do virus gây ra, trong khi kháng sinh chỉ có tác dụng đối với vi khuẩn. Việc tự ý sử dụng kháng sinh khi mắc cúm không giúp bệnh khỏi nhanh hơn mà còn có thể làm tăng nguy cơ kháng kháng sinh, gây ra các tác dụng phụ không cần thiết và làm rối loạn hệ vi sinh đường ruột. Kháng sinh chỉ được sử dụng khi bác sĩ xác định người bệnh có nhiễm khuẩn thứ phát hoặc xuất hiện biến chứng do vi khuẩn.

3. Thuốc cảm cúm bốn mùa GMP-WHO là gì?

Nhiều người tìm kiếm “thuốc cảm cúm bốn mùa GMP-WHO” hoặc “thuốc cảm cúm bốn mùa GMP WHO” và cho rằng đây là tên một loại thuốc điều trị đặc biệt. Thực tế, GMP-WHO không phải tên thuốc mà là viết tắt của Good Manufacturing Practice – World Health Organization, tức tiêu chuẩn thực hành sản xuất tốt do Tổ chức Y tế Thế giới xây dựng nhằm đảm bảo chất lượng sản xuất thuốc. Vì vậy, GMP-WHO chỉ phản ánh tiêu chuẩn sản xuất chứ không phải hoạt chất hay bằng chứng về hiệu quả điều trị của một loại thuốc cụ thể.