Tay chân miệng có lây không? Lây qua đường nào?

Bệnh tay chân miệng có lây không?

Bệnh tay chân miệng có thể lây. Đây là bệnh truyền nhiễm cấp tính, thường gặp ở trẻ nhỏ, nhưng người lớn vẫn có thể mắc bệnh nếu chưa có miễn dịch với chủng virus gây bệnh.

Tay chân miệng do các vi rút đường ruột (Enterovirus) gây ra, phổ biến nhất là Coxsackievirus A16 và Enterovirus 71 (EV71). Khi trẻ mắc bệnh, virus có thể tồn tại trong nước bọt, dịch mũi họng, dịch từ bóng nước trên da và phân. Người lành có thể bị lây khi tiếp xúc trực tiếp với các dịch tiết này hoặc chạm vào đồ vật có virus rồi đưa tay lên miệng, mũi, mắt.

Bệnh dễ lây ở nơi trẻ tiếp xúc gần, dùng chung đồ chơi, ăn uống gần nhau hoặc chưa có thói quen rửa tay đúng cách. Vì vậy, nếu một trẻ trong lớp hoặc trong nhà mắc bệnh, những trẻ tiếp xúc gần cần được theo dõi triệu chứng trong vài ngày tiếp theo.

Tay chân miệng lây qua đường nào?

Tay chân miệng lây qua nhiều đường, trong đó quan trọng nhất là đường tiêu hóa, tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết và tiếp xúc với bề mặt nhiễm virus.

Bệnh tay chân miệng lây mạnh nhất khi nào?

Bệnh tay chân miệng thường lây mạnh nhất trong tuần đầu tiên kể từ khi trẻ bắt đầu có triệu chứng. Đây là thời điểm trẻ có thể sốt, đau họng, loét miệng, chảy nước miếng, nổi ban hoặc mụn nước ở tay, chân, mông.

Trong giai đoạn này, lượng virus trong dịch tiết thường cao, trẻ lại dễ ho, chảy nước mũi, chảy nước bọt hoặc chạm tay vào mụn nước rồi tiếp xúc với đồ chơi, bàn ghế, người chăm sóc. Vì vậy, nguy cơ lây lan trong gia đình và trường học thường cao nhất ở giai đoạn đầu của bệnh.

Tuy nhiên, trẻ vẫn có thể lây virus sau khi đã hết sốt hoặc ban ngoài da đã giảm. Virus có thể tiếp tục được thải qua phân trong nhiều ngày hoặc nhiều tuần, nên việc rửa tay sau khi thay tã, đi vệ sinh và trước khi ăn vẫn rất quan trọng dù trẻ đã gần khỏi.

Khi trẻ có triệu chứng nghi ngờ tay chân miệng, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm Realtime PCR để phát hiện virus gây bệnh như Enterovirus 71 (EV71) hoặc Coxsackievirus A16, đặc biệt trong những trường hợp cần xác định tác nhân. Bên cạnh đó, công thức máu (CBC) và CRP có thể được sử dụng để hỗ trợ đánh giá tình trạng viêm và diễn tiến bệnh, từ đó giúp bác sĩ nhận biết sớm những trường hợp cần theo dõi sát hơn.

Tại DIAG hiện có dịch vụ xét nghiệm công thức máu và CRP phục vụ đánh giá tình trạng sức khỏe theo chỉ định bác sĩ. Với xét nghiệm Realtime PCR EV71/Coxsackievirus A16, người bệnh nên liên hệ DIAG trước khi thực hiện để xác nhận danh mục xét nghiệm và loại mẫu phù hợp.

Bệnh tay chân miệng khi nào hết lây?

Không có một mốc thời gian tuyệt đối để khẳng định bệnh tay chân miệng đã hết lây hoàn toàn. Thông thường, nguy cơ lây cao nhất nằm trong tuần đầu của bệnh và giảm dần khi trẻ hết sốt, ăn uống tốt hơn, các vết loét miệng cải thiện và mụn nước khô dần.

Tuy nhiên, trẻ vẫn có thể thải virus qua phân sau khi triệu chứng đã hết. Vì vậy, dù trẻ đã khỏe hơn, gia đình vẫn cần tiếp tục giữ vệ sinh tay, vệ sinh nhà vệ sinh, đồ chơi, bề mặt tiếp xúc và không dùng chung vật dụng cá nhân trong một thời gian.

Phụ huynh cần cho trẻ nghỉ học và cách ly tối thiểu 10 – 14 ngày kể từ khi khởi phát bệnh theo khuyến cáo của Bộ Y tế. Trẻ chỉ nên quay lại trường khi đã hết sốt, mụn nước khô hoàn toàn và được sự đồng ý của bác sĩ hoặc y tế địa phương.

Người lớn có bị lây tay chân miệng từ trẻ không?

Có. Người lớn vẫn có thể bị lây tay chân miệng khi chăm sóc trẻ bệnh, đặc biệt nếu tiếp xúc với nước bọt, dịch mũi họng, phân, dịch từ mụn nước hoặc bề mặt nhiễm virus mà không rửa tay đúng cách.

Ở người lớn, bệnh có thể nhẹ, ít triệu chứng hoặc bị nhầm với viêm họng, sốt virus, dị ứng da. Tuy nhiên, người lớn vẫn có thể mang virus và lây cho trẻ khác trong gia đình. Vì vậy, người chăm sóc trẻ bệnh cần rửa tay thường xuyên, tránh hôn trẻ, không dùng chung ly muỗng và vệ sinh bề mặt tiếp xúc thường xuyên.

Cách phòng lây bệnh tay chân miệng trong gia đình

Phòng tránh bệnh tay chân miệng cần tập trung vào vệ sinh tay, vệ sinh đồ dùng cá nhân, làm sạch môi trường sống và hạn chế tiếp xúc gần với người đang mắc bệnh. Vì bệnh dễ lây trong gia đình, nhà trẻ và trường học, cha mẹ và nhà trường cần phối hợp theo dõi, phát hiện sớm và cách ly trẻ đúng cách.

• Hạn chế tiếp xúc gần với trẻ đang mắc bệnh: Khi trẻ bị tay chân miệng, gia đình nên hạn chế cho trẻ tiếp xúc gần với trẻ khác, đặc biệt trong tuần đầu của bệnh. Không nên để trẻ bệnh hôn, ôm sát, ngủ chung hoặc dùng chung đồ dùng với trẻ khỏe mạnh.
• Cho trẻ dùng đồ cá nhân riêng: Trẻ mắc bệnh nên có ly, muỗng, khăn mặt, khăn tắm và đồ dùng cá nhân riêng. Không nên cho trẻ dùng chung vật dụng ăn uống hoặc đồ vệ sinh cá nhân vì virus có thể tồn tại trong nước bọt, dịch tiết và phân của trẻ bệnh.
• Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng: Người chăm sóc cần rửa tay sau khi thay tã, lau nước bọt, xử lý chất nôn, vệ sinh mụn nước hoặc dọn nhà vệ sinh. Trẻ cũng nên được hướng dẫn rửa tay trước khi ăn, sau khi đi vệ sinh và sau khi chơi đồ chơi.
• Vệ sinh đồ chơi và bề mặt tiếp xúc: Đồ chơi, bàn ghế, tay nắm cửa, sàn nhà, nhà vệ sinh và các bề mặt trẻ thường chạm vào nên được vệ sinh, khử khuẩn định kỳ. Quần áo, khăn, ga giường của trẻ bệnh cần được giặt sạch và phơi khô.
• Phát hiện sớm ca bệnh ở trường học: Nhà trường cần theo dõi các dấu hiệu nghi ngờ như sốt, loét miệng, nổi mụn nước ở tay, chân, mông hoặc quanh miệng. Khi phát hiện trẻ có triệu chứng, cần thông báo cho phụ huynh đưa trẻ đi khám và cho trẻ nghỉ học theo hướng dẫn.
• Không dùng chung vật dụng tại lớp: Ở trường học, trẻ không nên dùng chung khăn, ly uống nước, muỗng hoặc vật dụng cá nhân. Đồ chơi, đặc biệt là các đồ vật trẻ nhỏ hay ngậm hoặc cầm nắm, cần được làm sạch thường xuyên để giảm nguy cơ lây lan.
• Theo dõi trẻ tiếp xúc gần: Khi trong gia đình hoặc lớp học có ca bệnh, cha mẹ và nhà trường nên theo dõi sức khỏe của các trẻ đã tiếp xúc gần trong vài ngày tiếp theo. Trẻ bệnh nên nghỉ học theo hướng dẫn của bác sĩ, nhà trường hoặc cơ quan y tế địa phương để hạn chế lây lan cho cộng đồng.