Sốt xuất huyết người lớn và cách điều trị

Sốt xuất huyết người lớn là gì?

Sốt xuất huyết ở người lớn là bệnh sốt xuất huyết xảy ra ở người trưởng thành. Bệnh do virus Dengue gây ra và lây qua muỗi vằn. Người bệnh thường có sốt cao đột ngột, đau mỏi toàn thân, nhức đầu, đau sau mắt, buồn nôn, nôn, phát ban và đôi khi có biểu hiện xuất huyết nhẹ như chấm xuất huyết, chảy máu mũi hoặc nướu.

Ở người lớn, các triệu chứng đau mỏi cơ, đau khớp và đau sau hốc mắt thường biểu hiện rất rõ rệt. Tuy nhiên, ở người cao tuổi hoặc người có nhiều bệnh nền, triệu chứng có thể bị che lấp khiến việc chẩn đoán sớm gặp khó khăn.

Nguyên nhân sốt xuất huyết ở người lớn

Sốt xuất huyết do một trong 4 type huyết thanh của virus dengue gây ra, gồm DENV-1, DENV-2, DENV-3 và DENV-4. Sau khi hút máu người đang có virus trong máu, muỗi vằn sẽ trở thành vật trung gian truyền bệnh sang người khác trong các lần đốt tiếp theo.

Trước đây sốt xuất huyết được xem là bệnh của trẻ em, nhưng những năm gần đây người lớn chiếm tỷ lệ mắc ngày càng cao, đặc biệt tại các đô thị phía Nam. Vì vậy người lớn không nên nghĩ mình ít nguy cơ. Các nguyên nhân phổ biến gây sốt xuất huyết:

• Sống trong vùng có muỗi vằn lưu hành, nơi muỗi vằn sinh sôi quanh các dụng cụ chứa nước đọng.
• Đã từng nhiễm sốt xuất huyết trước đó. Một người từng nhiễm chỉ có miễn dịch bền với đúng type virus đã mắc, còn với các type khác thì chỉ được bảo vệ chéo tạm thời. Vì vậy họ vẫn có thể mắc lại và thậm chí có nguy cơ nặng hơn ở lần nhiễm sau.

Triệu chứng sốt xuất huyết ở người lớn

Các triệu chứng của sốt xuất huyết ở người lớn diễn tiến theo 3 giai đoạn rất điển hình: giai đoạn sốt, giai đoạn nguy kịch và giai đoạn hồi phục. Cách nhận biết sốt xuất huyết ở người lớn qua từng giai đoạn như sau:

Giai đoạn sốt

Sau thời gian ủ bệnh khoảng 4-10 ngày, người bệnh thường khởi phát đột ngột với sốt cao 39-40°C, đau đầu nhiều, đau sau hốc mắt, đau cơ khớp, mệt rã rời, buồn nôn, nôn và có thể phát ban. Ở một số người lớn, da mặt đỏ, họng sung huyết, chấm xuất huyết dưới da hoặc chảy máu niêm mạc nhẹ như chảy máu cam, chảy máu chân răng có thể xuất hiện ngay từ giai đoạn đầu.

Đây là giai đoạn rất dễ nhầm với cúm hoặc sốt siêu vi thông thường.

Giai đoạn nguy kịch

Giai đoạn này thường bắt đầu khi sốt giảm hoặc vừa hết sốt, kéo dài khoảng 24-48 giờ. Tuy nhiên, đây mới là thời điểm đáng lo nhất. Nhiều người bệnh tưởng đã đỡ nhưng thực ra đang bước vào giai đoạn thoát huyết tương, nên có thể xuất hiện đau bụng, nôn nhiều, vật vã hoặc lừ đừ, tay chân lạnh, tiểu ít, khó thở, tụt huyết áp và chảy máu rõ hơn.

Giai đoạn hồi phục

Khi thoát huyết tương chấm dứt, người bệnh bước vào giai đoạn hồi phục, huyết động ổn dần và lượng nước tiểu tăng trở lại. Cảm giác mệt mỏi vẫn có thể còn kéo dài, nhưng sốt giảm rõ, ăn uống tốt hơn, và phát ban hồi phục đôi khi sẽ gây ngứa. Đây là giai đoạn dịch trong khoang màng phổi hoặc ổ bụng nếu có sẽ được tái hấp thu dần.

Biến chứng sốt xuất huyết ở người lớn

Bệnh nhân sốt xuất huyết cần chú ý vì bệnh có thể tiến triển thành những biến chứng nguy hiểm sau:

• Sốc sốt xuất huyết do thoát huyết tương: biến chứng nguy hiểm nhất, có thể gây tụt huyết áp, tiểu ít, lạnh đầu chi, lừ đừ và suy tuần hoàn nhanh.
• Xuất huyết nặng: chảy máu cam, chảy máu chân răng, nôn ra máu, đi tiêu phân đen, xuất huyết tiêu hóa hoặc chảy máu nội tạng.
• Tổn thương gan: tăng men gan, vàng da, viêm gan nặng, rối loạn đông máu, suy gan cấp.
• Suy thận cấp: thường do sốc kéo dài, giảm tưới máu thận hoặc đa cơ quan.
• Biến chứng hô hấp: tràn dịch màng phổi, cổ trướng, khó thở, suy hô hấp.
• Biến chứng tim mạch: viêm cơ tim, rối loạn nhịp, giảm co bóp tim, làm tụt huyết áp nặng hơn.
• Biến chứng thần kinh: lơ mơ, co giật, rối loạn ý thức; đây là dấu hiệu rất nặng cần cấp cứu ngay.

Vậy nên khi xuất hiện các biểu hiện sau, người bệnh cần đi cấp cứu ngay lập tức:

• Đau bụng dữ dội.
• Nôn liên tục.
• Chảy máu rõ.
• Khó thở.
• Lừ đừ, co giật, rối loạn ý thức.
• Tiểu ít, tay chân lạnh, tụt huyết áp.

Cách điều trị sốt xuất huyết ở người lớn

Điều trị sốt xuất huyết người lớn chủ yếu là điều trị nâng đỡ, theo dõi sát và xử trí sớm khi có dấu hiệu cảnh báo. Hiện chưa có thuốc kháng virus đặc hiệu cho sốt xuất huyết, nên mục tiêu là giữ người bệnh đủ dịch, hạ sốt an toàn và phát hiện sớm giai đoạn nguy kịch để nhập viện kịp thời.

Điều trị sốt xuất huyết tại nhà cho người lớn như sau:

• Nếu người bệnh tỉnh táo, uống được, không nôn nhiều và chưa có dấu hiệu cảnh báo, có thể theo dõi ngoại trú với nghỉ ngơi, bù dịch bằng đường uống và theo dõi sát mỗi ngày, đặc biệt từ ngày 3 trở đi.
• Thuốc hạ sốt và giảm đau được ưu tiên sử dụng là Paracetamol. Tuyệt đối không sử dụng Aspirin, Ibuprofen và các thuốc hạ sốt nhóm NSAIDs khác do các thuốc này làm tăng nguy cơ xuất huyết tiêu hóa nghiêm trọng và gây tổn thương niêm mạc dạ dày.
• Khi sốt cao, có thể lau mát bằng nước ấm và nới lỏng quần áo.

Cần lưu ý một số người lớn nên được bác sĩ cân nhắc cho nhập viện theo dõi ngay từ những ngày đầu, dù chưa có dấu hiệu cảnh báo nào. Nhóm này gồm phụ nữ mang thai, người từ 60 tuổi trở lên, người thừa cân béo phì, người có bệnh nền như đái tháo đường, bệnh thận mạn, bệnh tim, xơ gan, bệnh phổi mạn tính hoặc rối loạn đông máu, người đang dùng thuốc chống đông hoặc thuốc kháng kết tập tiểu cầu, và cả người sống một mình hoặc ở xa cơ sở y tế nên khó xoay xở khi trở nặng vào ban đêm.

Với những người còn lại theo dõi tại nhà, cần đo lượng nước tiểu mỗi ngày, ghi lại số lần và lượng nước uống vào, và đi tái khám đúng hẹn để làm lại công thức máu, vì diễn tiến nguy hiểm thường rơi vào ngày thứ 3 đến ngày thứ 7 khi người bệnh đã bớt sốt và tưởng mình đang khỏe lên.

Cách chữa sốt xuất huyết ở người lớn tại bệnh viện:

• Ở giai đoạn có dấu hiệu cảnh báo hoặc thoát huyết tương, điều trị trọng tâm là truyền dịch tinh thể theo phác đồ và theo dõi liên tục huyết động, hematocrit, nước tiểu.
• Nếu bệnh nhân có sốc kháng trị, cần xử trí hồi sức tích cực, có thể dùng colloid trong một số trường hợp chọn lọc và truyền máu khi có chảy máu.

Một số câu hỏi thường gặp

Sốt xuất huyết ở người lớn bao lâu thì khỏi?

Sốt xuất huyết ở người lớn thường khỏi trong khoảng 7 đến 10 ngày, nhưng cảm giác mệt mỏi có thể kéo dài hơn sau đó vài ngày đến 1-2 tuần, nhất là nếu người bệnh có mất nước, ăn uống kém hoặc từng có biểu hiện nặng.

Sốt xuất huyết làm gì cho nhanh khỏi người lớn?

Để nhanh khỏi sốt xuất huyết người lớn, cách hiệu quả nhất là nghỉ ngơi, uống đủ nước, hạ sốt đúng thuốc và theo dõi sát dấu hiệu nặng. Hiện chưa có thuốc đặc trị sốt xuất huyết, nên mục tiêu là giúp cơ thể không mất nước, không chảy máu thêm và phát hiện sớm giai đoạn nguy hiểm để nhập viện đúng lúc.

Sốt xuất huyết có tự khỏi không?

Có, đa số sốt xuất huyết người lớn có thể tự khỏi nếu là thể nhẹ và được chăm sóc đúng cách. Thường bệnh sẽ cải thiện trong khoảng 7-10 ngày, nhưng vẫn phải theo dõi sát vì có một giai đoạn nguy hiểm có thể xảy ra khi sốt bắt đầu giảm.

Bệnh sốt xuất huyết ở người lớn có lây không?

Có, bệnh sốt xuất huyết ở người lớn không lây trực tiếp từ người sang người qua tiếp xúc thông thường, nói chuyện, ho hay hắt hơi. Bệnh chủ yếu lây qua muỗi vằn đốt người đang nhiễm virus dengue, rồi muỗi đó đốt sang người khác.