SARS là gì? Phân biệt SARS và COVID-19

SARS là gì?

SARS (Severe Acute Respiratory Syndrome) là hội chứng hô hấp cấp tính nặng do virus SARS-CoV gây ra.

Bệnh được ghi nhận lần đầu tại tỉnh Quảng Đông, Trung Quốc vào cuối năm 2002. Chỉ trong vài tháng, dịch bệnh đã lan sang nhiều quốc gia tại châu Á, Bắc Mỹ và châu Âu thông qua hoạt động di chuyển quốc tế.

Virus SARS thuộc họ Coronaviridae, nhóm virus RNA có khả năng gây bệnh ở cả người và động vật. Dưới kính hiển vi điện tử, virus có các gai protein nhô ra trên bề mặt, tạo hình ảnh giống vương miện nên được gọi là coronavirus.

SARS-CoV chủ yếu tấn công hệ hô hấp. Sau khi xâm nhập vào cơ thể, virus bám vào tế bào biểu mô đường hô hấp và nhân lên, gây tổn thương phổi và phản ứng viêm mạnh.

SARS lây truyền qua đường nào?

Virus SARS chủ yếu lây truyền qua các giọt bắn đường hô hấp khi người bệnh:

• Ho.
• Hắt hơi.
• Nói chuyện ở khoảng cách gần.

Ngoài ra, virus cũng có thể lây qua tiếp xúc với bề mặt nhiễm virus rồi đưa tay lên mắt, mũi hoặc miệng.

Nguy cơ lây nhiễm tăng cao trong môi trường kín, đông người hoặc tại các cơ sở y tế khi không áp dụng biện pháp kiểm soát nhiễm khuẩn phù hợp.

Khác với nhiều bệnh truyền nhiễm khác, phần lớn các ca SARS trở nên lây nhiễm mạnh nhất khi triệu chứng đã xuất hiện rõ ràng. Đây là một trong những yếu tố giúp dịch SARS được kiểm soát hiệu quả hơn COVID-19.

Triệu chứng bệnh SARS

Các triệu chứng thường xuất hiện sau khi phơi nhiễm khoảng 2 – 10 ngày.

Sốt cao

Sốt thường là triệu chứng đầu tiên của bệnh SARS. Người bệnh có thể đột ngột sốt trên 38°C kèm cảm giác ớn lạnh, mệt mỏi và đau nhức toàn thân. Nhiệt độ cơ thể thường duy trì ở mức cao trong nhiều ngày liên tiếp và ít khi tự giảm hoàn toàn nếu không được theo dõi hoặc điều trị hỗ trợ.

Đau đầu và đau nhức cơ

Nhiều người bệnh cảm thấy đau đầu ngay từ giai đoạn đầu nhiễm virus. Cơn đau thường lan tỏa toàn bộ đầu hoặc tập trung ở vùng trán, đi kèm cảm giác đau nhức cơ khắp cơ thể. Triệu chứng này khiến người bệnh mệt mỏi, giảm khả năng vận động và thường bị nhầm lẫn với cúm mùa.

Ho khan

Sau vài ngày sốt, người bệnh bắt đầu xuất hiện ho khan kéo dài. Ban đầu cơn ho thường nhẹ nhưng có xu hướng tăng dần theo thời gian khi tổn thương phổi tiến triển. Không giống các bệnh hô hấp do vi khuẩn, người bệnh thường ít khạc đờm trong giai đoạn đầu.

Khó thở

Khó thở là dấu hiệu cảnh báo bệnh đang tiến triển nặng hơn. Người bệnh có thể cảm thấy hụt hơi khi vận động nhẹ hoặc ngay cả khi nghỉ ngơi. Cảm giác thiếu không khí thường tăng dần trong vài ngày và phản ánh tình trạng viêm phổi do virus đang trở nên nghiêm trọng hơn.

Viêm phổi

Trong nhiều trường hợp, SARS tiến triển thành viêm phổi nặng. Người bệnh xuất hiện ho nhiều hơn, khó thở tăng dần và giảm nồng độ oxy trong máu. Đây là nguyên nhân chính dẫn đến nhập viện và tử vong ở các trường hợp SARS nặng.

So sánh SARS và COVID-19

SARS và COVID-19 đều là bệnh truyền nhiễm đường hô hấp do coronavirus gây ra, nhưng khác nhau về tác nhân gây bệnh, khả năng lây lan và mức độ ảnh hưởng trên toàn cầu.

Sau khi đại dịch COVID-19 xuất hiện, virus gây SARS năm 2003 được gọi là SARS-CoV-1 để phân biệt với SARS-CoV-2. Hai loại virus này có quan hệ họ hàng gần nhưng có những đặc điểm dịch tễ học khác nhau.

• SARS-CoV-1 (gây SARS): Được phát hiện vào năm 2003 và là nguyên nhân của dịch SARS toàn cầu. Virus này có tỷ lệ tử vong cao hơn COVID-19 nhưng khả năng lây lan thấp hơn. Nhờ các biện pháp kiểm soát dịch quyết liệt, SARS-CoV-1 đã được loại bỏ khỏi sự lưu hành tự nhiên từ năm 2004.
• SARS-CoV-2 (gây COVID-19): Được phát hiện lần đầu vào cuối năm 2019. So với SARS-CoV-1, virus này dễ lây lan hơn, có thể lây từ người không có triệu chứng và liên tục xuất hiện các biến thể mới, khiến việc kiểm soát dịch bệnh trở nên khó khăn hơn.

Dưới đây là bảng so sánh điểm khác biệt giữa SARS và COVID-19:

Nếu có các triệu chứng nghi ngờ COVID-19 hoặc đã tiếp xúc với người mắc bệnh, bạn nên thực hiện xét nghiệm sớm để được chẩn đoán chính xác. Diag hiện cung cấp dịch vụ xét nghiệm Realtime RT-PCR COVID-19 với độ chính xác cao, hỗ trợ phát hiện virus SARS-CoV-2 và giúp bác sĩ đánh giá tình trạng bệnh để tư vấn điều trị phù hợp.

Biến chứng của SARS

Mặc dù nhiều người hồi phục hoàn toàn, SARS có thể gây ra các biến chứng nghiêm trọng.

• Viêm phổi nặng: Đây là biến chứng thường gặp, khiến nhu mô phổi bị tổn thương nghiêm trọng và làm giảm khả năng trao đổi oxy.
• Hội chứng suy hô hấp cấp tiến triển (ARDS): Tình trạng viêm lan rộng trong phổi có thể dẫn đến ARDS, gây thiếu oxy nghiêm trọng và cần hỗ trợ hô hấp tích cực.
• Suy hô hấp: Khi chức năng phổi suy giảm đáng kể, người bệnh có thể không tự duy trì được lượng oxy cần thiết cho cơ thể.
• Nhiễm trùng thứ phát: Trong quá trình điều trị, người bệnh có nguy cơ mắc thêm các nhiễm trùng do vi khuẩn hoặc tác nhân khác.
• Suy đa cơ quan: Ở các trường hợp nặng, SARS có thể ảnh hưởng đến nhiều cơ quan như tim, thận và gan, dẫn đến suy đa cơ quan.

Chẩn đoán bệnh SARS như thế nào?

Việc chẩn đoán SARS dựa trên sự kết hợp giữa triệu chứng lâm sàng, tiền sử dịch tễ và các xét nghiệm cận lâm sàng. Các biện pháp chẩn đoán thường được áp dụng gồm:

• Đánh giá triệu chứng và yếu tố dịch tễ: Bác sĩ khai thác các triệu chứng như sốt, ho, khó thở và tiền sử tiếp xúc với người mắc bệnh hoặc khu vực có dịch.
• Xét nghiệm RT-PCR: Đây là phương pháp quan trọng giúp phát hiện vật liệu di truyền của virus SARS-CoV, hỗ trợ xác định tác nhân gây bệnh.
• Xét nghiệm huyết thanh học: Có thể được sử dụng để phát hiện kháng thể chống lại virus, đặc biệt trong giai đoạn muộn của bệnh.
• Chụp X-quang hoặc CT ngực: Giúp đánh giá mức độ tổn thương phổi, phát hiện các dấu hiệu viêm phổi hoặc biến chứng hô hấp.
• Xét nghiệm máu: Hỗ trợ đánh giá tình trạng viêm, chức năng các cơ quan và mức độ ảnh hưởng của bệnh đối với cơ thể.

Biện pháp điều trị SARS

Hiện nay chưa có thuốc điều trị đặc hiệu được chứng minh có hiệu quả tuyệt đối đối với SARS. Việc điều trị chủ yếu tập trung vào hỗ trợ hô hấp, kiểm soát triệu chứng và xử trí các biến chứng có thể xảy ra.

Điều trị hỗ trợ

Các biện pháp điều trị hỗ trợ thường bao gồm:

• Nghỉ ngơi đầy đủ.
• Bổ sung đủ nước và điện giải.
• Theo dõi sát các dấu hiệu sinh tồn.
• Hạ sốt và giảm đau theo chỉ định của bác sĩ.
• Hỗ trợ hô hấp

Do SARS có thể gây tổn thương phổi nghiêm trọng, nhiều bệnh nhân cần được hỗ trợ hô hấp bằng:

• Thở oxy.
• Thông khí không xâm lấn trong một số trường hợp phù hợp.
• Thở máy khi xuất hiện suy hô hấp nặng.

Điều trị biến chứng

Người bệnh SARS có thể gặp các biến chứng như viêm phổi nặng, hội chứng suy hô hấp cấp tiến triển (ARDS) hoặc suy đa cơ quan. Khi đó, việc điều trị cần được thực hiện tại cơ sở y tế có đầy đủ phương tiện hồi sức tích cực.

Theo dõi và cách ly

Bên cạnh điều trị, người bệnh cần được cách ly và theo dõi chặt chẽ nhằm hạn chế lây lan trong cộng đồng cũng như phát hiện sớm các dấu hiệu diễn tiến nặng.

Những câu hỏi thường gặp về SARS

1. SARS còn tồn tại hiện nay không?

Từ năm 2004 đến nay, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) không ghi nhận thêm bất kỳ trường hợp lây nhiễm SARS tự nhiên nào trên toàn cầu.

2. Real-Time PCR SARS-CoV-2 là gì?

Real-Time PCR là kỹ thuật sinh học phân tử được sử dụng để phát hiện vật chất di truyền của SARS-CoV-2. Trong giai đoạn đại dịch COVID-19, đây được xem là tiêu chuẩn vàng để chẩn đoán nhiễm virus. Xét nghiệm hoạt động bằng cách thu thập mẫu bệnh phẩm từ đường hô hấp, sau đó tiến hành tách chiết RNA của virus, khuếch đại vật chất di truyền và phát hiện các đoạn gene đặc hiệu của SARS-CoV-2. Kết quả dương tính cho thấy mẫu bệnh phẩm có chứa RNA của virus.

3. Vero cells trong nghiên cứu SARS-CoV-2 là gì?

Vero cells là dòng tế bào được nuôi cấy từ tế bào thận của khỉ xanh châu Phi (African green monkey) và được sử dụng rộng rãi trong lĩnh vực virus học. Dòng tế bào này đóng vai trò quan trọng trong việc phân lập SARS-CoV-2, nghiên cứu cơ chế virus xâm nhập tế bào, đánh giá thuốc kháng virus cũng như phát triển vaccine. Nhờ những đặc tính phù hợp cho nghiên cứu, Vero cells đã góp phần đáng kể vào nhiều công trình nghiên cứu về COVID-19 trên toàn thế giới.