Nấm tai có nguy hiểm không? Cách trị nấm tai

Nấm tai là bệnh gì?

Nấm tai (otomycosis) là tình trạng nhiễm nấm ở ống tai ngoài. Đây không phải là bệnh lý “nằm trong tai giữa” mà chủ yếu ảnh hưởng đến ống tai dẫn từ vành tai vào màng nhĩ.

Về bản chất, nấm tai là sự phát triển quá mức của vi nấm trong ống tai ngoài, thường gặp nhất là các loài như Candida và Aspergillus. Khi nấm xâm nhập và bám vào lớp da mỏng ở ống tai, nó gây viêm tại chỗ, làm người bệnh ngứa, đau, khó chịu và đôi khi nghe kém tạm thời do dịch tiết hoặc mảnh vụn nấm bít ống tai.

Nấm tai thường không phải bệnh nguy hiểm đến tính mạng, nhưng nếu kéo dài có thể gây khó chịu nhiều, tái phát dai dẳng và làm giảm chất lượng sống.

Nguyên nhân gây bệnh nấm tai

Tác nhân gây nấm tai thường gặp là Aspergillus và Candida. Đây là các loại nấm có thể tồn tại trong môi trường tự nhiên và sẽ gây bệnh khi gặp điều kiện thuận lợi ở tai ngoài, đặc biệt là khi ống tai bị ẩm và lớp bảo vệ da bị suy yếu.

• Độ ẩm tích tụ trong tai: Tai thường xuyên bị nước vào khi bơi, tắm, hoặc làm việc trong môi trường nóng ẩm sẽ tạo điều kiện cho nấm phát triển mạnh hơn. Đây là lý do nấm tai hay được xem là bệnh dễ gặp ở người sống trong khí hậu ẩm nóng hoặc người có thói quen để tai ướt kéo dài sau khi tiếp xúc với nước.
• Tổn thương cơ học ở ống tai: Việc ngoáy tai bằng tăm bông, dụng cụ lấy ráy tai không đúng cách, hoặc cào gãi tai nhiều lần có thể làm trầy xước da ống tai, phá vỡ hàng rào bảo vệ tự nhiên và mở đường cho nấm xâm nhập. Những vết xước nhỏ này đôi khi không gây đau rõ rệt lúc đầu, nhưng lại đủ để nấm bám vào và gây viêm sau đó.
• Sử dụng thuốc nhỏ tai kéo dài: Các thuốc này có thể làm thay đổi cân bằng vi sinh trong ống tai, khiến nấm có cơ hội phát triển vượt trội.
• Suy giảm miễn dịch: Người bệnh đái tháo đường, người dùng corticoid lâu ngày, hoặc những người có bệnh lý làm giảm sức đề kháng thường dễ bị nấm tai hơn và bệnh cũng có xu hướng dai dẳng hơn.
• Bệnh da mạn tính: Chàm hoặc vảy nến ở vùng tai ngoài cũng có thể là nguyên nhân. Khi lớp da bảo vệ không còn nguyên vẹn, nấm dễ bám lên bề mặt ống tai và gây bệnh.

Bệnh nấm tai có lây không?

Nếu xét theo nghĩa “lây” như cúm hay sởi, thì nấm tai không được xem là bệnh truyền nhiễm dễ lây qua tiếp xúc thông thường. Người đang mắc nấm tai không làm cho người khác “bị nấm tai” chỉ vì ở gần nhau, dùng chung không gian sống, hay tiếp xúc thông thường trong gia đình. Điều này là vì bệnh hình thành chủ yếu do yếu tố tại chỗ ở tai của từng người, chứ không phải do một tác nhân lây lan giữa người với người.

Tuy vậy, nấm vẫn có thể liên quan đến dụng cụ hoặc môi trường ẩm. Nếu dùng chung khăn tắm, tăm bông, tai nghe, hoặc vật dụng vệ sinh tai trong điều kiện ẩm ướt, nguy cơ làm nấm tồn tại và phát triển có thể tăng lên, dù bản thân bệnh không phải kiểu lây trực tiếp điển hình.

Triệu chứng của bệnh nấm tai

Nấm tai thường biểu hiện khá kín đáo lúc đầu, nhưng khi đã hình thành rõ thì người bệnh hay nhận ra nhất là ngứa tai dai dẳng, sau đó có thể kèm cảm giác đầy tai, đau tai tăng dần, chảy dịch và nghe kém.

• Ngứa trong tai và cảm giác này có thể tăng dần khiến người bệnh càng muốn ngoáy tai nhiều hơn, làm bệnh dễ nặng thêm.
• Tai có thể bắt đầu đau âm ỉ, nhất là khi nhai, ngáp hoặc chạm vào tai, vì ống tai đã bị viêm và kích thích. Nhiều người còn mô tả cảm giác như tai bị “đầy”, “căng tức”, hoặc nghe như có tiếng ù trong tai.
• Chảy dịch tai cũng là một biểu hiện quan trọng. Dịch có thể màu trắng, vàng, nâu bẩn hoặc đôi khi có dạng đặc quánh. Nếu dịch tích tụ nhiều, người bệnh có thể thấy tai ẩm, khó chịu và mùi hôi.
• Khi ống tai sưng hoặc bị bít bởi mảnh vụn nấm và biểu bì bong tróc, bệnh nhân có thể nghe kém tạm thời.

Biến chứng của bệnh nấm tai

Nấm tai thường không nguy hiểm ngay từ đầu, nhưng nếu kéo dài hoặc điều trị không đúng, bệnh có thể gây ra nhiều biến chứng tại chỗ và làm triệu chứng ngày càng dai dẳng hơn.

• Nấm tai có thể gây viêm ống tai ngoài kéo dài, chảy dịch, ngứa và đau dai dẳng.
• Bệnh có thể làm tắc ống tai và gây giảm nghe tạm thời.
• Một số trường hợp nặng có thể liên quan đến thủng màng nhĩ hoặc lan sâu hơn vào xương quanh tai.

Người đái tháo đường hoặc suy giảm miễn dịch có nguy cơ biến chứng cao hơn.

Phương pháp chẩn đoán bệnh nấm tai

Nấm tai thường được chẩn đoán chủ yếu bằng khám lâm sàng kết hợp soi tai.

• Hỏi kỹ triệu chứng: Bác sĩ sẽ hỏi người bệnh ngứa tai bao lâu, có đau tai, chảy dịch, ù tai hay nghe kém không, có từng bơi lội, ngoáy tai, dùng thuốc nhỏ tai hay mắc đái tháo đường không. Từ bệnh sử, bác sĩ sẽ định hướng xem có phù hợp với nấm tai hay đang nghiêng về viêm tai ngoài do vi khuẩn hoặc bệnh lý tai khác.
• Soi tai: Bác sĩ sẽ soi tai để quan sát trực tiếp ống tai ngoài và màng nhĩ. Hình ảnh điển hình gồm ống tai sưng đỏ, có mảng nấm, dịch hoặc mảnh vụn bám. Đây là bước rất quan trọng vì nó cho phép phân biệt tương đối rõ với các bệnh lý tai khác, đồng thời đánh giá mức độ bít tắc và tình trạng màng nhĩ.

Khi cần, bác sĩ sẽ lấy dịch tai để soi tươi, nhuộm hoặc nuôi cấy nấm. Chẩn đoán có thể khó hơn khi ống tai quá sưng, dịch quá nhiều, hoặc người bệnh đã tự nhỏ thuốc trước đó làm hình ảnh tai bị che mờ. Ngoài ra, nấm tai đôi khi đi kèm viêm tai ngoài do vi khuẩn, khiến triệu chứng chồng lấp và việc nhận diện bằng mắt thường không còn đủ chắc chắn. Trong những trường hợp đó, xét nghiệm vi sinh và đánh giá chuyên khoa sẽ có giá trị hơn.

Cách trị nấm tai

Nấm tai thường được điều trị hiệu quả nếu làm đúng hướng: làm sạch ống tai, giữ tai khô và dùng thuốc chống nấm tại chỗ phù hợp.

• Làm sạch ống tai: Bác sĩ thường bắt đầu bằng làm sạch tai bằng dụng cụ hút hoặc lấy mảng nấm, ráy tai và dịch tiết ra khỏi ống tai ngoài. Bước này rất quan trọng vì nấm thường bám chặt vào thành ống tai, và việc chỉ dùng thuốc mà không vệ sinh tai có thể làm bệnh kéo dài hoặc tái phát. Sau khi làm sạch, tai cần được làm khô tối đa để giảm môi trường thuận lợi cho nấm phát triển.
• Thuốc chống nấm tại chỗ: Đây là lựa chọn điều trị chính trong đa số trường hợp. Một số trường hợp có thể dùng dạng thuốc nhỏ tai hoặc dạng kem bôi ở vùng tai ngoài, tùy vị trí tổn thương.
• Thuốc giảm đau: Nếu người bệnh đau nhiều, bác sĩ có thể cho thêm thuốc giảm đau để cải thiện triệu chứng. Tuy nhiên, thuốc giảm đau chỉ hỗ trợ triệu chứng chứ không thay thế điều trị chống nấm.

Bị nấm tai kiêng ăn gì?

Đối với người bệnh nấm tai, không có thực phẩm nào cần kiêng tuyệt đối nếu như bạn không có bệnh nền hay dị ứng riêng biệt. Tuy nhiên, trong giai đoạn đang viêm, nhiều bác sĩ thường khuyên nên hạn chế các thực phẩm quá ngọt, rượu bia và đồ uống có cồn nếu người bệnh có đái tháo đường, vì đường huyết kiểm soát kém có thể làm tình trạng nhiễm nấm khó kiểm soát hơn. Đây là lưu ý mang tính hỗ trợ toàn thân, không phải là “kiêng để nấm tai tự hết”.

Thay vì kiêng quá nhiều món ăn theo truyền miệng, người bị nấm tai nên ưu tiên một chế độ ăn cân bằng, dễ tiêu, ít đồ ngọt nếu có nguy cơ rối loạn đường huyết, và hạn chế rượu bia khi đang viêm hoặc đang dùng thuốc. Đồng thời, cần giữ tai khô, tránh ngoáy tai, không tự dùng thuốc nhỏ tai khi chưa được khám, vì đây mới là các yếu tố tác động trực tiếp đến bệnh.