Nấm da mặt: Dấu hiệu, thuốc trị và cách chăm sóc an toàn

Nấm da mặt là gì?

Nấm da mặt là tình trạng da mặt bị nhiễm nấm. Dạng thường gặp là tinea faciei, tức nhiễm nấm dermatophyte (vi nấm sợi/nấm da) ở vùng da mặt không có râu. Nếu tổn thương xuất hiện ở vùng râu cằm, ria mép, kèm rụng lông hoặc có mụn mủ quanh nang lông, bác sĩ có thể nghĩ đến nấm vùng râu, còn gọi là tinea barbae.

Dấu hiệu nấm da mặt thường là các mảng da hình tròn hoặc vòng cung, có màu đỏ, hồng, nâu hoặc xám tùy màu da. Vùng tổn thương có thể có vảy mịn, bờ rõ, lan rộng dần ra xung quanh và phần giữa đôi khi nhạt màu hơn.

Nấm da mặt có thể gây ngứa, rát nhẹ hoặc không có cảm giác khó chịu rõ ràng. Vì biểu hiện khá giống nhiều bệnh da khác, tình trạng này dễ bị nhầm với viêm da tiếp xúc, chàm, rosacea, lupus ban đỏ, vảy nến hoặc mụn. Do đó, nếu tổn thương kéo dài, lan rộng hoặc tái phát, người bệnh nên đi khám da liễu để được chẩn đoán đúng nguyên nhân.

Nguyên nhân bị nấm da mặt

Nguyên nhân bị nấm da mặt thường là do tiếp xúc với nấm từ người khác, động vật, đồ dùng cá nhân hoặc từ chính vùng da khác trên cơ thể. Nấm dermatophyte có thể lây qua da kề da, khăn, gối, mũ bảo hiểm, dụng cụ trang điểm, dụng cụ cạo râu hoặc từ thú cưng bị nấm da.

Các yếu tố làm tăng nguy cơ bị nấm da mặt gồm:

• Sống trong môi trường nóng ẩm, đổ mồ hôi nhiều.
• Dùng chung khăn mặt, khẩu trang vải, mũ bảo hiểm, đồ trang điểm hoặc dao cạo.
• Có nấm da đầu, nấm chân, nấm móng, nấm bẹn hoặc hắc lào ở vùng khác.
• Tiếp xúc gần với chó, mèo hoặc vật nuôi có mảng rụng lông, bong vảy.
• Da mặt bị trầy xước do cạo râu, nặn mụn, tẩy da chết mạnh.
• Lạm dụng kem trộn, corticoid hoặc thuốc bôi không rõ thành phần.
• Suy giảm miễn dịch, đái tháo đường hoặc dùng thuốc ức chế miễn dịch.

Trong trường hợp nấm tái phát nhiều lần, lâu lành hoặc người bệnh có nguy cơ đái tháo đường, bạn có thể trao đổi với bác sĩ và thực hiện thêm xét nghiệm đường huyết hoặc HbA1c tại DIAG để tầm soát, đánh giá khả năng kiểm soát đường huyết và xử lý tốt các yếu tố nguy cơ nền.

Dấu hiệu nấm da mặt

Dấu hiệu nấm da mặt thường là mảng da có vảy, bờ rõ, hình tròn, bầu dục hoặc vòng cung, có thể đỏ, hồng, nâu, tím nhạt hoặc xám tùy màu da. Tổn thương có thể lan rộng dần, vùng rìa hoạt động rõ hơn vùng giữa, đôi khi có mụn nước nhỏ hoặc sẩn li ti ở bờ.

Các biểu hiện thường gặp gồm:

• Mảng da bong vảy mịn trên má, trán, cằm, quanh miệng hoặc thái dương.
• Bờ tổn thương rõ, hơi gồ, lan rộng theo hình vòng hoặc bán vòng.
• Ngứa, châm chích, rát nhẹ hoặc căng da.
• Nấm da mặt không ngứa nhưng vẫn có mảng vảy lan dần.
• Tổn thương đậm màu hoặc nhạt màu hơn vùng da xung quanh.
• Da mặt nhạy cảm hơn khi dùng mỹ phẩm hoặc tiếp xúc nắng.
• Tổn thương tái phát sau khi ngưng kem bôi có corticoid.

Hình ảnh nấm da mặt thường là một hoặc nhiều mảng tròn/vòng cung trên da mặt, bờ rõ, có vảy ở rìa và có thể nhạt hơn ở trung tâm. Trên da sáng màu, tổn thương thường đỏ hoặc hồng; trên da sẫm màu, tổn thương có thể nâu, xám, tím nhạt hoặc tăng/giảm sắc tố.

Không nên tự chẩn đoán chỉ dựa vào hình ảnh nấm da mặt trên mạng. Nhiều bệnh da mặt có biểu hiện giống nấm, trong đó có viêm da tiếp xúc, chàm, viêm da tiết bã, rosacea, vảy nến, lupus ban đỏ, lang ben hoặc mụn viêm. Chẩn đoán sai có thể khiến người bệnh bôi nhầm thuốc và làm tổn thương lan rộng.

Các loại nấm da mặt thường gặp

Các loại nấm trên da mặt không chỉ gồm một bệnh duy nhất. Tên gọi “nấm da mặt” thường được dùng chung cho nhiều tình trạng nhiễm nấm hoặc bệnh liên quan đến nấm men trên vùng mặt.

Nấm da mặt có lây không?

Nấm da mặt có thể lây. Nấm có thể lây qua tiếp xúc trực tiếp với vùng da nhiễm nấm, dùng chung khăn mặt, gối, mũ, khẩu trang, đồ trang điểm, dao cạo hoặc tiếp xúc với vật nuôi bị nấm da.

Để giảm lây lan, người bệnh nên dùng khăn riêng, giặt vỏ gối thường xuyên, không dùng chung đồ trang điểm, không gãi vùng tổn thương rồi chạm sang vùng da khác và kiểm tra thú cưng nếu có dấu hiệu rụng lông, bong vảy. Nếu trong nhà có nhiều người bị mảng da dạng vòng, nên khám để tìm nguồn lây chung.

Xét nghiệm nấm da mặt

Xét nghiệm nấm da mặt thường được thực hiện khi tổn thương không điển hình, tái phát, không đáp ứng thuốc bôi hoặc nằm ở vùng nhạy cảm như quanh mắt, vùng râu, gần chân tóc. Bác sĩ có thể lấy vảy da để soi trực tiếp dưới kính hiển vi, nuôi cấy nấm hoặc làm xét nghiệm PCR nếu cần.

Xét nghiệm giúp phân biệt nấm da mặt với các bệnh dễ nhầm như lupus ban đỏ, rosacea, viêm da tiếp xúc, chàm, vảy nến, viêm da tiết bã hoặc lang ben. Điều này đặc biệt quan trọng khi người bệnh đã bôi corticoid trước đó, vì steroid có thể làm thay đổi hình ảnh nấm và khiến chẩn đoán khó hơn.

Bị nấm da mặt bôi thuốc gì?

Bị nấm da mặt thường bôi thuốc kháng nấm tại chỗ nếu tổn thương nhẹ, khu trú và không nằm quá gần mắt. Các thuốc bôi nấm da mặt có thể gồm terbinafine, clotrimazole, miconazole, ketoconazole, econazole hoặc các thuốc kháng nấm tương tự, tùy loại nấm, vị trí tổn thương và tình trạng da.

Người bệnh tuyệt đối không tự ý bôi các loại kem phối hợp chứa corticoid mạnh thường dùng cho vùng chân hoặc bẹn lên da mặt. Thuốc chứa corticoid làm giảm đáp ứng miễn dịch tại chỗ, khiến vi nấm bùng phát mạnh hơn và gây tai biến teo da, giãn mạch hoặc nhiễm nấm mất dạng trên mặt.

Cách trị nấm da mặt tại nhà

Cách trị nấm da mặt tại nhà nên tập trung vào chăm sóc da an toàn, giảm lây lan và dùng thuốc kháng nấm đúng hướng dẫn. Với trường hợp nhẹ, người bệnh có thể được dược sĩ tư vấn thuốc kháng nấm không kê đơn, nhưng nên đi khám nếu tổn thương nằm gần mắt, lan nhanh, có mủ, đau, rụng lông râu/tóc hoặc không cải thiện.

Các bước chăm sóc tại nhà gồm:

• Rửa mặt nhẹ nhàng, tránh chà xát mạnh hoặc tẩy da chết.
• Giữ vùng tổn thương khô, sạch; tránh che kín bằng lớp trang điểm dày.
• Không gãi, cạy vảy hoặc nặn vùng tổn thương.
• Không dùng chung khăn mặt, gối, cọ trang điểm, dao cạo.
• Giặt khăn mặt, vỏ gối bằng nước nóng trên 60°C và là ủi kỹ trước khi dùng nhằm tiêu diệt hoàn toàn bào tử nấm bám trên sợi vải.
• Tạm ngưng mỹ phẩm mới, kem trộn, sản phẩm gây kích ứng hoặc chứa corticoid.
• Kiểm tra nấm da đầu, nấm chân, nấm móng, nấm bẹn nếu có ngứa/bong vảy ở vùng khác.
• Đưa thú cưng đi khám thú y nếu có mảng rụng lông, đóng vảy hoặc ngứa.

Không nên bôi tỏi, chanh, giấm, cồn, oxy già, dầu gió hoặc tinh dầu nguyên chất lên mặt để trị nấm. Các chất này có thể gây kích ứng, bỏng rát, viêm da tiếp xúc, tăng sắc tố sau viêm và làm da mặt nhạy cảm hơn, trong khi không bảo đảm tiêu diệt nấm.

Người bị nấm da mặt nên đi khám nếu tổn thương ở gần mắt, mí mắt, môi, lan nhanh, đau, sưng, có mủ, chảy dịch, sốt hoặc để lại vùng rụng lông râu/tóc. Đây có thể là dấu hiệu nhiễm trùng sâu hơn, nấm vùng râu/tóc hoặc bệnh da khác cần điều trị bằng thuốc kê đơn.

Cũng nên đi khám nếu đã bôi thuốc kháng nấm đúng hướng dẫn nhưng không cải thiện sau khoảng 2 tuần, phát ban tái phát nhiều lần, người bệnh là trẻ nhỏ, đang mang thai, suy giảm miễn dịch, đái tháo đường hoặc đang dùng thuốc ức chế miễn dịch.

Phòng ngừa nấm da mặt

Phòng ngừa nấm da mặt cần giảm tiếp xúc với nguồn nấm và bảo vệ hàng rào da. Người từng bị nấm da mặt nên đặc biệt chú ý vệ sinh khăn, gối, dụng cụ trang điểm và điều trị nấm ở vùng khác trên cơ thể để tránh tự lây lại.

Các biện pháp hữu ích gồm:

• Không dùng chung khăn mặt, cọ trang điểm, dao cạo, mũ bảo hiểm.
• Giặt khăn, vỏ gối, khẩu trang vải thường xuyên.
• Không chạm tay vào vùng nấm rồi chạm lên mặt.
• Điều trị nấm chân, nấm móng, nấm bẹn hoặc nấm da đầu nếu có.
• Làm sạch dụng cụ trang điểm và không trang điểm lên vùng đang nhiễm nấm.
• Tránh lạm dụng kem trộn, corticoid hoặc sản phẩm không rõ thành phần.
• Kiểm tra vật nuôi nếu có dấu hiệu rụng lông, bong vảy.
• Giữ da mặt khô thoáng sau khi đổ mồ hôi.

Những câu hỏi thường gặp nấm da đầu

1. Nấm da mặt có ngứa không?

Nấm da mặt có thể ngứa, rát nhẹ hoặc không ngứa. Không ngứa không loại trừ nấm, nhất là khi có mảng da bong vảy, bờ rõ, lan rộng dần hoặc tái phát sau khi bôi kem không phù hợp.

2. Nấm da mặt có lây không?

Có. Nấm da mặt có thể lây qua tiếp xúc da, khăn, gối, mũ, dao cạo, đồ trang điểm hoặc từ vật nuôi nhiễm nấm. Không dùng chung đồ cá nhân và giặt khăn/vỏ gối thường xuyên giúp giảm nguy cơ lây lan.

3. Thuốc bôi trị nấm da mặt dùng bao lâu?

Nấm da trên da thường cần bôi thuốc kháng nấm trong khoảng 2–4 tuần tùy thuốc và mức độ bệnh. Cần dùng đủ thời gian theo hướng dẫn, kể cả khi triệu chứng bắt đầu giảm, vì ngưng sớm có thể làm bệnh tái phát.

4. Nấm da mặt có để lại thâm không?

Có thể. Sau khi viêm giảm, vùng da từng nhiễm nấm có thể thâm hoặc sáng màu hơn trong một thời gian, nhất là khi gãi nhiều, bôi thuốc kích ứng hoặc điều trị muộn. Tránh nắng và không cạy vảy giúp giảm nguy cơ thâm sau viêm.