Dấu hiệu sốt xuất huyết ở trẻ em cần đặc biệt lưu ý

Nguyên nhân bệnh sốt xuất huyết ở trẻ em

Sốt xuất huyết ở trẻ là một bệnh truyền nhiễm do virus Dengue gây nên. Virus này không lây trực tiếp từ trẻ sang trẻ qua tiếp xúc thông thường, mà chủ yếu lan truyền khi muỗi vằn mang mầm bệnh đốt người.

Về mặt dịch tễ, bệnh gặp nhiều ở vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới, nơi muỗi sinh sôi mạnh. WHO cho biết nguy cơ tăng lên trong môi trường có mưa, nhiệt độ cao, độ ẩm phù hợp và khu dân cư đông đúc, vì đây là điều kiện thuận lợi cho muỗi vằn phát triển. Do đó, trẻ sống trong khu vực có nhiều nước đọng, dụng cụ chứa nước hở, hoặc môi trường quanh nhà nhiều muỗi sẽ có nguy cơ mắc bệnh cao hơn.

Trẻ em dễ mắc sốt xuất huyết chủ yếu vì các em thường vui chơi ngoài trời, khó tự bảo vệ khỏi muỗi đốt và đôi khi chưa được che chắn kỹ bằng quần áo, màn ngủ hoặc thuốc chống muỗi phù hợp.

Thời gian ủ bệnh sốt xuất huyết ở trẻ em

Biểu hiện sốt xuất huyết ở trẻ thường khởi phát sau 4-10 ngày sau nhiễm. Vậy nên dù trẻ không xuất hiện bất kỳ triệu chứng nào sau khi bị muỗi đốt, cha mẹ cũng không nên chủ quan. Cha mẹ nên chủ động đưa trẻ đi khám nếu nghi ngờ trẻ bị bệnh vì sốt xuất huyết có thể diễn tiến nhanh từ giai đoạn sốt sang giai đoạn nguy hiểm.

Sốt xuất huyết ở trẻ em có nguy hiểm không?

Sốt xuất huyết ở trẻ có thể rất nguy hiểm, đặc biệt nếu trẻ diễn tiến sang sốt xuất huyết nặng với thoát huyết tương, chảy máu hoặc tổn thương cơ quan. WHO cho biết bệnh có thể gây tử vong nếu không được phát hiện và theo dõi đúng thời điểm. Tuy nhiên, không phải mọi trẻ đều bị nặng; đa số ca sốt xuất huyết sẽ hồi phục trong 1-2 tuần nếu được chăm sóc và theo dõi phù hợp.

Các biến chứng sốt xuất huyết ở trẻ thường là:

• Thoát huyết tương và sốc: Đây là biến chứng quan trọng nhất và cũng là nguyên nhân tử vong hàng đầu trong sốt xuất huyết nặng. Khi huyết tương thoát khỏi lòng mạch, trẻ có thể bị cô đặc máu, tụt huyết áp, giảm tưới máu mô và rơi vào sốc nếu không được bù dịch đúng lúc.
• Xuất huyết nặng: Sốt xuất huyết có thể gây chảy máu niêm mạc như chảy máu cam, chảy máu lợi, nôn ra máu hoặc đi ngoài phân đen; nặng hơn là xuất huyết tiêu hóa hoặc xuất huyết ồ ạt. Khi tiểu cầu giảm sâu và rối loạn đông máu xảy ra, nguy cơ chảy máu nặng tăng lên rõ rệt. Một số trường hợp hiếm có thể xuất huyết nội sọ.
• Tổn thương cơ quan: Virus dengue nặng có thể gây tổn thương gan, thận, tim, phổi hoặc não. Suy gan, suy thận cấp và suy đa tạng là những biến chứng cần hồi sức tích cực, thậm chí lọc máu hoặc điều trị chuyên sâu.
• Biến chứng hô hấp và dịch màng: Khi thoát huyết tương nhiều, trẻ có thể bị tràn dịch màng phổi hoặc phù phổi, gây khó thở và suy hô hấp. Đây là biến chứng cần theo dõi sát vì có thể xuất hiện cùng hoặc sau giai đoạn sốc.
• Biến chứng thai kỳ: Nếu người mắc sốt xuất huyết đang mang thai, bệnh có thể làm tăng nguy cơ thai lưu, sinh non, suy thai và chảy máu ở mẹ.

Khi trẻ bị sốt xuất huyết, phụ huynh nên đặc biệt lưu ý nếu trẻ đang sốt mà sau đó bỗng hạ sốt nhưng lại trở nên mệt, đau bụng hoặc nôn nhiều hơn. Cha mẹ nên đưa trẻ đi khám ngay lập tức nếu có những dấu hiệu đau bụng dữ dội, nôn kéo dài, chảy máu niêm mạc, lừ đừ, tay chân lạnh, tiểu ít, hoặc dấu hiệu sốc như mạch nhanh, huyết áp tụt và thở bất thường. Đây là thời điểm không nên theo dõi tại nhà quá lâu vì bệnh có thể chuyển nặng rất nhanh.

Dấu hiệu sốt xuất huyết ở trẻ em

Sốt xuất huyết ở trẻ em có thể diễn biến rất nhanh và phức tạp. Bệnh thường chia làm 3 giai đoạn với các triệu chứng đặc trưng như sau.

Giai đoạn sốt (thường trong 3 ngày đầu)

Đây là giai đoạn khởi phát của bệnh, dễ bị nhầm lẫn với các bệnh sốt siêu vi thông thường. Triệu chứng sốt xuất huyết ở trẻ trong giai đoạn sốt thường là:

• Sốt cao đột ngột, liên tục: Sốt từ 39-40 độ C, khó hạ sốt dù đã dùng thuốc hạ sốt.
• Biểu hiện toàn thân: Trẻ quấy khóc, lừ đừ, mệt mỏi, đau đầu, đau hốc mắt, đau cơ/khớp.
• Tiêu hóa và Da: Trẻ chán ăn, buồn nôn, da xung huyết (đỏ bừng), có thể có chấm xuất huyết nhẹ dưới da hoặc chảy máu cam, chảy máu chân răng.

Giai đoạn nguy hiểm (thường từ ngày thứ 3 đến ngày thứ 7)

Trẻ có thể đã giảm sốt hoặc hết sốt, nhưng đây mới là lúc nguy cơ biến chứng cao nhất. Dấu hiệu sốt xuất huyết trẻ em trong giai đoạn nguy hiểm như sau:

Dấu hiệu xuất huyết rõ rệt:

• Chấm xuất huyết dằn dưới da (thường ở mặt trước hai cạ̉ng chân, hai cánh tay, bụng, đùi).
• Chảy máu cam, chảy máu chân răng nhiều hoặc kéo dài.
• Đi ngoài phân đen hoặc có máu.

Thoát huyết tương (thoát dịch):

• Sưng nếp mi mắt, tràn dịch màng phổi, màng bụng gây đau bụng, khó thở, chướng bụng.
• Trẻ lừ đừ, vật vã, bứt rứt, tay chân lạnh, ẩm, mạch nhanh nhỏ (dấu hiệu dọa sốc).

Giai đoạn phục hồi (Sau ngày thứ 7)

Trong giai đoạn hồi phục, trẻ hết sốt, tươi tắn trở lại, thèm ăn, đi tiểu nhiều hơn. Tuy nhiên, trên da có thể xuất hiện các ban hồi phục (các vùng da lành xuất hiện giữa vùng da đỏ xuất huyết) và có thể gây ngứa.

Khi nào cần cấp cứu ngay?

Nếu thấy trẻ có bất kỳ dấu hiệu nào dưới đây, bố mẹ cần đưa trẻ đến bệnh viện ngay lập tức:

• Đau bụng dữ dội, liên tục (đặc biệt là vùng gan/bụng trên bên phải).
• Nôn ói nhiều (nôn trên 3 lần trong 1 giờ hoặc 4 lần trong 6 giờ).
• Lừ đừ, bứt rứt, vật vã hoặc li bì, khó đánh thức.
• Chảy máu tự nhiên: Chảy máu cam nhiều, chảy máu chân răng, nôn ra máu, đi ngoài phân đen.
• Tay chân lạnh ẩm, vã mồ hôi, môi tím tái.
• Tiểu ít hoặc không đi tiểu trong 6 giờ liên tục.

Cách điều trị sốt xuất huyết ở trẻ em

Hiện nay, chưa có thuốc đặc hiệu để “diệt virus” gây bệnh sốt xuất huyết, nên điều trị sốt xuất huyết trẻ em chủ yếu là theo dõi sát, bù dịch đúng cách, hạ sốt an toàn và phát hiện sớm dấu hiệu nặng. Hướng dẫn lập kế hoạch chăm sóc trẻ bị sốt xuất huyết như sau:

• Hạ sốt an toàn: Khi trẻ sốt cao, thuốc hạ sốt thường được ưu tiên là paracetamol với liều theo cân nặng và khoảng cách dùng phù hợp do bác sĩ hướng dẫn. Tuyệt đối tránh tự ý dùng ibuprofen, aspirin hoặc các thuốc chống viêm không steroid khác vì có thể làm tăng nguy cơ chảy máu. Ngoài thuốc, có thể lau mát bằng nước ấm và cho trẻ mặc thoáng để giảm khó chịu.
• Bù nước và điện giải: Khi trẻ bị sốt xuất huyết, bù nước rất quan trọng vì trẻ dễ mất nước do sốt, ăn uống kém hoặc nôn ói. Trẻ còn tỉnh, uống được thì nên chia nhỏ lượng nước, ưu tiên nước lọc, oresol pha đúng cách, sữa, cháo loãng và các dung dịch bù điện giải theo tư vấn y tế. Nếu trẻ không uống được, nôn nhiều hoặc có dấu hiệu mất nước, cần truyền dịch tại cơ sở y tế chứ không tự truyền tại nhà.
• Theo dõi tại nhà: Phụ huynh nên theo dõi nhiệt độ, tình trạng ăn uống, số lần nôn, lượng nước tiểu, mức độ tỉnh táo và các dấu hiệu chảy máu của trẻ. Điều đáng lưu ý là bệnh thường xấu đi khi sốt bắt đầu giảm, nên không nên chủ quan chỉ vì trẻ “hạ sốt rồi”.

Phòng tránh sốt xuất huyết ở trẻ em

Cách phòng bệnh sốt xuất huyết ở trẻ em là chống muỗi đốt và diệt nơi muỗi sinh sản. Cụ thể:

• Loại bỏ nước đọng: Đậy kín lu, xô, bể; dọn chậu, lốp xe cũ, vật chứa nước quanh nhà.
• Cho trẻ ngủ màn: Cả ban đêm lẫn ban ngày nếu khu vực có nhiều muỗi.
• Mặc đồ bảo vệ: Quần áo dài tay, màu sáng, thoáng; có thể dùng kem/xịt chống muỗi phù hợp lứa tuổi.
• Giảm muỗi trong nhà: Dùng lưới chống muỗi, giữ nhà cửa sạch sẽ, xử lý ổ lăng quăng định kỳ.
• Theo dõi mùa dịch: Khi khu vực có nhiều ca sốt xuất huyết, cần tăng cảnh giác hơn bình thường.
• Đi khám sớm khi nghi ngờ: Nếu trẻ sốt cao đột ngột, đau đầu, nôn, đau mỏi người, phát ban, nên đưa đi khám sớm.

Một số câu hỏi thường gặp

Trẻ bị sốt xuất huyết nên ăn gì?

Trẻ bị sốt xuất huyết nên ăn thức ăn mềm, lỏng, dễ tiêu và uống đủ nước để giảm nguy cơ mất nước và hỗ trợ hồi phục. Ưu tiên các món như cháo, súp, canh, sữa, nước lọc, oresol pha đúng cách, nước cam, nước dừa hoặc nước trái cây loãng nếu trẻ uống được.

Trẻ sốt xuất huyết bị chảy máu cam có sao không?

Trẻ sốt xuất huyết bị chảy máu cam là dấu hiệu cần chú ý, vì đây có thể là biểu hiện của tình trạng xuất huyết do tiểu cầu giảm hoặc bệnh đang chuyển nặng. Không phải lúc nào chảy máu cam cũng nguy hiểm ngay, nhưng trong bối cảnh sốt xuất huyết thì phụ huynh không nên chủ quan.

Nước lá tre chữa sốt xuất huyết được không?

Không nên dùng nước lá tre để chữa sốt xuất huyết ở trẻ. Hiện không có bằng chứng y khoa đáng tin cậy cho thấy lá tre có thể điều trị sốt xuất huyết. Trẻ bị bệnh không nên tự ý dùng bài thuốc dân gian vì không xác định được hoạt chất, liều lượng và độ an toàn.

Bé bị sốt xuất huyết uống thuốc gì?

Thuốc thường dùng để hạ sốt là paracetamol (acetaminophen), dùng đúng liều theo cân nặng của bé và theo hướng dẫn của bác sĩ. Nếu trẻ sốt cao từ khoảng 38,5 độ C trở lên, có thể cho dùng paracetamol cách nhau 4-6 giờ khi còn sốt, đồng thời lau mát và cho uống đủ nước.