Dấu hiệu mèo bị dại cần lưu ý để xử lý kịp thời

Bệnh dại ở mèo là gì?

Bệnh dại ở mèo là tình trạng mèo bị nhiễm virus dại, một loại virus tấn công hệ thần kinh trung ương và gây rối loạn hành vi, vận động, nuốt và sau đó dẫn đến liệt, suy kiệt, tử vong. Virus thường lây qua vết cắn hoặc vết trầy xước khi nước bọt của động vật nhiễm bệnh xâm nhập vào cơ thể. Trong đó, vết cào từ mèo cũng có nguy cơ lây dại rất cao do thói quen liếm chân khiến nước bọt dính vào móng cào. Vì vậy mèo bị dại có thể trở thành nguồn lây nguy hiểm cho người và vật nuôi khác.

Nguyên nhân mèo bị dại

Tác nhân gây bệnh dại là rabies virus, một virus hướng thần kinh gây bệnh dại ở cả động vật và người. Mèo bị dại thường do tiếp xúc với nước bọt của động vật đã nhiễm virus dại, đặc biệt qua vết cắn, đôi khi qua vết trầy xước hoặc khi nước bọt dính vào niêm mạc mắt, mũi, miệng.

Sau khi xâm nhập qua vết cắn hoặc vết trầy, virus có thể tồn tại giai đoạn đầu ở mô tại chỗ trước khi tiến vào các sợi thần kinh ngoại biên rồi lan ngược về hệ thần kinh trung ương. Khi não và tủy sống bị tổn thương, mèo bắt đầu xuất hiện những thay đổi hành vi và thần kinh.

Trong giai đoạn đầu con mèo có thể vẫn trông “bình thường”, khiến việc phát hiện sớm không hề dễ. Điều này làm cho bệnh dại trở thành một bệnh rất nguy hiểm trong cộng đồng nuôi mèo, đặc biệt ở những nơi mèo được thả rông hoặc tiếp xúc với động vật chưa rõ tình trạng tiêm phòng.

Thời gian ủ bệnh dại ở mèo là bao lâu?

Thời gian ủ bệnh dại ở mèo có thể kéo dài từ vài ngày đến vài tháng, và đa số trường hợp rơi vào khoảng 1 đến 2 tháng sau khi bị phơi nhiễm. Đây là khoảng thời gian từ lúc virus dại xâm nhập vào cơ thể mèo cho đến khi xuất hiện triệu chứng đầu tiên. Trong giai đoạn này, mèo có thể vẫn nhìn hoàn toàn bình thường, vì virus thường chưa gây tổn thương rõ ràng ở hệ thần kinh trung ương.

Dấu hiệu mèo bị dại

Biểu hiện bệnh dại ở mèo thường không xuất hiện đồng loạt mà tiến triển theo từng giai đoạn lâm sàng tương đối điển hình, dù không phải con mèo nào cũng đi qua đầy đủ mọi giai đoạn.

Biểu hiện mèo bị dại giai đoạn khởi phát

Ở giai đoạn đầu, mèo thường chưa có biểu hiện thần kinh rõ rệt mà chủ yếu âm thầm thay đổi hành vi. Mèo có thể trở nên lặng lẽ hơn bình thường, sợ hãi, né tránh, hoặc ngược lại quấn người bất thường; đồng thời ăn kém, mệt mỏi và hay liếm, cắn, gãi vào vị trí từng bị cắn hoặc tổn thương.

Đây là giai đoạn dễ bị bỏ qua nhất vì các dấu hiệu có thể giống stress, đau tại chỗ hay nhiễm bệnh thông thường. Tuy nhiên, nếu mèo có tiền sử ra ngoài, đánh nhau với mèo hoang, hoặc chưa tiêm phòng, thì những thay đổi nhỏ này cần được xem rất nghiêm túc.

Biểu hiện mèo dại giai đoạn kích thích

Khi bệnh tiến triển, dấu hiệu bệnh dại ở mèo thường trở nên rõ ràng hơn với tình trạng kích thích thần kinh và thay đổi hành vi mạnh. Mèo có thể hung dữ, dễ cáu, gầm gừ, tấn công vô cớ, phản ứng quá mức với âm thanh hoặc khi bị chạm vào, và có biểu hiện bồn chồn, mất kiểm soát.

Ở giai đoạn này, một số con mèo kêu nhiều, đi lại bất thường, nhìn “hoang dại” và có xu hướng cắn người hoặc động vật khác. Đây là thời điểm nguy hiểm nhất về mặt lây truyền, vì nước bọt chứa virus có thể hiện diện nhiều hơn khi mèo cắn hoặc liếm lên vùng tổn thương.

Dấu hiệu mèo dại giai đoạn bại liệt

Sau giai đoạn kích thích, nhiều con mèo chuyển sang giai đoạn bại liệt, với biểu hiện yếu dần, mất phản xạ, chảy nhiều nước dãi, há miệng, nuốt khó và không khép miệng được. Mèo có thể đi loạng choạng, liệt chân, rồi nằm một chỗ và suy kiệt nhanh.

Trong giai đoạn này, tình trạng hô hấp và thần kinh tiến triển nặng nhanh chóng, dẫn tới tử vong. Về lâm sàng, khi mèo đã vào giai đoạn này thì khả năng hồi phục gần như không còn, nên mục tiêu lúc này không phải là điều trị chữa khỏi mà là xử trí an toàn để tránh phơi nhiễm cho người và thú khác.

Làm gì khi mèo có dấu hiệu bị dại?

Khi mèo có dấu hiệu bị dại, nguyên tắc quan trọng nhất là không tự xử lý tại nhà theo kiểu tiếp xúc trực tiếp, ôm giữ, chích thuốc, hay cố cho ăn uống. Cách làm đúng là cách ly con mèo ngay lập tức, tránh mọi tiếp xúc không cần thiết, và liên hệ bác sĩ thú y hoặc cơ sở kiểm soát động vật càng sớm càng tốt.

• Nếu bạn thấy mèo đột ngột đổi tính, hung dữ, chảy dãi, khó nuốt, đi loạng choạng hoặc liệt, hãy coi đó là một tình huống nghi ngờ dại cho đến khi được loại trừ. Lúc này, việc đầu tiên là đưa mèo vào khu vực riêng, đóng kín cửa, hạn chế người và đặc biệt là trẻ em tiếp xúc với nó. Không nên cố bắt bằng tay trần, không chạm vào nước bọt, và cũng không cho mèo tiếp xúc với các con vật khác trong nhà.
• Nếu mèo vừa cắn hoặc cào ai đó, người bị phơi nhiễm cần rửa sạch vết thương ngay dưới vòi nước chảy liên tục với xà phòng trong ít nhất 15 phút, sau đó sát trùng bằng cồn 70% hoặc dung dịch Povidone-iodine và đến cơ sở y tế ngay để được bác sĩ đánh giá, chỉ định dự phòng dại. “Thời gian vàng” tiêm vắc xin và huyết thanh kháng dại cho người bị cắn là càng sớm càng tốt (tốt nhất trong 24 giờ đầu).

Cách phòng bệnh dại cho mèo

Cách phòng bệnh dại cho mèo hiệu quả nhất là tiêm vắc xin phòng dại đúng lịch, hạn chế mèo tiếp xúc với nguồn lây, và xử trí sớm ngay khi có nghi ngờ phơi nhiễm. Với bệnh này, phòng ngừa luôn quan trọng hơn điều trị vì một khi đã xuất hiện dấu hiệu mèo bị dại thì tiên lượng rất xấu.

• Phòng bệnh từ gốc: Ngăn mèo tiếp xúc với động vật hoang, mèo lạ, chó lạ, hoặc bất kỳ con vật nào có hành vi bất thường. Nếu mèo thường xuyên đi lang thang ngoài trời, nguy cơ phơi nhiễm sẽ tăng đáng kể. Bạn nên nuôi mèo trong nhà hoặc giám sát chặt khi ra ngoài.
• Tiêm vắc xin dại: Tiêm vắc xin là biện pháp phòng ngừa quan trọng nhất cho mèo. Các khuyến cáo thú y cho thấy mèo nên được tiêm phòng dại từ khi đủ tuổi theo lịch của bác sĩ thú y, sau đó nhắc lại đúng hạn để duy trì miễn dịch bảo vệ. Đây không chỉ là biện pháp bảo vệ riêng cho mèo mà còn là cách giảm nguy cơ lây sang người trong gia đình, nhất là khi mèo sống gần trẻ nhỏ hoặc người hay tiếp xúc trực tiếp.
• Theo dõi sau phơi nhiễm: Nếu mèo bị cắn, bị cào hoặc tiếp xúc gần với động vật nghi dại, không nên chờ đợi ở nhà mà cần liên hệ thú y ngay. Bác sĩ thú y sẽ đánh giá mức nguy cơ, tình trạng tiêm phòng của mèo và quyết định hướng xử trí phù hợp. Trong bối cảnh này, việc phát hiện sớm không nhằm điều trị khỏi bệnh dại, mà nhằm ngăn mèo trở thành nguồn lây cho người và các thú nuôi khác.

Một số câu hỏi thường gặp

Mèo nhà cắn có bị dại không?

Mèo nhà cắn vẫn có thể bị dại, nhưng mức nguy cơ phụ thuộc rất nhiều vào việc con mèo đó có được tiêm phòng đầy đủ hay không, có từng ra ngoài tiếp xúc với mèo hoang hoặc động vật nghi dại hay không, và có đang có dấu hiệu mèo bị dại hay không. Nếu mèo sống trong nhà, tiêm phòng đúng lịch, không ra ngoài và hoàn toàn khỏe mạnh, nguy cơ dại là thấp hơn nhiều; ngược lại, mèo thả rông hoặc chưa rõ lịch tiêm phòng thì vẫn phải coi là có nguy cơ.

Mèo con có bị dại không?

Mèo con vẫn có thể bị dại nếu bị phơi nhiễm với virus dại, đặc biệt qua vết cắn, vết cào hoặc nước bọt của động vật nhiễm bệnh. Vậy nên nếu mèo con chưa được tiêm phòng hoặc sống trong môi trường có nguy cơ vẫn có thể mắc bệnh và trở thành nguồn lây.