Dấu hiệu chó bị dại? Thời gian ủ bệnh dại ở chó?

Bệnh dại ở chó là gì?

Bệnh dại là bệnh nhiễm virus ảnh hưởng hệ thần kinh trung ương của chó và các động vật có vú khác. Bệnh đặc trưng bởi diễn tiến gần như luôn gây tử vong sau khi triệu chứng khởi phát. Tại Việt Nam, chó nhà là nguồn truyền bệnh dại phổ biến cho người, nên việc nhận diện sớm dấu hiệu ở chó có ý nghĩa phòng ngừa cho cả gia đình và cộng đồng.

Nguyên nhân chó bị dại

Virus gây bệnh dại ở chó là Rabies virus, một virus thuộc chi Lyssavirus, họ Rhabdoviridae. Chó thường bị dại khi tiếp xúc với nước bọt của con vật đang nhiễm virus dại, phổ biến nhất là qua vết cắn, vết cào nhiễm bẩn hoặc niêm mạc bị dính nước bọt.

Sau khi xâm nhập, virus dại không đứng yên tại chỗ mà đi theo đường thần kinh để lên não, gây viêm não và rối loạn chức năng thần kinh. Khi hệ thần kinh bị tổn thương, chó bắt đầu mất khả năng kiểm soát hành vi, nuốt khó, tiết nước bọt nhiều, có thể tự cắn hoặc trở nên hung hăng bất thường. Nếu bước sang giai đoạn liệt, con vật sẽ yếu dần, mất phối hợp, liệt hàm hoặc liệt chi, rồi suy hô hấp và tử vong.

Dấu hiệu chó bị dại theo từng giai đoạn

Dấu hiệu chó bị dại thường không xuất hiện ngay sau khi chó bị nhiễm virus, mà tiến triển qua 3 giai đoạn khá điển hình: giai đoạn ủ bệnh, giai đoạn khởi phát và giai đoạn toàn phát.

Giai đoạn ủ bệnh

Ở giai đoạn ủ bệnh, chó đã nhiễm virus nhưng chưa có biểu hiện lâm sàng rõ rệt. Thời gian này có thể kéo dài vài tuần đến vài tháng tùy vị trí vết cắn, lượng virus xâm nhập và khoảng cách virus di chuyển đến hệ thần kinh trung ương. Điều nguy hiểm là trong giai đoạn này, chó vẫn có thể trông hoàn toàn bình thường nên người nuôi rất dễ chủ quan.

Vì vậy, nếu một con chó từng bị động vật nghi dại cắn thì dù chưa có triệu chứng, vẫn phải theo dõi rất chặt. Người dân thực hiện quy tắc cách ly và theo dõi sát con vật trong vòng 10-14 ngày sau khi cắn người theo đúng khuyến cáo y tế dự phòng.

Giai đoạn khởi phát

Khi bước sang giai đoạn khởi phát, các thay đổi chưa rõ ràng nhưng đã bắt đầu khác thường so với tính cách hằng ngày của chó. Chó có thể trở nên bồn chồn, dễ lo lắng, né tránh chủ, sợ hãi vô cớ hoặc ngược lại là quấn quýt bất thường, dễ kích thích hơn trước. Một số con có thể biếng ăn, giảm hoạt động, trông như mệt mỏi.

Đây là giai đoạn rất quan trọng vì biểu hiện chưa ồ ạt nên dễ bị nhầm với stress, đau hoặc bệnh khác. Tuy nhiên, chỉ cần một thay đổi hành vi bất thường đi kèm tiền sử nguy cơ phơi nhiễm thì nên nghĩ đến bệnh dại.

Giai đoạn toàn phát

Khi bệnh chuyển sang giai đoạn toàn phát, các dấu hiệu chó bị dại trở nên rất rõ. Lúc này hệ thần kinh bị tổn thương nặng và các biểu hiện không còn mơ hồ nữa. Ở thể cuồng, chó có thể kích động, sủa hoặc gầm bất thường, cắn bậy, tấn công đồ vật, người hoặc động vật khác, đồng thời có thể chạy lung tung mất kiểm soát. Ở thể liệt, chó lại trông đờ đẫn hơn, yếu dần, khó nuốt, chảy nước dãi nhiều, há miệng bất thường, đi loạng choạng rồi liệt hàm hoặc liệt chân.

Trong giai đoạn toàn phát, chó thường có biểu hiện chảy nhiều nước dãi, không thể nuốt nước do liệt cơ hầu họng, sợ ánh sáng, kích động trước tiếng động mạnh, co giật và suy kiệt nhanh chóng.

Phân biệt bệnh dại ở chó với các bệnh khác

Bệnh dại ở chó và nhiều bệnh thần kinh khác có thể giống nhau ở chỗ đều làm chó thay đổi hành vi, yếu đi, chảy dãi hoặc đi loạng choạng. Dưới đây là bảng phân biệt bệnh dại ở chó với một số tình trạng dễ nhầm lẫn.

Nhìn chung, nếu một con chó chỉ thay đổi hành vi, chưa chắc là dại. Nhưng nếu chó vừa đổi tính đột ngột vừa có chảy dãi, khó nuốt, sợ nước, đi loạng choạng hoặc liệt, thì mức độ nghi ngờ bệnh dại phải rất cao.

Cần làm gì khi nghi ngờ chó bị bệnh dại?

Khi nghi ngờ chó bị bệnh dại, trước hết bạn hãy giữ khoảng cách an toàn với chó và không cố bắt, ôm, trêu chọc hay kiểm tra miệng của nó bằng tay trần. Nếu đó là chó nhà, hãy cách ly nó khỏi trẻ em, người già và các vật nuôi khác, đồng thời nhốt ở khu vực riêng nếu có thể làm được mà không tiếp xúc gần. Nếu con chó đang ở ngoài đường hoặc là chó lạ, tuyệt đối không đuổi bắt; thay vào đó, nên báo cho cơ quan thú y hoặc kiểm soát động vật địa phương càng sớm càng tốt.

Nếu bạn hoặc ai đó đã bị cắn, cào, hoặc nước bọt của chó dính vào vết thương hở hay niêm mạc, cần rửa sạch vết thương lập tức dưới vòi nước chảy liên tục với xà phòng trong tối thiểu 15 phút, sau đó sát trùng lại bằng cồn 70% hoặc dung dịch povidone-iodine. Người bị cắn cần đi khám y tế càng sớm càng tốt để được đánh giá nguy cơ và chỉ định dự phòng sau phơi nhiễm. Đây là bước rất quan trọng vì bệnh dại gần như luôn tử vong khi đã phát triệu chứng, nhưng có thể phòng được nếu xử trí đúng và sớm sau phơi nhiễm.

Cách phòng bệnh dại cho chó và người

Chó mắc bệnh là do nhiễm virus dại từ con vật mang bệnh, thường qua vết cắn hoặc nước bọt dính vào vết thương hay niêm mạc. Khi chó chưa được tiêm phòng đầy đủ, chỉ cần một lần phơi nhiễm là có thể dẫn đến bệnh dại.

Cách phòng bệnh dại cho chó cần chú ý:

• Tiêm phòng dại đầy đủ cho chó theo lịch của thú y.
• Tiêm nhắc lại đúng hẹn, không bỏ mũi.
• Không thả rông chó ra ngoài đường.
• Dắt chó bằng dây hoặc rọ mõm khi ra nơi công cộng.
• Hạn chế cho chó tiếp xúc với chó lạ, mèo lạ hoặc động vật hoang dã.
• Nếu chó bị cắn bởi con vật nghi dại, phải đưa đi khám thú y ngay. “Thời gian vàng” tiêm vắc xin và huyết thanh kháng dại là càng sớm càng tốt (tốt nhất trong 24 giờ đầu sau phơi nhiễm).
• Theo dõi kỹ nếu chó có biểu hiện bất thường như đổi tính, chảy dãi, khó nuốt, hung dữ, sợ nước, đi loạng choạng.
• Không cho chó ăn thịt động vật chết hoặc nghi mắc bệnh.
• Giữ chuồng trại, sân vườn sạch sẽ và an toàn.

Cách phòng bệnh dại cho người cần chú ý:

• Tiêm phòng dại cho chó nuôi trong nhà đầy đủ, vì đây là nguồn bảo vệ quan trọng nhất cho gia đình.
• Không chọc phá, ôm ghì hoặc trêu đùa chó lạ.
• Không lại gần chó đang ăn, đang ngủ, đang chăm con hoặc có vẻ kích động.
• Dạy trẻ em không sờ vào chó mèo lạ.
• Nếu bị chó cắn, cào hoặc liếm vào vết thương hở, cần rửa ngay với xà phòng và nước sạch thật lâu.
• Sau đó đi cơ sở y tế sớm để được bác sĩ đánh giá có cần tiêm phòng dại hay không.
• Không tự chữa bằng thuốc nam, lá cây, đắp thuốc hoặc chờ vết thương tự lành.
• Nếu thấy chó có dấu hiệu nghi dại, tránh tiếp xúc trực tiếp và báo cho thú y hoặc cơ quan liên quan.

Một số câu hỏi thường gặp

Chó ủ bệnh dại có lây không?

Chó đang ủ bệnh dại vẫn có thể lây, nhưng không phải ở toàn bộ thời gian ủ bệnh mà chủ yếu là trong giai đoạn cuối của thời kỳ ủ bệnh, ngay trước khi xuất hiện triệu chứng lâm sàng, khi virus đã hiện diện trong nước bọt của chó. Điều này có nghĩa là một con chó nhìn bên ngoài còn bình thường vẫn có thể bắt đầu bài tiết virus.

Thời gian ủ bệnh dại ở chó là bao lâu?

Thời gian ủ bệnh dại ở chó thường dao động khá dài, nhưng đa số rơi vào khoảng 3 đến 8 tuần sau khi phơi nhiễm. Tuy nhiên, thời gian thực tế có thể ngắn hơn hoặc kéo dài hơn tùy vị trí vết cắn, lượng virus xâm nhập và khoảng cách từ vết thương đến hệ thần kinh trung ương.

Chó con có bị dại không?

Chó con vẫn có thể bị dại nếu chúng đã tiếp xúc với virus dại, vì bệnh dại không phải là bệnh “chỉ có ở chó lớn” và cũng không phải bệnh bẩm sinh. Bất kỳ động vật có vú nào, kể cả chó con chưa trưởng thành, đều có thể nhiễm virus dại nếu bị con vật mắc bệnh cắn hoặc nước bọt của con vật nhiễm bệnh xâm nhập vào vết thương, niêm mạc hay vết cào.

Chó nuôi nhốt có bị dại không?

Chó nuôi nhốt vẫn có thể bị dại nếu trước đó đã bị phơi nhiễm với virus dại, vì việc bị nhốt chỉ làm giảm nguy cơ tiếp xúc chứ không loại trừ hoàn toàn nguy cơ nhiễm bệnh.