Ý nghĩa các chỉ số viêm gan B quan trọng và khi nào là cao

Hình ảnh minh họa cấu tạo của virus viêm gan B (HBV)

Các chỉ số viêm gan B cần chú ý

Ý nghĩa các chỉ số xét nghiệm viêm gan B thường được xem xét dựa trên cả kết quả xét nghiệm viêm gan B định tính và định lượng để có chẩn đoán chính xác.

HBsAg

HBsAg là kháng nguyên bề mặt của virus viêm gan B và xuất hiện khi virus đang tồn tại trong máu. HBsAg là chỉ số xét nghiệm rất quan trọng để tầm soát ban đầu nhằm xác định nhiễm viêm gan cấp tính / mạn tính, từ đó hỗ trợ chẩn đoán và theo dõi tiến triển bệnh.

Theo nhiều nghiên cứu, HBsAg tồn tại > 6 tháng thì bệnh được xác định là viêm gan B mạn tính. Tuy nhiên, để đánh giá mức độ hoạt động của virus trong giai đoạn này cần kết hợp thêm xét nghiệm định lượng HBV DNA.

Ngoài ra, trong một số trường hợp hiếm (như mới tiêm vaccine hoặc dương tính giả) thì kháng nguyên HBsAg có thể xuất hiện tạm thời. Do đó chỉ số HBsAg cần được bác sĩ đọc hiểu cùng các chỉ số xét nghiệm khác để đánh giá đúng tình trạng bệnh.

Xem thêm:

• Xét nghiệm kháng nguyên viêm gan B
• Xét nghiệm viêm gan B âm tính

Anti-HBs

Anti-HBs là kháng thể chống lại kháng nguyên bề mặt HBV (kháng thể kháng HBsAg), thường được đo lường để xác định tình trạng miễn dịch hiện tại và hỗ trợ đánh giá khả năng miễn dịch của cơ thể trước virus viêm gan B.

Sự hiện diện của kháng thể Anti-HBs cho thấy cơ thể đã có miễn dịch với virus, có thể là do đã từng mắc viêm gan B và đã khỏi bệnh, hoặc sau khi đã tiêm đủ liều vaccine.

• Nếu đã từng mắc viêm gan B: Xét nghiệm sẽ giúp xác nhận rằng cơ thể đã tạo được miễn dịch tự nhiên sau nhiễm. Anti-HBs dương tính thường cho thấy virus đã bị loại bỏ và cơ thể có khả năng bảo vệ lâu dài trước nguy cơ tái nhiễm.
• Nếu đã tiêm đủ liều vaccine viêm gan B: Xét nghiệm được dùng để kiểm tra cơ thể có khả năng miễn dịch hiệu quả với vaccine hay không. Anti-HBs ≥ 100 mIU/mL được xem là đã có miễn dịch bảo vệ hiệu quả chống lại virus viêm gan B.

HBeAg

HBeAg là kháng nguyên liên quan đến quá trình nhân lên của virus viêm gan B. Đây là một trong nhiều chỉ số quan trọng để xác định tình trạng nhiễm viêm gan B, được sử dụng để đánh giá mức độ hoạt động của virus và nhờ đó hỗ trợ đưa ra quyết định điều trị phù hợp.

HBeAg giống như một “tín hiệu cho thấy virus đang hoạt động”, bởi HBeAg thường dương tính khi mới nhiễm hoặc khi virus đang hoạt động mạnh, và HBeAg có thể chuyển từ dương tính sang âm tính (chuyển đổi huyết thanh) khi cơ thể dần kiểm soát bệnh tốt hơn.

Tuy nhiên, không phải lúc nào HBeAg âm tính cũng là tín hiệu tốt, bởi nhiều trường hợp virus bị đột biến nên không tạo ra HBeAg nữa và do đó vẫn âm thầm hoạt động. Lúc này cần phải xét nghiệm thêm định lượng HBV DNA để xác định mức độ nguy hiểm và liệu cơ thể đã kiểm soát được bệnh hay chưa.

Anti-HBe

Anti-HBe là kháng thể chống lại HBeAg. Sự xuất hiện của kháng thể này chính là dấu hiệu cho thấy cơ thể đã bắt đầu kiểm soát virus. Do đó xét nghiệm rất quan trọng trong đánh giá hoạt động của virus thông qua đánh giá quá trình chuyển đổi huyết thanh.

Trên thực tế, xét nghiệm kháng thể Anti-HBe và kháng nguyên HBeAg thường được thực hiện cùng nhau để đánh giá rõ hơn về tình trạng nhiễm virus. Việc kết hợp cả hai giúp xác định giai đoạn bệnh, mức độ lây nhiễm và hiệu quả điều trị chính xác hơn so với dùng riêng lẻ.

• HBeAg dương tính và Anti-HBe âm tính: Cho thấy virus đang hoạt động mạnh và bệnh có khả năng lây nhiễm cao. Điều này gợi ý điều trị chưa đạt hiệu quả do mới bắt đầu điều trị hoặc thuốc chưa kiểm soát được virus.
• HBeAg âm tính và Anti-HBe dương tính: Cho thấy cơ thể bắt đầu kiểm soát virus hiệu quả và virus giảm hoạt động rõ rệt, là dấu hiệu người bệnh đáp ứng điều trị tốt.

Tuy nhiên, để đánh giá đầy đủ thì vẫn cần thêm chỉ số định lượng HBV DNA và các xét nghiệm khác. Đặc biệt là trong trường hợp HBeAg chuyển từ dương tính về âm tính vì lúc này virus có thể đang hoạt động “âm thầm” và bệnh vẫn tiếp tục tiến triển.

Xem thêm: Kháng thể viêm gan B bao nhiêu là tốt?

Anti-HBc (HBcAb)

Anti-HBc là kháng thể chống lại kháng nguyên lõi của virus và thường tồn tại suốt đời. Vậy nên xét nghiệm kháng thể Anti-HBc sẽ cho biết cơ thể đã từng tiếp xúc với virus viêm gan B, bất kể hiện tại còn nhiễm hay không, và do đó giúp phân biệt giữa người đã nhiễm tự nhiên và người chỉ tiêm vaccine.

Anti-HBc thường được đánh giá cùng nhiều chỉ số xét nghiệm khác để hiểu đúng tình trạng bệnh, thường kèm theo HBsAg hoặc Anti-HBs. Việc này giúp tránh tình trạng “Anti-HBc dương tính đơn độc”, nghĩa là Anti-HBc dương tính trong khi cả HBsAg và Anti-HBs đều âm tính.

Tình trạng này có thể nằm trong 2 trường hợp sau:

• Nhiễm cũ đã khỏi: Người từng nhiễm viêm gan B đã hồi phục, nhưng kháng thể bảo vệ (Anti-HBs) giảm xuống ở mức rất thấp nên chỉ còn Anti-HBc dương tính.
• Nhiễm tiềm ẩn: Virus vẫn còn tồn tại ở mức rất thấp trong cơ thể dù HBsAg âm tính, nên Anti-HBc dương tính có thể gợi ý virus đang hoạt động.

Xem thêm: Xét nghiệm viêm gan bao nhiêu tiền?

Anti-HBc IgM

Anti-HBc IgM là dạng kháng thể cấp tính của anti-HBc, thường xuất hiện sớm khi mới nhiễm virus viêm gan B và có thể xuất hiện khi bệnh tái hoạt động. Do đó chỉ số Anti-HBc IgM rất hữu ích để chẩn đoán viêm gan B cấp tính hoặc đợt bùng phát của viêm gan B mạn tính.

Anti-HBc IgM thường được kết hợp với HBsAg để chẩn đoán chính xác hơn: HBsAg xác nhận sự hiện diện của virus, còn Anti-HBc IgM cho biết tính chất cấp tính hoặc bùng phát.

Sự xác nhận thông qua xét nghiệm kháng thể Anti-HBc IgM giúp bác sĩ không bị nhầm lẫn với tình trạng viêm gan B mạn tính không hoạt động (bệnh đã được kiểm soát ổn định), nhờ đó mà tránh bỏ sót ca bệnh cần điều trị.

Xem thêm: Xét nghiệm viêm gan B bao lâu có kết quả?

Định lượng HBV-DNA

HBV-DNA là xét nghiệm đo lượng vật chất di truyền (DNA) của virus viêm gan B trong máu, phản ánh trực tiếp mức độ virus đang tồn tại và nhân lên trong cơ thể. Nồng độ HBV DNA càng cao cho thấy virus càng hoạt động mạnh và nguy cơ tổn thương gan (xơ gan, ung thư gan) càng lớn.

HBV-DNA hiện là xét nghiệm quan trọng nhất để đánh giá hoạt động thực sự của virus. Do đó nó thường được thực hiện cùng với các chỉ số huyết thanh học (như HBeAg) để xác định đúng mức độ nhiễm bệnh, hỗ trợ bác sĩ ra quyết định điều trị và theo dõi hiệu quả điều trị lâu dài.

Xét nghiệm HBV-DNA có giá trị rất cao trong những trường hợp sau:

• Nghi ngờ virus vẫn hoạt động khi HBeAg âm tính.
• Đánh giá phác đồ chữa trị hiện tại có đang hiệu quả hay không, cần tiếp tục hay điều chỉnh phác đồ.
• Cần biết virus có đang hoạt động khi bệnh trong giai đoạn mạn tính và liệu có cần điều trị hay không.
• Xác định có thật sự đang nhiễm virus viêm gan B không, đặc biệt là khi Anti-HBc dương tính đơn độc, hoặc khi cả HBeAg và Anti-HBe đều không cho ra rõ ràng.
• Đánh giá nguy cơ biến chứng xơ gan, ung thư gan để định hướng theo dõi lâu dài.

Xem thêm: Cách đọc kết quả định lượng virus viêm gan B

Chỉ số men gan (ALT, AST, ALP, GGT)

Đây là nhóm chỉ số xét nghiệm bổ trợ, phản ánh mức độ tổn thương và tình trạng viêm của gan chứ không cho biết trực tiếp có nhiễm virus viêm gan B hay không. Các chỉ số này chủ yếu được dùng để đánh giá mức độ tổn thương gan, theo dõi tiến triển bệnh và hỗ trợ quyết định điều trị.

Trong đó, ALT và AST là hai men gan quan trọng nhất. ALT và AST tăng cho thấy tế bào gan đang bị tổn thương do virus tấn công hoặc do phản ứng miễn dịch của cơ thể. Đặc biệt là ALT tăng thường liên quan đến giai đoạn viêm gan đang tiến triển.

Chỉ số viêm gan B bao nhiêu là an toàn?

Không có một con số “an toàn tuyệt đối” cho các chỉ số viêm gan B mà cần phải dựa trên nhiều chỉ số xét nghiệm và tình trạng tổng thể của người bệnh. Tuy nhiên, các hướng dẫn từ WHO và các Hiệp hội Gan Mật đưa ra ngưỡng tương đối an toàn (nguy cơ thấp) để xác định khi nào bệnh đang ổn bệnh.

• Định lượng HBV-DNA: < 2.000 IU/mL.
• HBsAg: Âm tính.
• Anti-HBs: ≥ 10 mIU/mL.
• HBeAg: Âm tính.
• Anti-HBe: Dương tính.
• Anti-HBc: Dương tính.
• Anti-HBc IgM: Âm tính.

Chỉ số viêm gan B bao nhiêu là cao?

Chỉ số viêm gan B cao không phải là một con số duy nhất mà phụ thuộc vào từng loại xét nghiệm. Tuy nhiên, các hướng dẫn quốc tế có những ngưỡng rõ ràng để xác định khi nào virus hoạt động mạnh hoặc nguy cơ cao.

• Định lượng HBV-DNA: ≥ 20.000 IU/mL (thực tế ≥ 2.000 IU/mL đã cần phải theo dõi).
• HBsAg: Dương tính.
• Anti-HBs: < 10 mIU/mL (nguy cơ nhiễm cao hơn).
• HBeAg: Dương tính.
• Anti-HBe: Âm tính.
• Anti-HBc: Dương tính.
• Anti-HBc IgM: Dương tính.

Lưu ý:

• Các chỉ số viêm gan B an toàn và cao cần được bác sĩ y khoa diễn giải theo từng ca bệnh.
• Chỉ số S/CO trong viêm gan B là kết quả xét nghiệm khi thực hiện trên hệ thống máy xét nghiệm tự động. Khi phân tích xong thì máy sẽ trả kết quả là một con số, gọi là S/CO. Chỉ số S/CO sẽ được phiên giải là dương tính và âm tính. S/CO > 1 nghĩa là dương tính và S/CO < 1 nghĩa là âm tính.
• Thông tin y khoa trong bài viết chỉ mang tính tham khảo và không thay thế cho chẩn đoán, tư vấn, điều trị của bác sĩ chuyên khoa. Mọi quyết định áp dụng thông tin y khoa trong bài viết cần được bác sĩ chuyên khoa đánh giá dựa trên nhu cầu và tình trạng sức khỏe cụ thể trước khi thực hiện.

Xem thêm:

• Test nhanh viêm gan B
• Xét nghiệm máu có phát hiện viêm gan B không?