Bệnh thủy đậu ở người lớn: Dấu hiệu, nguyên nhân, điều trị

Tổng quan về tình trạng người lớn bị thủy đậu

Thủy đậu là bệnh truyền nhiễm cấp tính do varicella-zoster virus (VZV) gây ra. Sau khi nhiễm, virus gây sốt, mệt mỏi và ban dạng mụn nước ngứa, mọc từng đợt nên trên da thường thấy nhiều tổn thương ở các giai đoạn khác nhau cùng lúc.

Ở người lớn, bệnh không chỉ gây khó chịu nhiều hơn mà còn dễ dẫn đến viêm phổi, viêm não, nhiễm trùng da do gãi, mất nước và kéo dài thời gian hồi phục. Nguy cơ này đặc biệt tăng ở người suy giảm miễn dịch, phụ nữ mang thai, người hút thuốc lá và người có bệnh nền.

Nguyên nhân bệnh thủy đậu ở người lớn

Nguyên nhân bị thủy đậu ở người lớn là sự xâm nhập của virus Varicella-Zoster (VZV). Khi lần đầu tiên nhiễm VZV, cơ thể sẽ phát triển bệnh cảnh thủy đậu cấp tính với các biểu hiện đặc trưng như sốt, mệt mỏi và nổi ban mụn nước toàn thân.

Sau khi khỏi bệnh, virus không bị loại bỏ hoàn toàn mà tồn tại ở trạng thái tiềm ẩn trong các hạch thần kinh cảm giác. Nhiều năm sau, virus có thể tái hoạt động và gây bệnh zona thần kinh.

Thủy đậu có thể lây qua các con đường sau:

• Lây qua đường hô hấp: Virus varicella-zoster được phát tán khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc nói chuyện, tạo ra các hạt dịch tiết hô hấp mà người xung quanh hít phải. Đây là con đường lây rất quan trọng, đặc biệt trong môi trường đông người, kín và tiếp xúc gần.
• Lây qua tiếp xúc trực tiếp: Thủy đậu cũng lây khi người khỏe mạnh chạm trực tiếp vào mụn nước bị vỡ hoặc dịch tiết từ vết thương của người bệnh. Nếu tay chạm vào dịch này rồi đưa lên mắt, mũi, miệng mà không rửa tay, virus có thể xâm nhập vào cơ thể.
• Lây từ mẹ sang con: Nếu người bệnh đang mang thai, virus còn có thể lây từ mẹ sang con trong thai kỳ hoặc lúc sinh trong những trường hợp nhất định, nên đây là nhóm cần theo dõi sát.

Dấu hiệu thủy đậu ở người lớn

Bệnh thủy đậu ở người lớn thường khởi đầu bằng các triệu chứng toàn thân như sốt, mệt mỏi, đau đầu, chán ăn, sau đó mới xuất hiện ban đỏ chuyển thành mụn nước ngứa. Ở người lớn, các dấu hiệu này có thể rõ hơn và dễ kéo dài hơn so với trẻ em.

Giai đoạn ủ bệnh

Thời gian ủ bệnh của bệnh thủy đậu ở người lớn thường kéo dài khoảng 10 đến 14 ngày sau khi tiếp xúc với nguồn lây. Trong giai đoạn này, người bệnh chưa có biểu hiện rõ ràng ra ngoài, nhưng virus đã bắt đầu nhân lên trong cơ thể.

Đây là lý do thủy đậu có thể lây lan trước khi người bệnh nhận ra mình đang mắc bệnh. Người đã tiếp xúc gần với ca bệnh trong giai đoạn này cần theo dõi sát, đặc biệt nếu chưa từng mắc thủy đậu hoặc chưa tiêm phòng.

Giai đoạn khởi phát

Sau thời gian ủ bệnh, người lớn thường bước vào giai đoạn khởi phát với sốt nhẹ hoặc sốt vừa, mệt mỏi, đau đầu, chán ăn, đau nhức cơ thể và đôi khi đau họng. Một số trường hợp có cảm giác uể oải rõ rệt, giống nhiễm siêu vi thông thường nên dễ bị bỏ qua trong 1 đến 2 ngày đầu.

Ở người lớn, giai đoạn này có thể rầm rộ hơn nếu hệ miễn dịch suy yếu. Đây cũng là thời điểm rất quan trọng vì ngay sau đó ban da sẽ xuất hiện, giúp định hình chẩn đoán lâm sàng rõ hơn.

Giai đoạn toàn thân

Đây là giai đoạn điển hình nhất của thủy đậu. Sau khi sốt, người bệnh bắt đầu nổi ban đỏ, rồi ban nhanh chóng chuyển thành sẩn và mụn nước chứa dịch trong, gây ngứa nhiều. Ban thường xuất hiện trước ở thân mình, mặt, da đầu rồi lan ra toàn thân, có thể gặp cả trên niêm mạc miệng hoặc vùng sinh dục.

Ở người lớn, ban có thể dày hơn, ngứa nhiều hơn và nguy cơ bội nhiễm do gãi cũng cao hơn.

Giai đoạn hồi phục

Sau vài ngày đến khoảng 1 tuần, các mụn nước sẽ khô dần, đóng vảy và giảm ngứa. Khi toàn bộ sang thương đã đóng vảy, người bệnh thường bắt đầu hồi phục rõ rệt và giảm khả năng lây cho người khác.

Thông thường, các tổn thương da sẽ lành mà không để lại sẹo nếu không bị nhiễm trùng thứ phát. Tuy nhiên, nếu người bệnh gãi nhiều hoặc có bội nhiễm, sang thương có thể để lại sẹo lõm hoặc thâm kéo dài.

Biến chứng thủy đậu ở người lớn

Bệnh thủy đậu ở người lớn có thể gây nhiều biến chứng hơn so với trẻ nhỏ, đặc biệt khi người bệnh đã lớn tuổi, hút thuốc, mang thai, suy giảm miễn dịch hoặc chưa từng tiêm phòng. Các biến chứng thường gặp nhất liên quan đến da, phổi và hệ thần kinh, và trong một số trường hợp có thể đe dọa tính mạng.

Biến chứng ở da và mô mềm

Biến chứng hay gặp nhất là nhiễm trùng da thứ phát do người bệnh ngứa nhiều, gãi làm vỡ mụn nước và tạo cửa ngõ cho vi khuẩn xâm nhập. Khi đó, các tổn thương có thể trở nên đỏ, đau, mưng mủ, lan rộng hoặc để lại sẹo sau khi lành.

Từ nhiễm trùng da, vi khuẩn có thể lan sâu hơn gây viêm mô tế bào, áp-xe, viêm mô mềm nặng hoặc hiếm hơn là nhiễm khuẩn huyết.

Biến chứng ở phổi

Một trong những biến chứng đáng lo nhất ở bệnh thủy đậu ở người lớn là viêm phổi do varicella. Biến chứng này thường gặp hơn ở người lớn so với trẻ em và nguy cơ tăng lên rõ ở người hút thuốc, phụ nữ mang thai, người có bệnh phổi nền hoặc suy giảm miễn dịch.

Về lâm sàng, viêm phổi có thể biểu hiện bằng ho, khó thở, đau ngực, sốt kéo dài và giảm oxy máu. Nếu tiến triển nặng, người bệnh có thể cần thở oxy, thở máy hoặc chăm sóc hồi sức tích cực.

Biến chứng thần kinh

Thủy đậu ở người lớn cũng có thể gây viêm não, viêm màng não hoặc thất điều tiểu não. Đây là nhóm biến chứng ít gặp hơn nhưng rất nguy hiểm vì có thể gây lơ mơ, đau đầu dữ dội, nôn, co giật, đi đứng loạng choạng hoặc rối loạn ý thức.

Biến chứng huyết học và toàn thân

Ở người lớn, bệnh có thể kèm giảm tiểu cầu, ban xuất huyết, tăng men gan, viêm gan, mất nước và suy kiệt. Những biểu hiện này cho thấy bệnh không chỉ là ban da đơn thuần mà có thể ảnh hưởng toàn thân.

Biến chứng ở phụ nữ mang thai và thai nhi

Nếu phụ nữ mang thai mắc thủy đậu, nguy cơ biến chứng mẹ con đều tăng. Người mẹ có thể bị viêm phổi nặng hơn, còn thai nhi có nguy cơ mắc hội chứng thủy đậu bẩm sinh nếu nhiễm trong thai kỳ sớm, hoặc nhiễm chu sinh trong một số thời điểm đặc biệt quanh lúc sinh.

Người lớn bị thủy đậu bao lâu thì khỏi?

Bệnh thủy đậu ở người lớn thường khỏi sau khoảng 1 đến 2 tuần kể từ khi bắt đầu nổi ban, nhưng thời gian có thể kéo dài hơn nếu người bệnh có biến chứng hoặc chăm sóc chưa tốt.

Ở người lớn, các nốt ban mới thường ngừng xuất hiện vào khoảng ngày thứ 5 đến thứ 7 của bệnh, sau đó các mụn nước khô dần và đóng vảy trong vài ngày tiếp theo. Khi toàn bộ sang thương đã đóng vảy, người bệnh thường bước vào giai đoạn hồi phục rõ rệt và giảm khả năng lây.

Nếu diễn tiến thuận lợi, phần lớn trường hợp sẽ thấy đỡ nhiều sau khoảng 10 đến 14 ngày. Tuy nhiên, cảm giác mệt mỏi, ngứa hoặc thâm da có thể kéo dài lâu hơn một chút, nhất là nếu có gãi nhiều hoặc bội nhiễm da.

Người lớn có thể khỏi chậm hơn khi sốt kéo dài, nổi ban nhiều, bị nhiễm trùng da, hoặc có viêm phổi, viêm gan hay biến chứng khác.

Cách chữa bệnh thủy đậu ở người lớn

Điều trị thủy đậu ở người lớn bao gồm hai mục tiêu chính: kiểm soát triệu chứng và hạn chế biến chứng.

• Điều trị triệu chứng và chăm sóc tại nhà: Người bệnh nên nghỉ ngơi đầy đủ, uống nhiều nước để tránh mất nước do sốt, đồng thời giữ cơ thể sạch sẽ bằng cách tắm nhẹ với nước ấm. Khi có sốt hoặc đau nhức, paracetamol thường được ưu tiên sử dụng. Không nên tự ý dùng aspirin do nguy cơ biến chứng nghiêm trọng.
• Điều trị bằng thuốc kháng virus: Đây là biện pháp quan trọng trong điều trị bệnh thủy đậu ở người lớn. Theo CDC, thuốc kháng virus phát huy hiệu quả tốt nhất khi được dùng càng sớm càng tốt, lý tưởng trong vòng 24 giờ đầu sau khi xuất hiện ban hoặc mụn nước. Thuốc có thể giúp giảm mức độ nặng của triệu chứng, rút ngắn thời gian bệnh và giảm nguy cơ biến chứng.

Trong trường hợp người bệnh bị thủy đậu nặng, bác sĩ có thể chỉ định điều trị bằng acyclovir đường tĩnh mạch cùng các biện pháp hỗ trợ chuyên sâu tại bệnh viện.

Một số câu hỏi thường gặp

Bệnh thủy đậu ở người lớn kiêng gì?

Khi bị thủy đậu, bạn cần chú ý kiêng các vấn đề sau:

• Kiêng tiếp xúc gần với người khác: Trong giai đoạn đang nổi ban và còn mụn nước, bệnh lây rất mạnh qua đường hô hấp và tiếp xúc trực tiếp, nên việc đi làm, đi học, tụ tập đông người đều không nên.
• Kiêng gãi, chà xát hoặc bóc vảy mụn nước: Đây là điều rất quan trọng vì gãi không chỉ làm đau và chậm lành mà còn mở đường cho vi khuẩn xâm nhập, gây bội nhiễm da, để lại sẹo và làm kéo dài thời gian hồi phục.
• Kiêng tắm nước quá nóng, kiêng dùng xà phòng hoặc sản phẩm chăm sóc da có tính kích ứng mạnh lên vùng tổn thương: Da trong giai đoạn này rất nhạy cảm, nên nếu chăm sóc quá mạnh tay có thể làm ngứa hơn và tổn thương lan rộng.
• Tránh rượu bia, thức ăn quá cay, quá nóng hoặc quá nhiều dầu mỡ: Chỉ nên tránh nếu khiến người bệnh khó chịu. Nếu một món nào đó khiến cơ thể ngứa hơn, rát hơn hoặc đầy bụng hơn, thì nên tạm tránh trong giai đoạn cấp.

Thủy đậu ở người lớn có lây không?

Thủy đậu ở người lớn có lây và mức độ lây khá cao, nhất là trong giai đoạn người bệnh còn nổi mụn nước hoặc chưa đóng vảy hoàn toàn. Bệnh lây chủ yếu qua đường hô hấp và qua tiếp xúc trực tiếp với dịch từ các nốt mụn nước.