Bệnh sốt xuất huyết có lây không? Các con đường lây nhiễm

Bệnh sốt xuất huyết có lây không?

Sốt xuất huyết là một bệnh nhiễm virus do virus Dengue gây ra, lây truyền chủ yếu qua muỗi vằn. Khi muỗi hút máu của người đang có virus trong máu, muỗi trở thành vật mang mầm bệnh và có thể truyền virus sang người khác qua vết đốt sau đó.

Cơ chế lây truyền điển hình diễn ra như sau: muỗi Aedes đốt người đang nhiễm virus Dengue, virus nhân lên trong muỗi, rồi muỗi đó đốt người lành và truyền virus qua nước bọt khi chích hút máu. CDC cũng cho biết loài muỗi này thường sống gần người, đẻ trứng ở dụng cụ chứa nước, và có thể đốt cả ban ngày lẫn ban đêm, nên việc phòng muỗi là trọng tâm kiểm soát bệnh.

Lưu ý rằng người nhiễm dengue có thể có triệu chứng hoặc không có triệu chứng nhưng vẫn là nguồn virus cho muỗi hút máu, vì vậy dịch có thể lan âm thầm trong cộng đồng.

Về mặt lâm sàng, bệnh thường khởi phát với sốt, đau đầu, đau nhức cơ thể, đau hốc mắt, mệt mỏi và có thể kèm phát ban. Một số trường hợp người bệnh tiến triển nặng với thoát huyết tương, xuất huyết hoặc sốc.

Các con đường lây bệnh sốt xuất huyết

Bệnh sốt xuất huyết lây truyền chủ yếu qua muỗi trung gian, tuy nhiên trong một số trường hợp y khoa đặc biệt, virus Dengue vẫn có thể lây qua các con đường khác.

Lây qua muỗi trung gian (con đường chính)

Đây là cơ chế lây nhiễm phổ biến và quan trọng nhất trong cộng đồng. Muỗi vằn hút máu từ người đang nhiễm virus Dengue (người bệnh đang trong giai đoạn có virus trong máu). Virus nhân lên và phát triển trong cơ thể muỗi từ 8-12 ngày. Muỗi này trở thành vật trung gian mang mầm bệnh suốt vòng đời của nó và truyền virus sang người khỏe mạnh thông qua vết đốt.

Lưu ý, bệnh không lây trực tiếp từ người sang người qua tiếp xúc thông thường như ôm, bắt tay, ăn uống chung hay qua đường hô hấp (nói chuyện, ho, xì mũi).

Lây qua đường máu và phơi nhiễm nghề nghiệp

Người nhận máu hoặc các chế phẩm từ máu của người hiến đang mang virus Dengue (chưa xuất hiện triệu chứng hoặc đang trong thời gian ủ bệnh) có nguy cơ nhiễm bệnh. Ngoài ra, nhân viên y tế bị tai nạn kim tiêm dính máu nhiễm virus Dengue hoặc tiếp xúc trực tiếp niêm mạc với máu người bệnh.

Lây qua ghép nội tạng

Việc tiếp nhận tạng ghép (thận, gan, tim…) từ người hiến tạng đang nhiễm virus Dengue có thể truyền bệnh sang cho người nhận ghép. Đây là con đường lây truyền rất hiếm nhưng vẫn được ghi nhận. Vậy nên ở vùng dịch lưu hành, bác sĩ cần nghĩ đến khả năng lây truyền qua tạng ghép khi người bệnh sốt sớm sau ghép.

Mẹ truyền sang con

Phụ nữ mang thai bị nhiễm virus Dengue có thể truyền virus sang thai nhi trong thời gian mang thai hoặc ngay tại thời điểm sinh nở. Lưu ý thai phụ nhiễm Dengue khi mang thai có thể làm tăng nguy cơ sinh non, trẻ nhẹ cân hoặc suy thai.

Sốt xuất huyết có nguy hiểm không?

Điều làm sốt xuất huyết nguy hiểm không chỉ là cơn sốt ban đầu, mà là khả năng bệnh chuyển sang giai đoạn nặng sau vài ngày, thường vào lúc người bệnh bắt đầu hạ sốt. Lúc này, bệnh nhân sẽ xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo như đau bụng nhiều, nôn kéo dài, chảy máu niêm mạc, lừ đừ, gan to, tràn dịch màng phổi hoặc cổ trướng có thể báo hiệu nguy cơ tiến triển thành sốt xuất huyết nặng hoặc sốc sốt xuất huyết.

Cơ chế chính của bệnh nặng là tăng tính thấm thành mạch, khiến huyết tương thoát ra ngoài lòng mạch, làm máu cô đặc, tụt huyết áp và có thể dẫn đến sốc. Nếu không được phát hiện và bù dịch đúng cách, bệnh nhân có thể rơi vào suy tuần hoàn và suy đa tạng.

Các dấu hiệu cần đi khám ngay gồm đau bụng dữ dội, nôn liên tục, chảy máu bất thường, tay chân lạnh, lừ đừ, khó thở, tiểu ít hoặc ngất. Nếu có những biểu hiện này, người bệnh cần được đánh giá y khoa khẩn cấp vì nguy cơ sốc và suy tuần hoàn.

Cách phòng ngừa lây nhiễm sốt xuất huyết

Để phòng ngừa lây nhiễm sốt xuất huyết cần tránh muỗi đốt và kiểm soát nơi sinh sản của muỗi. Cụ thể:

• Phòng bệnh bằng cách ngăn muỗi đốt: Bạn nên dùng thuốc xua muỗi trên vùng da hở, mặc áo dài tay và quần dài rộng, ở trong phòng có máy lạnh hoặc có lưới chắn muỗi khi có thể. Nếu ngủ ngoài trời hoặc nơi không có lưới chắn, nên dùng màn ngủ để giảm nguy cơ bị muỗi đốt.
• Diệt nơi sinh sản của muỗi: Nếu trong sân, ban công, lu nước, chậu cây, lốp xe cũ hay chai lọ có nước mưa đọng lại thì đó là “ổ” để muỗi sinh sản. Vì vậy, giữ môi trường khô thoáng và không để nước đọng là một cách phòng bệnh quan trọng, đặc biệt trong mùa mưa.

Một số câu hỏi thường gặp

Sốt xuất huyết lây qua đường nước bọt không?

Không, sốt xuất huyết không lây qua đường nước bọt giữa người với người. Bệnh chủ yếu lây qua muỗi Aedes đốt người nhiễm virus rồi truyền sang người khác.

Sốt xuất huyết có lây qua đường sữa mẹ không?

Không có bằng chứng chắc chắn cho thấy sốt xuất huyết Dengue lây qua sữa mẹ. Vì vậy, trong đa số trường hợp, mẹ bị sốt xuất huyết vẫn có thể tiếp tục cho con bú nếu sức khỏe cho phép.

Sốt xuất huyết bao lâu khỏi?

Thường thì sốt xuất huyết khỏi trong khoảng 7-10 ngày tính từ lúc khởi phát sốt, nhưng thời gian hồi phục hoàn toàn có thể lâu hơn tùy mức độ nặng nhẹ và cơ địa từng người. Nhiều trường hợp bắt đầu đỡ rõ sau khi hết sốt khoảng 48 giờ, bước sang giai đoạn hồi phục thì ăn uống khá hơn, tiểu nhiều hơn và sức lực dần trở lại.

Sốt xuất huyết có tự khỏi không?

Có, sốt xuất huyết có thể tự khỏi ở nhiều trường hợp nhẹ hoặc không biến chứng, nhưng không nên tự theo dõi một cách chủ quan vì bệnh có thể chuyển sang giai đoạn nguy hiểm rất nhanh, đặc biệt quanh lúc hạ sốt.

Sốt xuất huyết có được tắm không?

Có, người bị sốt xuất huyết vẫn có thể tắm, nhưng nên tắm nhanh, bằng nước ấm vừa, trong phòng kín gió và tránh kỳ cọ mạnh. Điều quan trọng là tắm đúng cách để tránh làm người bệnh mệt thêm hoặc tăng nguy cơ chảy máu khi tiểu cầu đang giảm.