Bệnh nấm lưỡi ở trẻ em: Thuốc trị nấm lưỡi cho bé

Nấm lưỡi ở trẻ em là gì?

Nấm lưỡi ở trẻ là tình trạng nhiễm nấm men ở niêm mạc miệng, thường gặp nhất là do Candida albicans. Bệnh gây ra các mảng trắng ở lưỡi, má trong hoặc vòm miệng; khi lau đi có thể để lại nền đỏ rát hoặc chảy máu nhẹ. Đây không phải là “cặn sữa” mà là một dạng tưa miệng (oral thrush) cần được nhận diện đúng để tránh kéo dài, gây đau, khó bú và quấy khóc ở trẻ.

Về bản chất, Candida có thể hiện diện sẵn trong khoang miệng của nhiều người mà không gây bệnh. Vấn đề chỉ xuất hiện khi nấm phát triển quá mức, thường do môi trường miệng thuận lợi hoặc hệ miễn dịch còn non nớt ở trẻ nhỏ, nhất là trẻ sơ sinh và nhũ nhi.

Nguyên nhân trẻ bị nấm lưỡi

Nguyên nhân bị nấm lưỡi ở trẻ nhỏ thường do sự phát triển quá mức của nấm Candida albicans trong khoang miệng. Tuy nhiên, để nấm bùng phát thành bệnh thường cần thêm các yếu tố thuận lợi.

Một số nguyên nhân và yếu tố nguy cơ hay gặp gồm:

• Hệ miễn dịch chưa hoàn thiện, đặc biệt ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ.
• Vệ sinh răng miệng và khoang miệng chưa tốt, tạo điều kiện cho nấm phát triển.
• Dùng kháng sinh, vì thuốc có thể làm thay đổi hệ vi sinh bình thường trong miệng và toàn thân, từ đó tạo điều kiện cho Candida tăng sinh.
• Lây từ mẹ trong lúc sinh nếu mẹ có nhiễm nấm đường sinh dục.
• Dùng núm vú giả, bình sữa, đồ chơi hoặc các vật ngậm mút không được vệ sinh kỹ.
• Một số bệnh nền hoặc tình trạng làm giảm sức đề kháng như suy giảm miễn dịch, đái tháo đường hoặc suy dinh dưỡng ở trẻ lớn hơn.

Biểu hiện khi trẻ bị nấm lưỡi

Những biểu hiện nấm lưỡi ở trẻ nhỏ cần chú ý bao gồm:

• Các mảng trắng: Dấu hiệu dễ gặp nhất của nấm lưỡi ở trẻ là các mảng trắng hoặc trắng kem ở lưỡi, má trong, nướu hoặc vòm miệng. Các mảng này thường bám khá chặt, khi lau có thể không sạch hẳn và đôi khi làm niêm mạc bên dưới đỏ, rát hoặc chảy máu nhẹ.
• Thay đổi hành vi: Nấm lưỡi ở trẻ có thể làm trẻ đau khi bú hoặc nuốt, nên cha mẹ thường thấy bé bứt rứt, khó dỗ, ngủ kém hoặc từ chối ăn. Ngoài ra, trẻ lớn hơn có thể than đau miệng, rát lưỡi hoặc cảm giác lợm cợn trong miệng khi ăn. Nếu tổn thương lan rộng xuống họng, trẻ có thể khó nuốt hơn và càng biếng ăn.
• Dấu hiệu kèm theo: Không phải lúc nào nấm lưỡi cũng chỉ khu trú ở lưỡi. Tổn thương có thể xuất hiện đồng thời ở má trong, lợi và vòm miệng, tạo thành một lớp giả mạc hoặc mảng trắng lấm tấm rồi lan rộng dần. Ở trẻ bú mẹ, đôi khi mẹ có thể bị đau, đỏ hoặc nứt đầu vú do nhiễm ngược từ trẻ. Đây là chi tiết gợi ý các mảng trắng trong miệng bé không đơn thuần là cặn sữa.

Cách trị nấm lưỡi cho bé

Điều trị nấm lưỡi ở trẻ không chỉ nhằm làm sạch mảng trắng trong miệng mà còn phải xử lý nguồn nấm và yếu tố thuận lợi. Nếu chỉ lau mảng trắng mà không điều trị đúng thuốc hoặc không vệ sinh núm vú, bình sữa, ti mẹ, bệnh rất dễ quay lại.

Với trường hợp nhẹ đến trung bình, bác sĩ thường ưu tiên thuốc kháng nấm tại chỗ. Nystatin dạng hỗn dịch uống hoặc bôi trong miệng là lựa chọn hay gặp ở trẻ nhỏ; Thuốc đặc trị nấm lưỡi cho trẻ em được giữ trong miệng càng lâu càng tốt trước khi nuốt để tiếp xúc với vùng tổn thương.

Song song với thuốc, chăm sóc tại nhà giữ vai trò rất quan trọng khi trị nấm lưỡi cho bé. Cha mẹ nên vệ sinh miệng nhẹ nhàng sau bú, làm sạch núm vú giả, bình sữa, ti giả, và các vật trẻ hay ngậm. Nếu trẻ đang bú mẹ, đầu vú của mẹ cũng cần được giữ khô sạch và điều trị nếu có dấu hiệu nhiễm nấm.

Lưu ý khi chăm sóc nấm lưỡi ở trẻ

Nấm lưỡi ở trẻ cần được chăm sóc đúng cách để vừa giúp bé đỡ đau, bú ăn tốt hơn, vừa giảm nguy cơ tái phát.

• Vệ sinh miệng nhẹ nhàng: Dùng gạc mềm thấm nước muối sinh lý để lau khoang miệng, không chà xát mạnh.
• Không cạy mảng trắng: Tránh làm trầy niêm mạc, gây đau và chảy máu.
• Dùng thuốc đúng đơn: Nếu bác sĩ kê thuốc kháng nấm, phải dùng đủ liều, đủ ngày. Dù thấy đỡ vẫn nên dùng đủ liệu trình, không tự ý ngưng thuốc sớm.
• Rơ miệng đúng cách: Thao tác nhẹ, tránh ngoáy sâu hoặc làm bé nôn ói.
• Giữ sạch dụng cụ bú: Bình sữa, núm vú giả, ti giả phải được rửa và tiệt khuẩn kỹ.
• Theo dõi mẹ nếu đang cho bú: Nếu mẹ đau, rát, nứt đầu vú thì cần khám và điều trị đồng thời.
• Không dùng mẹo dân gian: Tránh mật ong, chanh, dung dịch tự pha hoặc sát khuẩn mạnh.
• Cho bé ăn uống phù hợp: Ưu tiên thức ăn mềm, nguội, dễ nuốt; chia nhỏ cữ bú nếu bé đau.
• Khám lại nếu kéo dài: Bé bỏ bú, đau nhiều, sốt, hoặc không cải thiện sau vài ngày cần đi khám.

Chế độ dinh dưỡng cho trẻ bị nấm lưỡi lâu ngày

Về nguyên tắc, dinh dưỡng không thay thế thuốc kháng nấm, nhưng là phần rất quan trọng để giúp trẻ hồi phục nhanh hơn. Khi trẻ bị nấm lưỡi ở trẻ lâu ngày, niêm mạc miệng thường đau, rát hoặc khó chịu, vì vậy trẻ có xu hướng bú ít, ăn kém và dễ sụt cân nếu khẩu phần không phù hợp. Do đó, mục tiêu của ăn uống lúc này là làm sao để trẻ vẫn nhận đủ sữa, đủ nước và đủ năng lượng mà không làm miệng trẻ đau hơn.

• Với trẻ còn bú mẹ hoặc bú bình: Sữa vẫn là nguồn dinh dưỡng chính nếu trẻ dung nạp được. Khi trẻ đau miệng, nên chia cữ bú ngắn hơn nhưng nhiều lần hơn để trẻ đỡ mệt, đồng thời theo dõi xem trẻ có bú kém rõ hay không vì đây là dấu hiệu cho thấy bệnh đang ảnh hưởng đáng kể đến ăn uống.
• Với trẻ lớn hơn: Nên chọn thức ăn mềm, dễ nuốt, dễ làm nguội và ít gây cọ xát lên niêm mạc miệng. Cháo, súp, khoai nghiền, sữa chua phù hợp độ tuổi, hoặc thức ăn được xay nhuyễn thường giúp trẻ ăn dễ chịu hơn trong giai đoạn viêm rát miệng. Nếu trẻ đang đau nhiều, thức ăn quá khô, cứng hoặc vụn có thể làm bé ngại ăn hơn.