Bệnh hắc lào là gì? Nguyên nhân, triệu chứng, phòng tránh

Bệnh hắc lào là gì?

Hắc lào là bệnh lý da liễu lành tính, không nguy hiểm đến tính mạng nhưng gây khó chịu và bất tiện trong cuộc sống. Bệnh có thể gặp ở mọi lứa tuổi, nhưng gặp nhiều nhất ở tuổi thanh thiếu niên và trung niên, trong đó nam giới có tỷ lệ mắc bệnh hơn nữ giới.

Nấm dermatophyte có khả năng xâm nhập và phá vỡ keratin ở lớp ngoài của da, tạo điều kiện cho nhiễm trùng phát triển. Bệnh thường xuất hiện nhiều nhất vào thời gian giao mùa giữa mùa đông và mùa xuân hoặc mùa xuân và mùa hạ, khi nhiệt độ và độ ẩm phù hợp cho nấm phát triển.

Nguyên nhân hắc lào

Nguyên nhân bệnh hắc lào là do nhiễm vi nấm dermatophyte (nấm da) gây ra. Đây là một nhóm nấm đặc biệt có khả năng xâm nhập và phá vỡ keratin (chất sừng protein ở lớp ngoài của da) tạo điều kiện cho nhiễm trùng phát triển mạnh.

Ba nhóm nấm dermatophyte chính gây bệnh hắc lào bao gồm:

• Trichophyton là nguyên nhân phổ biến nhất.
• Epidermophyton (như Epidermophyton floccosum).
• Microsporum (như Microsporum canis, Microsporum audouinii).

Nguyên nhân gây bệnh hắc lào chủ yếu do da tiếp xúc trực tiếp với động vật, đất, đồ vật hoặc da bị nhiễm bệnh, vì nấm gây bệnh hắc lào có khả năng tự bám vào các mô sừng của da. Khi một người tiếp xúc trực tiếp da kề da với đất, động vật, đồ vật hoặc da bị nhiễm bệnh, nấm sẽ truyền sang cơ thể do tính chất dễ lây lan và sau đó bắt đầu phát triển.

Cơ chế lây truyền

Bệnh hắc lào có khả năng lây nhiễm cao qua nhiều đường:

• Lây từ người sang người: qua ôm, hôn, tiếp xúc trực tiếp da thịt, quan hệ tình dục không an toàn.
• Lây từ động vật: tiếp xúc với mèo, chó, gia súc có nhiễm nấm (đặc biệt M. canis từ mèo/chó).
• Lây qua môi trường: sử dụng nguồn nước bẩn để tắm, bơi lội tại vùng nước nhiễm bẩn.
• Lây qua vật dụng: khăn tắm, quần áo, ga giường, đồ tập thể thao chung.
• Lây qua bề mặt công cộng: sàn phòng tắm công cộng, phòng locker, sân vận động.

Nguy cơ mắc bệnh tăng cao ở những người: sử dụng phòng tắm công cộng không mang giày bảo vệ, tham gia môn thể thao tiếp xúc, đeo giày và tất quá chật, ra mồ hôi quá nhiều, tiếp xúc gần với động vật nhiễm bệnh.

Dấu hiệu hắc lào

Bệnh hắc lào bị nổi vòng tròn đỏ trên da như đồng tiền, có viền đỏ nâng cao khoảng 2-5mm, đóng vảy cứng, khu vực trung tâm sáng màu, kèm ngứa dữ dội đặc biệt khi đổ mồ hôi hoặc ban đêm.

Triệu chứng hắc lào khởi phát (giai đoạn đầu)

Sau khoảng 2 tuần kể từ khi cơ thể bị nhiễm nấm, bạn có thể bắt đầu cảm nhận được các triệu chứng như:

• Đốm màu hồng hoặc đỏ sẫm trên da, hình dạng tròn hoặc elip tương tự đồng xu.
• Ranh giới rõ ràng so với vùng da còn lại, tạo hình ảnh “vòng tròn” đặc trưng.
• Mảng da nổi nhẹ trên bề mặt, sờ có cảm giác hơi gồ cao.
• Ngứa nhẹ tùy lúc, đặc biệt khi da bắt đầu ra mồ hôi.

Đây là thời điểm bạn dễ lây bệnh cho người khác nhất vì tổn thương đang có mẩn đỏ và bong tróc vảy da.

Biểu hiện của hắc lào tiến triển cụ thể (giai đoạn sau)

Ở giai đoạn sau, các biểu hiện của bệnh hắc lào trở nên rõ ràng hơn như sau:

Hình thái tổn thương:

• Mảng da màu đỏ hồng lan rộng ra xung quanh, tạo vòng tròn lớn hơn.
• Mụn nước li ti quanh rìa (vòng viền ngoài) xuất hiện, có kích thước nhỏ từ 1-2mm.
• Bờ viền nổi cao có vảy, cạnh sắc cứng tạo ranh giới rõ.
• Vùng da bên trong vòng tròn hồng nhạt hoặc gần như da bình thường.
• Mảng liên kết với nhau thành mảng lớn hình đa cung hoặc hình cung.
• Khi sờ lên vùng da bị hắc lào có cảm giác sần sùi do vảy đóng.

Triệu chứng ngứa: Ngứa da là biểu hiện phổ biến, tần suất dày đặc hơn khi đổ mồ hôi và thời tiết nóng ẩm. Tình trạng ngứa sẽ trở nên dữ dội hơn khi về đêm kèm tróc vảy, bong tróc trên bề mặt da.

Khi bạn cào, gãi nhiều vì ngứa, vùng da bị hắc lào sẽ bị bội nhiễm:

• Mụn mủ màu vàng xuất hiện do vi khuẩn xâm nhập vào da.
• Mụn nước phồng rộp.
• Vùng da sưng đỏ, đau.
• Trợt loét da, sưng nề và chảy dịch mủ tại các vết thương (trong trường hợp nhiễm trùng nặng).
• Sốt, viêm hạch bạch huyết (biến chứng của hắc lào da đầu bội nhiễm).

Dấu hiệu cụ thể theo từng vùng da

Bệnh hắc lào có thể xuất hiện ở nhiều vùng trên cơ thể với triệu chứng kèm theo khác nhau. Các vị trí thường gặp bao gồm:

• Hắc lào ở đùi (mặt trong đùi): Tổn thương chấm đỏ có vảy nhỏ, lan dần thành mảng hình tròn hoặc bầu dục, bề mặt đỏ, hơi gồ cao; bờ có nhiều mụn nước và vảy da. Các mảng liên kết thành mảng lớn hình cung, ở giữa nhạt màu.
• Hắc lào ở chân (kẽ ngón chân và mu bàn chân): Mảng da đỏ hình tròn hoặc bầu dục, bong da rõ rệt, dễ thấy ngứa.
• Hắc lào ở da đầu: Ban đầu thấy nổi mẩn đỏ sưng tấy, rụng tóc tại vùng tổn thương. Vết tổn thương da phồng rộp, kích thước nhỏ có chứa mủ kết thành dạng tổ ong. Da đầu đỏ, viêm, nhạy cảm, có thể đau nhẹ hoặc nóng rát; có mùi khó chịu dù đã vệ sinh thường xuyên. Mảng bong vảy bất thường: màu trắng, xám hoặc hơi vàng, dày, bám chắc.
• Hắc lào ở các vùng da khác (tay, cổ, mặt): Vẫn mang đặc tính tổn thương dạng vòng đặc trưng với phần rìa biên giới nổi rõ, có mụn nước li ti và gây ngứa. Cần phân biệt rõ với bệnh lang beng vốn biểu hiện bằng các đốm da thay đổi sắc tố (trắng, hồng hoặc nâu) nhưng bề mặt phẳng và ít ngứa hơn.
• Hắc lào ở vùng kín (bị hắc lào ở háng, hắc lào ở mông): Da ngứa nhất khi ra mồ hôi, đôi khi kèm tróc vảy, bong tróc trên bề mặt da.

Biến chứng của bệnh hắc lào

Biến chứng của bệnh hắc lào chủ yếu là bội nhiễm vi khuẩn, lan rộng tổn thương trên da, chàm hóa, tái phát nhiều lần, và để lại sẹo ở vùng da bị thương tổn. Tuy nhiên bệnh là lành tính, không nguy hiểm đến tính mạng.

Bội nhiễm vi khuẩn

Biến chứng phổ biến và nghiêm trọng nhất của bệnh hắc lào là bội nhiễm vi khuẩn. Khi người bệnh bị ngứa ngáy, khó chịu ở vùng da bị thương tổn, ngứa nhiều về đêm nhất là khi thời tiết nóng bức, họ sẽ cào, gãi gây xước làm vỡ các mụn nước. Việc này tạo điều kiện cho vi khuẩn xâm nhập vào da, gây ra:

• Mụn mủ vàng do vi khuẩn xâm nhập vào tổn thương da.
• Mụn nước phồng rộp.
• Vùng da bị hắc lào sưng đỏ, đau.
• Hoại tử da kèm chảy nước tại các tổn thương trong trường hợp nặng.

Bội nhiễm vi khuẩn là biến chứng thường gặp nhất khi không điều trị sớm và đúng cách, đặc biệt ở vùng da có tổn thương đã bị cào gãi.

Biến chứng lan rộng tổn thương

Nếu không điều trị đúng cách, bệnh hắc lào có thể lan khắp cơ thể gây các tổn thương trên da nghiêm trọng. Các tổn thương bắt đầu xuất hiện ở một vùng da trên cơ thể sau đó lan sang các vị trí khác như: mặt, cổ, ngực, bẹn. Bệnh lan rộng ở người suy giảm miễn dịch.

Đặc điểm lan rộng bao gồm:

• Tổn thương lan rộng ra xung quanh theo hướng tâm.
• Các mảng tổn thương liên kết với nhau tạo thành mảng lớn hình đa cung hoặc hình cung.

Biến chứng chàm hóa

Một biến chứng đáng lo ngại khác của bệnh hắc lào là chàm hóa. Nếu bệnh không được chữa trị kịp thời, đúng cách, tổn thương có thể chàm hóa, tức là biến thành dạng chàm với biểu hiện:

• Tổn thương da bề mặt dày lên, đóng vảy cứng.
• Ngứa dữ dội kéo dài.
• Viêm da mãn tính tại vùng tổn thương.
• Sẹo da ở vùng bị thương tổn sau chàm hóa.

Chàm hóa là biến chứng thường xảy ra khi bệnh nhân không tuân thủ điều trị, hoặc tự ý dùng thuốc không đúng cách. Cần phân biệt tổn thương hắc lào chàm hóa với bệnh chàm đồng tiền. Chàm đồng tiền là tổn thương dạng viêm da dị ứng hình tròn, không do nấm gây ra và đòi hỏi phác đồ điều trị hoàn toàn khác biệt.

Biến chứng tái phát nhiều lần

Bệnh hắc lào có đặc điểm tái phát nhiều lần nếu không điều trị triệt để. Các trường hợp tái phát thường gặp khi:

• Vẫn còn yếu tố nguy cơ: suy giảm miễn dịch, không điều trị hắc lào chân hoặc nấm móng.
• Vệ sinh kém: không giữ da sạch và khô, dùng chung vật dụng cá nhân.
• Tiếp xúc với nguồn lây bệnh từ động vật: chó, mèo, ngựa không được vệ sinh sạch sẽ.
• Không tuân thủ điều trị: không bôi thuốc đủ thời gian 2-3 tuần.

Tái phát nhiều lần làm bệnh trở nên khó điều trị hơn và dễ để lại sẹo.

Biến chứng sẹo da

Biến chứng sẹo là một vấn đề đáng lo ngại khi bệnh hắc lào không được điều trị kịp thời. Sẹo da xảy ra khi:

• Bội nhiễm vi khuẩn nặng gây hoại tử da.
• Chàm hóa kéo dài gây viêm da mãn tính.
• Cào, gãi nhiều gây xước da sâu.
• Tổn thương lan rộng trên diện tích lớn.

Sẹo để lại ở vùng da bị thương tổn có thể mất thẩm mỹ, đặc biệt khi tổn thương ở vùng da dễ nhìn thấy như: da mặt, da cổ, tay, chân.

Khi nào cần gặp bác sĩ?

Bạn nên gặp bác sĩ chuyên khoa da liễu khi có dấu hiệu bệnh hắc lào để được xác định tình trạng bệnh và đưa ra phác đồ điều trị phù hợp.

• Có dấu hiệu hắc lào xuất hiện (phát ban hình tròn, ngứa).
• Phát ban bội nhiễm (mủ, sưng, chảy dịch).
• Không thuyên giảm sau 2 tuần điều trị.
• Không lành hoàn toàn sau 4 tuần.
• Phát ban lan rộng khắp cơ thể.
• Hắc lào da đầu gây sốt, viêm hạch.
• Bệnh lâu năm hoặc tái phát nhiều lần.

Phương pháp chẩn đoán bệnh hắc lào

Khi muốn chẩn đoán bệnh hắc lào, bác sĩ sẽ tiến hành thăm khám lâm sàng trước khi thực hiện xét nghiệm khẳng định. Khi khám lâm sàng, bác sĩ sẽ nhìn tổn thương da, hỏi triệu chứng và kiểm tra yếu tố nguy cơ.

Các phương pháp xét nghiệm chẩn đoán bệnh hắc lào:

• Xét nghiệm KOH: Cạo da vùng tổn thương, soi dưới kính hiển vi. Đây là phương pháp chẩn đoán nhanh chỉ trong vài phút. Kỹ thuật lấy mẫu cạo da nhẹ nhàng tại chỗ, quy trình nhuộm soi tìm tế bào nấm được thực hiện nhanh chóng ngay tại phòng xét nghiệm của trung tâm Y khoa DIAG, giúp người bệnh nhận kết quả chính xác trong ngày.
• Nuôi cấy nấm: Đây là phương pháp xác định chắc chắn nhất. Thực hiện nuôi cấy trên môi trường Sabouraud dextrose agar. Nấm phát triển trong khoảng 5 ngày đến 4 tuần giúp xác định chính xác loài nấm.
• Soi đèn Wood: Phương pháp này dùng ánh sáng tia cực tím để phân biệt hắc lào với các bệnh da liễu khác. Phần lớn vi nấm gây hắc lào thông thường không phát quang dưới đèn Wood, nhưng kỹ thuật này giúp bác sĩ loại trừ bệnh lang beng (vốn sẽ phát huỳnh quang màu vàng đồng).

Phương pháp điều trị bệnh hắc lào

Phương pháp điều trị bệnh hắc lào chủ yếu dựa vào thuốc kháng nấm bôi tại chỗ cho bệnh nhẹ, khu trú và thuốc kháng nấm uống cho bệnh nặng, lan rộng hoặc thất bại bôi thuốc.

• Điều trị tại chỗ: Đối với bệnh nhẹ, tổn thương nhỏ, bác sĩ sẽ chỉ định thuốc chống nấm dạng kem bôi tại chỗ bôi 2 lần/ngày trong 3-4 tuần.
• Điều trị toàn thân: Bạn cần thuốc kháng nấm đường uống khi nhiễm trùng nặng hoặc lan rộng, nhiều mảng tổn thương trên cơ thể, không đáp ứng với thuốc bôi sau 4 tuần, có bội nhiễm (mủ, viêm), người suy giảm miễn dịch, bệnh tái phát nhiều lần.

Để chữa bệnh hắc lào dứt điểm và không tái phát, người bệnh cần tuân thủ:

• Điều trị liên tục: Bôi thuốc 2-3 lần/ngày đến khi lành da hoàn toàn. Không ngừng thuốc khi chỉ thấy ngứa giảm, tổn thương chưa lành hẳn. Tiếp tục bôi thêm 2 tuần sau khi lành để tránh tái phát.
• Tuân thủ đúng hướng dẫn: Điều trị 4 tuần bằng thuốc bôi nhưng không cải thiện, bạn nên ngưng thuốc và tham khảo ý kiến bác sĩ để xem xét lại chẩn đoán. Tuyệt đối không tự ý sử dụng thuốc khi chưa có chỉ định của bác sĩ.
• Chăm sóc da song song: Giữ da sạch và khô, đặc biệt sau khi tắm. Không dùng chung quần áo, khăn tắm, đồ chơi nhồi bông. Rửa tay ngay sau khi chạm vào vùng da bị hắc lào.

Cách phòng tránh bệnh hắc lào

Cách phòng tránh bệnh hắc lào hiệu quả là duy trì vệ sinh cá nhân sạch sẽ, giữ da khô ráo, không dùng chung đồ dùng cá nhân với người bệnh, hạn chế tiếp xúc với động vật nhiễm bệnh, và tăng cường sức đề kháng bằng dinh dưỡng đầy đủ, tập luyện thể dục.

Các biện pháp phòng ngừa cụ thể:

• Giữ vệ sinh cá nhân tốt: Đây là biện pháp phòng ngừa quan trọng nhất. Bạn nên tắm hàng ngày với nước sạch, sau đó lau khô da đúng cách, đặc biệt vùng nếp gấp. Giữ tay sạch sẽ, rửa tay thường xuyên. Đồng thời giữ vệ sinh môi trường xung quanh sạch sẽ.
• Không dùng chung đồ dùng cá nhân: Không mặc chung quần áo, đồ dùng cá nhân với người khác. Không dùng chung khăn tắm, ga trải giường, bàn chải và lược. Những người mắc bệnh hắc lào cần hạn chế tiếp xúc với người xung quanh.
• Lựa chọn trang phục phù hợp: Trang phục không phù hợp tạo điều kiện cho nấm phát triển nên hông mặc quần áo ẩm, ướt; không mặc đồ quá chật hay quần áo bó sát. Ưu tiên lựa chọn trang phục thoải mái, chất liệu thấm hút tốt mồ hôi.
• Hạn chế tiếp xúc nguồn lây bệnh: Hạn chế tiếp xúc với những người mắc bệnh hoặc có dấu hiệu nghi ngờ mắc bệnh. Không chạm vào động vật bị nhiễm bệnh như mèo, dê, chó.

Một số câu hỏi thường gặp

Bị hắc lào có nguy hiểm không?

Bệnh hắc lào là một bệnh da liễu lành tính, không nguy hiểm đến mạng sống nhưng ảnh hưởng lớn đến tâm lý, thẩm mỹ và có thể gây biến chứng nhiễm trùng nếu điều trị sai cách. Ngay khi có dấu hiệu nghi ngờ, bạn nên đến gặp bác sĩ da liễu để được thăm khám và kê đơn phù hợp.

Hắc lào có lan rộng không?

Bệnh hắc lào có tốc độ lan rộng rất nhanh. Sự lan rộng của bệnh hắc lào không chỉ dừng lại ở việc một đốm nấm tự to lên, mà nó còn diễn ra theo hai hình thức nguy hiểm khác: tự lây nhiễm sang các vùng da khác trên cùng một cơ thể và lây truyền sang người xung quanh.

Tuy nhiên, người bệnh hoàn toàn có thể kiểm soát và chữa khỏi tận gốc nếu bạn điều trị đúng phương pháp ngay từ giai đoạn đầu. Đừng đợi đến khi nấm lan ra diện rộng mới đi khám, bởi lúc đó việc điều trị sẽ kéo dài, tốn kém và nguy cơ để lại sẹo thâm thẩm mỹ là rất cao.

Hắc lào có ngứa không?

Có, ngứa là một trong những triệu chứng điển hình, phổ biến và đặc trưng nhất của bệnh hắc lào. Khi xuất hiện những cơn ngứa ngáy râm ran xuất hiện kèm theo các đốm đỏ hình tròn trên da, bạn nên lập tức đến khám bác sĩ để được điều trị kịp thời.