Bệnh cúm mùa: Nguyên nhân, triệu chứng và cách điều trị cúm

Bệnh cúm mùa do virus Influenza A và B gây ra, thường bùng phát mạnh vào thời điểm giao mùa với khả năng lây lan nhanh chóng.

Cúm mùa là gì?

Cúm mùa là bệnh nhiễm trùng đường hô hấp cấp tính do virus Influenza A hoặc Influenza B gây ra, bùng phát theo chu kỳ hàng năm. Mỗi năm cúm mùa ảnh hưởng đến khoảng 1 tỷ người trên toàn thế giới. Trong số đó, có đến 3 – 5 triệu ca diễn biến nặng và khoảng 650.000 người tử vong do biến chứng hô hấp.

Nguyên nhân cúm mùa

Nguyên nhân gây cúm mùa

Cúm mùa do 2 tuýp virus chính gây ra là Influenza A và Influenza B, trong đó A/H3N2, A/H1N1 và cúm B là các chủng lưu hành phổ biến nhất tại Việt Nam.

Điểm đặc biệt của virus cúm là chúng thay đổi liên tục theo thời gian. Khi virus thay đổi, hệ miễn dịch của cơ thể sẽ khó nhận diện chủng mới, ngay cả khi trước đó đã từng mắc cúm hoặc đã tiêm vaccine. Đây là lý do vaccine cúm cần được cập nhật công thức và tiêm nhắc lại mỗi năm.

Cơ chế lây lan bệnh

Virus cúm lây chủ yếu qua giọt bắn đường hô hấp khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc nói chuyện. Ngoài ra, virus cũng lây gián tiếp khi chạm tay vào bề mặt nhiễm virus rồi đưa lên mắt, mũi hoặc miệng.

Thời gian lây lan của virus cúm thường bắt đầu từ 1 ngày trước khi khởi phát triệu chứng và kéo dài từ 5 đến 7 ngày sau đó, khiến người bệnh dễ vô tình làm lây lan virus mà không hề hay biết. Giai đoạn lây lan mạnh nhất là trong 3 ngày đầu tiên của bệnh và có thể lâu hơn ở trẻ em và người có sức đề kháng kém.

Triệu chứng cúm mùa

Dấu hiệu thường gặp

Các triệu chứng cúm mùa thường xuất hiện rất đột ngột, chỉ khoảng 1 đến 4 ngày sau khi tiếp xúc với nguồn bệnh.

• Biểu hiện đặc trưng: Sốt cao, ho, đau họng, đau đầu, ớn lạnh và đau nhức cơ thể kèm mệt mỏi.
• Triệu chứng khác: Buồn nôn, nôn và tiêu chảy (thường gặp nhiều hơn ở trẻ em).

Nhóm nguy cơ diễn biến nặng gồm: phụ nữ mang thai, người cao tuổi (>65 tuổi), trẻ nhỏ, người có bệnh nền và người suy giảm miễn dịch. Người khỏe mạnh thường khỏi cúm sau vài ngày hoặc dưới 2 tuần. Tuy nhiên, triệu chứng ho và mệt mỏi có thể kéo dài thêm 1 – 2 tuần sau khi hết sốt, nhất là ở người lớn tuổi và người mắc bệnh phổi mãn tính.

Phân biệt với cảm lạnh

Cúm mùa khác biệt với cảm lạnh thông thường ở tốc độ khởi phát và mức độ triệu chứng toàn thân. Cúm khởi phát đột ngột trong vài giờ và gây sốt cao, đau nhức cơ, mệt mỏi nặng, trong khi cảm lạnh tiến triển từ từ và chủ yếu ảnh hưởng đến đường hô hấp với mức độ nhẹ hơn.

Biến chứng

Viêm phổi là biến chứng nguy hiểm nhất của cúm mùa, có thể dẫn đến suy hô hấp cấp và đe dọa trực tiếp đến tính mạng. Tình trạng viêm phổi có thể do chính virus cúm gây ra, hoặc do hệ miễn dịch suy yếu tạo điều kiện cho vi khuẩn bội nhiễm.

Các biến chứng khác bao gồm: viêm cơ tim, viêm màng ngoài tim, nhiễm trùng xoang, nhiễm trùng tai, và các biến chứng thần kinh. Ở phụ nữ mang thai, cúm mùa còn làm tăng nguy cơ sẩy thai và dị tật ống thần kinh ở thai nhi.

Dấu hiệu cần đi khám ngay

Người mắc cúm mùa cần đến cơ sở y tế ngay khi xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo nặng thường thấy sau:

• Khó thở hoặc thở nhanh bất thường
• Đau tức ngực liên tục
• Tím tái môi hoặc đầu ngón tay
• Lơ mơ, giảm ý thức hoặc co giật
• Sốt cao kéo dài không đáp ứng thuốc hạ sốt
• Ở trẻ em: thở co rút lồng ngực, bỏ bú, khóc không ra nước mắt

Điều trị cúm mùa

Đa số người mắc cúm mùa có thể điều trị tại nhà bằng cách nghỉ ngơi, uống đủ nước và dùng thuốc hạ sốt (bệnh thường tự khỏi sau 7–10 ngày).

Trong điều trị cúm thông thường không lạm dụng kháng sinh và Corticoid để tránh kháng thuốc và tác dụng phụ không mong muốn. Để giảm các triệu chứng cúm người bệnh nên:

• Hạ sốt, giảm đau bằng Paracetamol (không dùng Aspirin cho trẻ em và thanh thiếu niên)
• Uống nhiều nước
• Nghỉ ngơi, tránh hoạt động thể lực nặng
• Ở nhà ít nhất 24 giờ sau khi hết sốt mà không cần dùng thuốc hạ sốt để hạn chế lây bệnh

Phòng bệnh cúm mùa

Tiêm vaccine cúm mùa hàng năm là biện pháp phòng bệnh hiệu quả và được ưu tiên hàng đầu. Vaccine cần tiêm nhắc lại mỗi năm vì virus cúm liên tục biến đổi. Vaccine không chỉ giúp phòng ngừa mà ngay cả khi mắc bệnh, người đã tiêm chủng cũng sẽ có các triệu chứng nhẹ hơn và rút ngắn đáng kể thời gian điều trị.

Ngoài vaccine, nên thực hiện biện pháp phòng ngừa không dùng thuốc như:

• Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn
• Đeo khẩu trang ở nơi đông người hoặc khi tiếp xúc người nghi mắc cúm
• Che miệng bằng khuỷu tay hoặc khăn giấy khi ho, hắt hơi
• Tránh tiếp xúc gần với người có triệu chứng hô hấp
• Không đưa tay lên mắt, mũi, miệng khi chưa rửa tay

Câu hỏi thường gặp

Cúm mùa có tự khỏi không?

Hầu hết người khỏe mạnh sẽ tự hồi phục sau 1 – 2 tuần nếu được nghỉ ngơi và chăm sóc tốt tại nhà. Riêng đối với nhóm đối tượng có nguy cơ biến chứng cao cần thăm khám sớm để được điều trị kịp thời.

Điều trị cúm mùa có cần dùng kháng sinh không?

Không. Kháng sinh không có tác dụng với virus cúm, không nên tự ý dùng để tránh kháng thuốc.

Tiêm vaccine rồi có bị cúm nữa không?

Vẫn có thể mắc cúm sau tiêm vaccine, nhưng triệu chứng thường nhẹ hơn và nguy cơ biến chứng thấp hơn đáng kể.

Cúm mùa lây trong bao lâu?

Người bệnh có thể lây từ khoảng 1 ngày trước khi có triệu chứng đến 5–7 ngày sau khởi phát. Trẻ em và người suy giảm miễn dịch có thể lây trong thời gian dài hơn.

Cúm mùa nguy hiểm với ai?

Người cao tuổi (>65 tuổi), trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai, người suy giảm miễn dịch và người có bệnh nền mạn tính là nhóm có nguy cơ cao dễ diễn biến nặng và gặp biến chứng nguy hiểm.