Trẻ sơ sinh thường an toàn khi chụp X Quang do liều lượng bức xạ được điều chỉnh thấp, phù hợp với sức khỏe của trẻ. Tuy nhiên, phụ huynh nên tránh để trẻ thực hiện chụp X Quang nhiều lần trong thời gian ngắn để tránh tích lũy tia X trong cơ thể. DIAG sẽ chia sẻ những lưu ý khi chụp X Quang cho trẻ trong bài viết dưới đây.

Trẻ sơ sinh chụp X Quang có sao không?

Việc chụp X Quang cho trẻ sơ sinh thường an toàn khi được chỉ định đúng và kiểm soát liều lượng tia X phù hợp. Trẻ có tế bào đang phát triển nhanh nên nhạy cảm hơn với tia X ion hóa so với người lớn, nhưng liều lượng tia X thường rất thấp, tương đương hoặc thấp hơn phơi nhiễm tia tự nhiên hàng ngày.

Trẻ em chụp X Quang có ảnh hưởng gì không?

Khi chụp X Quang cho trẻ, thường sử dụng liều tia X chỉ khoảng 0.01-0.1 mSv, thấp hơn nhiều so với ngưỡng gây hại tức thì. Các hướng dẫn từ Hiệp hội Nhi khoa Mỹ (AAP) và FDA nhấn mạnh rằng không có bằng chứng về tác hại cấp tính như tổn thương da hay đột biến gen từ liều này. Tuy nhiên, nguyên tắc ALARA (As Low As Reasonably Achievable) luôn được áp dụng để giảm thiểu phơi nhiễm bằng cách sử dụng thiết bị bảo hộ chì cho trẻ và kỹ thuật số hiện đại.

Khi chụp X Quang cho trẻ, thường sử dụng liều tia X chỉ khoảng 0.01-0.1 mSv, thấp hơn nhiều so với ngưỡng gây hại tức thì.
Khi chụp X Quang cho trẻ, thường sử dụng liều tia X chỉ khoảng 0.01-0.1 mSv, thấp hơn nhiều so với ngưỡng gây hại tức thì.

Trẻ chụp X Quang nhiều lần có hại không?

Tần suất chụp X Quang lặp lại nhiều lần trong thời gian ngắn có thể nguy cơ tích lũy liều bức xạ, gây tổn thương DNA và tăng nhẹ nguy cơ ung thư lâu dài. Tuy thực tế rủi ro bị ung thư rất thấp, nhưng trẻ vẫn đặc biệt nhạy cảm ở các vùng như tuyến giáp và tủy xương. Vậy nên khi chụp X Quang cho trẻ, kỹ thuật viên nên che chắn khu vực này.

Bác sĩ sẽ cân nhắc lợi ích (như phát hiện viêm phổi sớm) trước khi chỉ định lặp lại, ưu tiên siêu âm hoặc MRI không bức xạ khi có thể. Phụ huynh không nên quá lo lắng mà nên thảo luận với bác sĩ về nhu cầu cụ thể.

Các biện pháp bảo vệ trẻ em khi thực hiện chụp X Quang

Chụp X Quang cho trẻ hoàn toàn an toàn nếu áp dụng đúng các biện pháp bảo vệ, giúp giảm thiểu tối đa liều tia X ion hóa.

  • Sử dụng máy móc hiện đại giảm liều tia X: Máy kỹ thuật số (DR/CR) được ưu tiên vì giảm liều lên đến 80% so với phim truyền thống, đặc biệt phù hợp với trẻ nhạy cảm. Thiết bị tự động điều chỉnh dựa trên cân nặng và kích thước cơ thể bé, tránh phơi nhiễm thừa. Kỹ thuật viên chỉ định thời gian chụp ngắn nhất có thể, thường dưới 1 giây cho ảnh ngực.
  • Che chắn các vùng nhạy cảm: Luôn sử dụng tạp dề chì, yếm chì hoặc tấm chắn riêng cho tuyến giáp, bộ phận sinh dục (tinh hoàn ở bé trai, buồng trứng ở bé gái) và bụng. Những khu vực này có tế bào phân chia nhanh, dễ bị ảnh hưởng bởi tia X.
  • Giữ trẻ bất động trong quá trình chụp: Phụ huynh hỗ trợ ôm ấp hoặc cho bú để bé hợp tác.
  • Hỏi kỹ thông tin sức khỏe trẻ: Phụ huynh cung cấp thông tin tiền sử phơi nhiễm trước đó. Theo dõi hồ sơ cá nhân giúp bác sĩ quyết định chỉ định hợp lý.
Các biện pháp bảo vệ trẻ em khi thực hiện chụp X Quang.
Các biện pháp bảo vệ trẻ em khi thực hiện chụp X Quang.

Khi nào trẻ cần được chụp X Quang?

Chụp X Quang chỉ được chỉ định khi lợi ích chẩn đoán rõ ràng vượt trội rủi ro bức xạ thấp, đặc biệt ở trẻ sơ sinh nhạy cảm. Các trường hợp thường được chỉ định chụp X Quang bao gồm:

  • Nghi ngờ chấn thương xương khớp: Chụp X Quang khẩn cấp khi trẻ có dấu hiệu gãy xương, trật khớp hoặc chấn thương sọ não do ngã, sinh khó giúp phát hiện sớm để can thiệp kịp thời. Ví dụ, ảnh X-Quang xương dài tay/chân xác định vị trí gãy chính xác, tránh biến chứng chậm lành xương. Không chụp nếu chỉ bầm tím nhẹ mà siêu âm đủ.
  • Bệnh lý hô hấp và dị vật: Chỉ định phổ biến nhất khi nghi ngờ bệnh lý như viêm phổi, tràn khí màng phổi hoặc dị vật đường thở (hít sặc sữa, đồ chơi nhỏ) ở trẻ sơ sinh thở nhanh, co rút lồng ngực. X-Quang ngực cho thấy hình ảnh mờ đặc trưng, hướng dẫn điều trị kháng sinh hoặc nội soi lấy dị vật. Ưu tiên khi siêu âm không rõ ràng.
  • Đánh giá dị vật tiêu hóa và bất thường bẩm sinh: Khi trẻ nôn ra dị vật kim loại, tắc ruột nghi ngờ hoặc sàng lọc dị tật tim bẩm sinh, X-Quang bụng/ngực hỗ trợ xác định vị trí và mức độ. Trong cấp cứu như lồng ruột, chụp giúp quyết định phẫu thuật khẩn. Theo dõi mãn tính như xẹp phổi ở trẻ sinh non cũng cần định kỳ.
  • Tình huống cấp cứu và phương pháp thay thế: Chụp trong trường hợp cấp cứu hô hấp suy, nhiễm trùng nặng hoặc khi siêu âm/MRI không hiệu quả.
Các trường hợp thường được chỉ định chụp X Quang.
Các trường hợp thường được chỉ định chụp X Quang.

Các phương pháp chẩn đoán hình ảnh thay thế an toàn hơn

Bác sĩ thường ưu tiên các phương pháp chẩn đoán hình ảnh không bức xạ tia X cho trẻ sơ sinh để giảm thiểu rủi ro tích lũy, chỉ dùng X-Quang khi thực sự cần thiết. Siêu âm và MRI là lựa chọn thay thế hàng đầu, cung cấp hình ảnh rõ nét mà không gây phơi nhiễm tia X. Việc lựa chọn phụ thuộc vào tình trạng lâm sàng cụ thể, đảm bảo lợi ích tối ưu cho sức khỏe bé.

  • Siêu âm – Lựa chọn đầu tay an toàn: Siêu âm sử dụng sóng siêu âm không xâm lấn, lý tưởng cho trẻ sơ sinh đánh giá bụng (tắc ruột, dị vật), tim bẩm sinh, não qua thóp hoặc khớp háng. Phương pháp này thời gian thực, không đau, không bức xạ, phù hợp cấp cứu hô hấp hoặc theo dõi sinh non. Giới hạn ở mô mềm, không xuyên xương tốt như X-Quang.
  • MRI – Hình ảnh chi tiết cao: MRI dùng từ trường và sóng radio tạo ảnh 3D chi tiết não, tủy sống, mô mềm mà không tia X, hoàn hảo cho nghi ngờ u não hoặc dị tật mạch máu ở trẻ. An toàn tuyệt đối cho trẻ sơ sinh, nhưng cần gây mê nhẹ nếu bé lớn hơn 6 tháng và thực hiện trong thời gian dài (30-60 phút).