Siêu âm tuyến giáp có phát hiện ung thư không?

Siêu âm tuyến giáp có phát hiện ung thư không?

Siêu âm tuyến giáp sử dụng sóng siêu âm tần số cao để tạo hình ảnh chi tiết về tuyến giáp, kích thước, cấu trúc và các hạch bạch huyết lân cận. Đây là phương pháp không xâm lấn, an toàn, không sử dụng tia xạ, phù hợp cho mọi lứa tuổi và có thể thực hiện nhanh chóng tại phòng khám. Siêu âm giúp phát hiện bướu giáp, u nang, u đặc hoặc các thay đổi mô học ban đầu.

Siêu âm tuyến giáp có thể phát hiện ung thư ở mức độ gợi ý thông qua các đặc điểm hình ảnh đáng ngờ, nhưng không chẩn đoán xác định. Nguyên nhân do siêu âm không thể phân biệt hoàn toàn lành tính hay ác tính vì nhiều bướu lành (như u nang xuất huyết) có đặc điểm giống ung thư trên hình ảnh.

Độ nhạy của siêu âm trong việc phát hiện ung thư tuyến giáp khoảng 80-90%, tùy thuộc vào thiết bị hiện đại và kinh nghiệm bác sĩ. Tuy nhiên, nhiều khối lành tính cũng có thể giống ung thư trên siêu âm, nên đây chỉ là bước sàng lọc đầu tiên.

Các dấu hiệu siêu âm tuyến giáp nghi ngờ ung thư bao gồm:

• Khối giảm âm: Mô hình ảnh tối hơn so với nhu mô tuyến giáp bình thường.
• Bờ khối không đều, răng cưa: Gợi ý xâm lấn.
• Hình dạng taller-than-wide: Trục dài vuông góc với bề mặt da.
• Vi vôi hóa: Các chấm trắng nhỏ li ti.
• Tăng lưu lượng máu nội khối trên Doppler.
• Hạch cổ bất thường: To, giảm âm, mất cấu trúc rốn trung tâm.

Những đặc điểm này được phân loại theo hệ thống TI-RADS (Hệ thống báo cáo và phân loại hình ảnh tuyến giáp), giúp đánh giá mức độ nghi ngờ từ TR2 (lành tính thấp) đến TR5 (nghi ngờ cao >95%). Nếu TR4-TR5, bác sĩ sẽ chỉ định chọc hút kim nhỏ (FNA) để xét nghiệm tế bào.

Xem thêm: Siêu âm tuyến giáp bao nhiêu tiền?

Cần làm gì sau siêu âm nghi ngờ ung thư tuyến giáp?

Vì siêu âm tuyến giáp không thể khẳng định chắc chắn bệnh nhân bị ung thư hay không, vậy nên bác sĩ sẽ chỉ định người bệnh thực hiện các phương pháp khác.

Sinh thiết chọc hút tế bào bằng kim nhỏ (FNA)

Khi có dấu hiệu nghi ngờ ung thư trên siêu âm, bác sĩ sẽ chỉ định chọc hút tế bào bằng kim nhỏ để lấy mẫu tế bào đánh giá dưới kính hiển vi nhằm xác định khối u lành tính hay ác tính. Sinh thiết chọc hút tế bào bằng kim nhỏ (FNA) giúp chẩn đoán chính xác, không đau nhiều và ít biến chứng. Đây là tiêu chuẩn vàng trong chẩn đoán ung thư tuyến giáp.

Các phương pháp xét nghiệm bổ trợ khác

Ngoài FNA bào bằng kim nhỏ, bác sĩ có thể chỉ định thêm chụp CT để đánh giá xâm lấn hay di căn hạch/chất phổi; xét nghiệm máu đánh giá chức năng tuyến giáp; xét nghiệm di truyền nếu có tiền sử gia đình để đánh giá nguy cơ ung thư. Các xét nghiệm này giúp lên kế hoạch điều trị hiệu quả.

• Xét nghiệm máu đánh giá chức năng tuyến giáp: Sau siêu âm nghi ngờ bệnh nhân tuyến giáp, xét nghiệm máu là bước đầu tiên kiểm tra TSH, FT4, FT3 và thyroid antibodies (anti-TPO, anti-Tg). Những chỉ số này xác định tuyến giáp hoạt động bình thường, cường giáp hay suy giáp – phổ biến ở 20-30% bệnh nhân ung thư tuyến giáp.
• Chụp CT/MRI đánh giá xâm lấn và hạch: CT cổ-ngực với thuốc cản quang đánh giá xâm lấn khí quản, thực quản hoặc hạch cổ. MRI ưu tiên nếu nghi xâm lấn thần kinh hoặc mạch máu lớn.

Đặc điểm trên siêu âm của các dạng ung thư tuyến giáp phổ biến

Dựa vào đặc điểm đặc trưng của từng loại ung thư phổ biến trên hình ảnh siêu âm, có thể phân loại nguy cơ và chỉ định sinh thiết kịp thời.

Ung thư biểu mô nhú

Ung thư biểu mô nhú chiếm 78-85% các ca ung thư tuyến giáp, phát triển chậm với tiên lượng 98% sống 10 năm nếu phát hiện sớm. Trên hình ảnh siêu âm, bác sĩ sẽ đánh giá dựa theo khối giảm âm, vi vôi hóa (chấm trắng nhỏ li ti), bờ không đều hoặc răng cưa, hình dạng taller-than-wide (trục dọc > ngang). Thường kèm tăng sinh mạch nội khối trên Doppler và hạch cổ di căn (mất rốn hạch, giảm âm/ít hồi âm).

Ung thư biểu mô nang

Ung thư biểu mô nang chiếm khoảng 17%, dạng này có thể có khối rắn hoặc hỗn hợp trên siêu âm, bờ khối thường rõ hơn ung thư biểu mô nhú. Khả năng di căn sang các bộ phận khác qua máu cao hơn. Siêu âm cùng với FNA cần thiết để chẩn đoán và phân biệt lành tính hay ác tính.

Các dạng ung thư khác

Các dạng ung thư hiếm gặp khác bao gồm gồm ung thư biểu mô tủy, ung thư tế bào lớn, lymphoma tuyến giáp và ung thư di căn từ nơi khác. Mỗi loại có đặc điểm siêu âm khác nhau và cần đánh giá chuyên sâu cùng xét nghiệm bổ trợ.

• Ung thư biểu mô tủy: Khối giảm âm không đều, vi vôi hóa (50%), bờ xâm lấn, tăng lưu lượng máu hỗn hợp, thường đa ổ hoặc lan tỏa.
• Lymphoma tuyến giáp: Lan tỏa giảm âm/ít hồi âm, phá hủy tuyến giáp, tăng mạch mạnh.
• Ung thư không biệt hóa rất ác tính: Khối khổng lồ (>5cm) giảm âm cực độ, xâm lấn mạch máu/khí quản, không vi vôi.

Khi nào nên đi khám, siêu âm tuyến giáp?

Nếu xuất hiện các triệu chứng bên dưới, bạn nên lập tức đi khám chuyên khoa tai mũi họng hoặc nội tiết:

• Khối u cục vùng cổ (sờ thấy hoặc nhìn thấy).
• Khó nuốt hoặc vướng nghẹn.
• Khàn tiếng kéo dài hơn 2 tuần.
• Sụt cân không rõ nguyên nhân, mệt mỏi kinh niên, tim đập nhanh, run tay hoặc cổ sưng to.

Ngoài ra, những đối tượng dưới đây cũng nên thực hiện tầm soát bệnh lý tuyến giáp định kỳ một năm/lần:

• Phụ nữ từ 30 tuổi trở lên (nguy cơ gấp 3 lần nam giới).
• Tiền sử gia đình ung thư tuyến giáp, Hội chứng đa tuyến nội tiết loại 2 hoặc Đa polyp tuyến gia đình.
• Tiếp xúc phóng xạ đầu/cổ (xạ trị, tai nạn hạt nhân).
• Bệnh lý tuyến giáp mạn tính: bướu giáp đa nhân, viêm tuyến giáp mạn tính tự miễn, cường giáp tự miễn.
• Thai phụ hoặc sau sinh (kiểm tra 3-6 tháng/lần).