Siêu âm ổ bụng tổng quát gồm những gì? Phát hiện bệnh gì?

Lưu ý: Thông tin y khoa trong bài viết chỉ mang tính tham khảo và không thay thế cho chẩn đoán, tư vấn, điều trị của bác sĩ chuyên khoa. Mọi quyết định áp dụng thông tin y khoa trong bài viết cần được bác sĩ chuyên khoa đánh giá dựa trên nhu cầu và tình trạng sức khỏe cụ thể trước khi thực hiện.

Siêu âm ổ bụng là gì?

Siêu âm ổ bụng là phương pháp chẩn đoán hình ảnh học phổ biến trong hầu hết mọi ca bệnh hiện nay. Bằng cách sử dụng sóng siêu âm tần số cao (khoảng 2 – 15 MHz), siêu âm tạo ra hình ảnh các cơ quan nhằm hỗ trợ đánh giá hình thái, kích thước, cấu trúc mô và mạch máu của các cơ quan nội tạng trong ổ bụng.

Với ưu điểm là an toàn cùng độ chính xác cao, siêu âm cho phép khảo sát các cơ quan ở bụng và hỗ trợ chẩn đoán nhiều bệnh lý liên quan đến vùng bụng như gan nhiễm mỡ, viêm túi mật, sỏi thận, hay viêm ruột thừa.

Hiện nay, siêu âm bụng tổng quát thường được dùng như bước kiểm tra đầu tiên khi người bệnh có các triệu chứng như đau bụng, đầy bụng, buồn nôn hoặc khi có bất thường trong kết quả xét nghiệm gan. Nó giúp bác sĩ sàng lọc nhanh các bệnh lý quan trọng trước khi cần các kỹ thuật phức tạp hơn như chụp CT hoặc MRI.

Siêu âm ổ bụng tổng quát gồm những gì?

Mục tiêu của siêu âm ổ bụng là đánh giá toàn bộ các cơ quan chính trong ổ bụng trong một lần thăm khám. Hình ảnh siêu âm ổ bụng giúp bác sĩ hiểu nhanh các đặc điểm hình thái và cấu trúc cơ bản của từng cơ quan ở vùng bụng trên, vùng bụng giữa, và vùng bụng dưới.

Tuy nhiên, một số cơ sở y tế có thể tách riêng siêu âm bụng dưới thành mục riêng.

Siêu âm vùng bụng trên

• Gan: Giúp đánh giá kích thước tổng thể của gan, hình dạng và bờ gan, cấu trúc nhu mô gan, sự phân bố của các thùy gan, mỗi liên quan với các mạch máu trong gan.
• Túi mật: Hỗ trợ đánh giá hình dạng và kích thước túi mật, lòng và độ dày thành túi mật, mối liên quan giữa túi mật và gan.
• Hệ thống đường mật: Giúp quan sát đường đi của hệ thống đường mật, đường kính của các ống mật, vị trí tương quan với các cấu trúc lân cận.
• Tụy: Khảo sát vị trí của tụy trong ổ bụng, hình dạng và kích thước tụy, ống tụy chính, cấu trúc của đầu tụy, thân tụy và đuôi tụy.
• Lách: Giúp quan sát kích thước và hình dạng lách, cấu trúc nhu mô lách, vị trí lách so với dạ dày và thận trái.

Siêu âm vùng bụng giữa

• Thận (hai quả thận): Kiểm tra kích thước và hình dạng thận, cấu trúc vỏ thận và tủy thận, hệ thống đài – bể thận, vị trí của thận trong khoang sau phúc mạc.
• Mạch máu lớn (thấy được qua siêu âm Doppler): Kiểm tra đường đi của các mạch máu, đường kính mạch máu, mối liên quan của mạch máu lớn với các cơ quan lân cận.

Siêu âm vùng bụng dưới

• Ống tiêu hóa (dạ dày, ruột non, đại tràng, ruột thừa): Giúp quan sát niêm mạc và các cấu trúc bên trong lòng ống tiêu hóa.
• Bàng quang: Giúp đánh giá hình dạng bàng quang, thành và lòng bàng quang, thể tích bàng quang.
• Tuyến tiền liệt (nam giới): Giúp quan sát vị trí tuyến tiền liệt dưới bàng quang, hình dạng, cấu trúc và kích thước tuyến tiền liệt, mối liên quan giữa tuyến tiền liệt với bàng quang và niệu đạo.
• Tử cung (nữ giới): Khảo sát vị trí của tử cung trong tiểu khung, kích thước tổng thể của tử cung, hình dạng tử cung, cấu trúc của thân tử cung và cổ tử cung, lớp nội mạc tử cung, mối liên quan giữa tử cung và bàng quang.
• Buồng trứng (nữ giới): Kiểm tra vị trí của buồng trứng hai bên, hình dạng và kích thước buồng trứng, cấu trúc bên trong buồng trứng, mối liên quan giữa buồng trứng với tử cung và các cấu trúc vùng chậu.

Siêu âm ổ bụng phát hiện những bệnh gì?

Siêu âm ổ bụng đặc biệt hữu ích trong chẩn đoán các bệnh lý vùng bụng. Các bác sĩ thường sử dụng siêu âm để phân biệt tổn thương dạng dịch, khối đặc, sỏi, giãn ống hoặc thay đổi cấu trúc mô trong các cơ quan.

Các bệnh lý phổ biến có thể được phát hiện qua hình ảnh siêu âm bụng như:

• Gan: Gan nhiễm mỡ, xơ gan, áp xe gan, u máu gan, tăng áp tĩnh mạch cửa.
• Túi mật: Sỏi túi mật, bùn mật, viêm túi mật cấp hoặc mạn tính.
• Hệ thống đường mật: Giãn đường mật, sỏi ống mật chủ, tắc mật, viêm đường mật.
• Tụy: Viêm tụy cấp hoặc mạn tính, nang tụy.
• Lách: Lách to, nang lách, áp xe lách.
• Thận: Sỏi thận, nang đơn thận, giãn đài bể thận.
• Mạch máu lớn: Phình động mạch chủ bụng, huyết khối tĩnh mạch, hẹp mạch máu.
• Ống tiêu hóa (dạ dày, ruột non, đại tràng, ruột thừa): Viêm ruột thừa, lồng ruột, tắc ruột, hoặc các khối u, tình trạng viêm dày thành ruột.
• Bàng quang: Sỏi bàng quang, bí tiểu hoặc ứ nước tiểu.
• Tuyến tiền liệt: Phì đại tuyến tiền liệt, viêm tuyến tiền liệt.
• Tử cung: U xơ tử cung, polyp hoặc dày nội mạc tử cung.
• Buồng trứng: Nang buồng trứng, hội chứng buồng trứng đa nang (PCOS).

Xem thêm: Siêu âm ổ bụng có phát hiện ung thư không?

Siêu âm bụng có an toàn không?

Siêu âm ổ bụng được xem là một trong những phương pháp chẩn đoán hình ảnh an toàn nhất trong y học hiện đại. Điều này là do siêu âm việc sử dụng sóng âm tần số cao để tạo hình ảnh các cơ quan trong cơ thể và không sử dụng bức xạ ion hóa như X-quang hoặc CT.

Về mặt lý thuyết, sóng siêu âm có thể tạo tác động nhiệt (làm tăng nhiệt độ mô nhẹ) và tác động cơ học (dao động vi mô của mô). Tuy nhiên, đây là các tác động rất yếu và không gây ảnh hưởng sinh học đáng kể đến cơ thể người khi siêu âm được thực hiện đúng chỉ định.

Trên thực tế, siêu âm ổ bụng nhìn chung là an toàn ngay cả khi thực hiện nhiều lần. Năng lượng siêu âm rất thấp và hiệu ứng sinh học (nếu có) đã được xác nhận là không tích lũy trong cơ thể theo thời gian qua các lần siêu âm.

Tuy nhiên, các bác sĩ vẫn luôn thận trọng khi chỉ định siêu âm, bằng cách sử dụng mức năng lượng thấp nhất và thời gian khảo sát ngắn nhất cần thiết để đạt được chẩn đoán hiệu quả.

Hướng dẫn cách đọc kết quả siêu âm ổ bụng

Trên mỗi phiếu kết quả siêu âm ổ bụng ghi nhiều thông tin chi tiết về các cơ quan đã được khảo sát. Trong đó, có một số thông tin quan trọng cần chú ý bao gồm: phần kết luận / chẩn đoán, và phần ghi chú các cơ quan.

Phần “Kết luận” hoặc “Chẩn đoán”

Đây là phần quan trọng nhất vì nó tổng hợp toàn bộ thông tin trên phiếu kết quả siêu âm. Bác sĩ thường tóm tắt thông tin trong phần này, cho biết các phát hiện chính từ siêu âm, có hay không có bất thường, nếu có bất thường thì nghi ngờ đó là vấn đề gì.

Ví dụ như:

• “Siêu âm ổ bụng trong giới hạn bình thường”
• “Gan nhiễm mỡ”
• “Sỏi túi mật”
• “Nang thận”…

Thông tin các cơ quan – bình thường / bất thường

Nếu kết quả ở cơ quan ghi các cụm từ như “kích thước bình thường”, “cấu trúc đồng nhất” hay “không ghi nhận bất thường”… có nghĩa là kết quả siêu âm ổ bụng bình thường, không phát hiện vấn đề cần chú ý nào.

Nếu có bất thường, phiếu kết quả siêu âm bụng thường ghi thêm thông tin như: vị trí của bất thường (ở cơ quan nào), kích thước của bất thường (bao nhiêu mm hoặc cm), và các đặc điểm hình ảnh đáng chú ý.

Ví dụ như:

• “Nang gan kích thước 10mm”
• “Sỏi túi mật 5mm”
• “Nang thận phải 12mm”…

Những thông tin này giúp bác sĩ đánh giá đúng mức độ của tổn thương hiện có và đưa ra chẩn đoán phù hợp, đồng thời là cơ sở để so sánh trong những lần siêu âm sau đó.

Một số thông tin thêm

Một số từ trên phiếu siêu âm thường khiến người bệnh lo lắng, nhưng không phải lúc nào cũng nghiêm trọng, thường gặp như:

• Nang: Túi chứa dịch, thường lành tính.
• Sỏi: Các cục cứng trong túi mật hoặc thận.
• Tăng âm / Giảm âm: Vùng mô có độ phản xạ siêu âm khác bình thường.
• Khối: Vùng mô khác với mô xung quanh, cần được đánh giá thêm.

Nếu kết quả có từ “theo dõi thêm”, “khuyến cáo khám chuyên khoa”, “cần làm thêm CT hoặc MRI”… điều này thường cho thấy bác sĩ có thể muốn siêu âm lại sau một thời gian hoặc cần làm thêm xét nghiệm khác.

Tuy nhiên, dù thông tin trên phiếu kết quả siêu âm như thế nào thì bạn không nên tự suy luận kết quả. Mọi kết quả siêu âm bụng cần được bác sĩ chuyên khoa đọc hiểu và đưa ra kết luận cuối cùng.

Chỉ định siêu âm ổ bụng

Siêu âm ổ bụng thường được thực hiện khi cần đánh giá các cơ quan trong ổ bụng để tìm nguyên nhân của triệu chứng hoặc theo dõi bệnh.

• Đánh giá triệu chứng vùng bụng: đau bụng không rõ nguyên nhân, đau hạ sườn phải, đau thượng vị, vàng da, vàng mắt, bụng to bất thường, rối loạn tiểu tiện, đau vùng thắt lưng…
• Hỗ trợ chẩn đoán khi nghi ngờ có bệnh lý cơ quan ổ bụng: gan nhiễm mỡ, xơ gan, sỏi túi mật, tắc mật, sỏi thận, giãn thận…
• Theo dõi quá trình tiến triển bệnh, hỗ trợ đánh giá hiệu quả sau điều trị hoặc sau phẫu thuật.

Trong nhiều trường hợp, siêu âm còn góp vai trò quan trọng trong cấp cứu và hướng dẫn các thủ thuật chuyên sâu như:

• Hỗ trợ ra quyết định cấp cứu khi chấn thương bụng, nghi chảy máu trong ổ bụng, phình động mạch chủ bụng, viêm tụy cấp, tắc ruột…
• Hướng dẫn thủ thuật y khoa như sinh thiết gan, dẫn lưu áp xe, chọc hút dịch ổ bụng, đặt ống dẫn lưu thận hoặc bàng quang.

Những điều cần lưu ý trước khi siêu âm bụng

Chuẩn bị đúng trước khi siêu âm là rất quan trọng để đảm bảo hình ảnh rõ và kết quả siêu âm ổ bụng chính xác. Có hướng dẫn y khoa hướng dẫn một số bước chuẩn bị trước siêu âm như sau:

• Nên nhịn ăn từ 6 – 8 giờ trước khi siêu âm, giúp làm cho túi mật căng to (dễ phát hiện sỏi/polyp) và dạ dày trống (tránh sinh hơi che lấp các tạng khác). Bạn có thể uống nước lọc bình thường.
• Cần uống khoảng 500 – 700ml nước trước khi siêu âm vùng bụng dưới, và không đi tiểu cho đến khi siêu âm xong. Tuy nhiên, nếu bác sĩ chỉ định siêu âm đầu dò âm đạo (để kiểm tra sâu tử cung/buồng trứng) thì cần đi tiểu sạch trước khi thực hiện.
• Luôn mang theo kết quả xét nghiệm siêu âm cũ để bác sĩ so sánh kết quả và đưa ra chẩn đoán chính xác hơn.
• Thông báo cho bác sĩ về tình trạng sức khỏe hiện có, đặc biệt nếu đang mang thai, vừa phẫu thuật vùng bụng, đau bụng nhiều, hoặc đang dùng thuốc đặc biệt.

Siêu âm bụng ở đâu tốt và uy tín?

Trung Tâm Y Khoa DIAG hiện là hệ thống xét nghiệm y khoa đáng tin cậy có cung cấp dịch vụ Siêu âm Doppler bụng tổng quát.

Siêu âm Doppler không chỉ cung cấp thông tin về hình dạng, kích thước và cấu trúc mô của các cơ quan trong ổ bụng, mà nó còn hỗ trợ đánh giá các mạch như động mạch chủ bụng, tĩnh mạch cửa, tĩnh mạch gan hoặc động mạch thận. Nhờ đó Doppler giúp phát hiện hoặc đánh giá các vấn đề liên quan đến tuần hoàn như tắc mạch, hẹp mạch, huyết khối hoặc thay đổi dòng máu do bệnh gan.

Bạn có thể tham khảo thông tin Siêu âm Doppler bụng tổng quát: Tại đây