Siêu âm đại tràng như thế nào?

Siêu âm đại tràng là gì?

Siêu âm đại tràng là phương pháp chẩn đoán hình ảnh không xâm lấn, sử dụng sóng siêu âm tần số cao để quan sát hình thái và cấu trúc thành đại tràng thông qua thành bụng. Kỹ thuật này cho phép bác sĩ đánh giá độ dày thành ruột, tình trạng viêm, ứ dịch, khối bất thường hoặc rối loạn nhu động, từ đó hỗ trợ định hướng nguyên nhân gây đau bụng, rối loạn tiêu hóa hoặc nghi ngờ bệnh đại tràng.

Trong thực hành lâm sàng, siêu âm đại tràng không thay thế nội soi, nhưng có giá trị trong sàng lọc ban đầu, theo dõi diễn tiến bệnh và đánh giá đáp ứng điều trị ở một số tình huống phù hợp. Phương pháp này được ghi nhận là an toàn, không dùng tia xạ và có thể lặp lại nhiều lần, đặc biệt hữu ích với trẻ em, phụ nữ mang thai hoặc người cần theo dõi dài hạn. (Theo RadiologyInfo – RSNA & ACR).

Hình ảnh siêu âm đại tràng:

Khi nào nên siêu âm đại tràng?

Siêu âm đại tràng thường được chỉ định khi người bệnh có các triệu chứng tiêu hóa kéo dài hoặc bất thường cần được đánh giá ban đầu bằng phương pháp không xâm lấn. Kỹ thuật này giúp bác sĩ quan sát nhanh cấu trúc thành đại tràng, phát hiện dấu hiệu viêm, dày thành ruột, ứ dịch hoặc khối bất thường, từ đó định hướng nguyên nhân trước khi quyết định các thăm dò chuyên sâu hơn như nội soi hay chụp cắt lớp.

Đối tượng có thể được chỉ định siêu âm đại tràng gồm:

• Người đau ở bụng, chướng bụng, sụt cân, tiêu chảy hoặc táo bón kéo dài, xuất huyết đại tiện, nghi ngờ liên quan đến bệnh về đại tràng. Các thay đổi về độ dày thành ruột, co thắt dạ dày có thể được ghi nhận trên siêu âm qua thành bụng.
• Người nghi ngờ hoặc đang theo dõi bệnh viêm ruột, đặc biệt viêm loét đại tràng, trong đó siêu âm ruột được ghi nhận có giá trị hỗ trợ đánh giá mức độ viêm và đáp ứng điều trị theo các khuyến cáo gần đây của Hiệp hội Tiêu hóa Hoa Kỳ (AGA) năm 2024.
• Trẻ em, phụ nữ mang thai hoặc người cần theo dõi nhiều lần, khi cần phương pháp chẩn đoán an toàn, không sử dụng tia xạ và có thể lặp lại.

Xem thêm: Siêu âm có phát hiện ung thư đại tràng?

Siêu âm có phát hiện viêm đại tràng không?

Siêu âm có thể phát hiện các dấu hiệu gợi ý viêm đại tràng, đặc biệt khi tình trạng viêm đang hoạt động hoặc ở mức độ trung bình đến nặng. Tuy nhiên, phương pháp này không thay thế nội soi đại tràng trong chẩn đoán xác định, mà chủ yếu giúp nhận diện các thay đổi bất thường của thành đại tràng để hỗ trợ bác sĩ định hướng nguyên nhân và chỉ định thăm dò phù hợp.

Trên hình ảnh siêu âm đại tràng, tình trạng viêm thường được gợi ý thông qua một số dấu hiệu đặc trưng sau:

• Thành đại tràng dày lên bất thường, phản ánh tình trạng phù nề hoặc viêm của thành ruột. Đây là dấu hiệu thường gặp nhất khi đánh giá đại tràng bằng siêu âm qua thành bụng.
• Tăng tưới máu thành ruột trên siêu âm Doppler, cho thấy phản ứng viêm đang hoạt động, thường được sử dụng để đánh giá mức độ hoạt tính bệnh.
• Rối loạn hoặc giảm nhu động đại tràng, có thể gặp trong viêm đại tràng cấp hoặc các đợt tiến triển của bệnh viêm ruột mạn tính.

Siêu âm đại tràng phát hiện bệnh gì?

Siêu âm đại tràng có thể giúp phát hiện và gợi ý nhiều nhóm bệnh lý đại tràng và ổ bụng liên quan, dựa trên các thay đổi về độ dày thành ruột, cấu trúc lớp ruột, tưới máu, nhu động và các dấu hiệu viêm quanh đại tràng. Phương pháp này thường được sử dụng để định hướng chẩn đoán ban đầu và theo dõi diễn tiến bệnh, trước khi chỉ định các thăm dò chuyên sâu hơn.

Viêm đại tràng cấp và mạn tính

Siêu âm có thể ghi nhận thành đại tràng dày lên, phù nề và tăng tưới máu, là những dấu hiệu thường gặp trong viêm đại tràng. Ở viêm mạn tính, cấu trúc thành ruột có thể thay đổi kéo dài, kèm rối loạn nhu động. Các dấu hiệu này giúp bác sĩ đánh giá mức độ viêm và theo dõi đáp ứng điều trị, đặc biệt trong các đợt tiến triển của bệnh.

Bệnh viêm ruột mạn tính

Trong bệnh viêm ruột mạn tính (viêm loét đại tràng, bệnh Crohn), siêu âm ruột qua thành bụng được sử dụng để đánh giá độ dày thành ruột, mức độ hoạt động viêm và biến chứng đi kèm. Phương pháp này có giá trị trong theo dõi diễn tiến bệnh, giảm nhu cầu lặp lại nội soi ở một số giai đoạn theo khuyến cáo lâm sàng hiện nay của Hiệp hội Tiêu hóa Hoa Kỳ (AGA).

Viêm túi thừa đại tràng

Siêu âm có thể gợi ý viêm túi thừa thông qua hình ảnh thành đại tràng dày khu trú, túi thừa viêm kèm thâm nhiễm mô mỡ xung quanh hoặc dịch cạnh đại tràng. Đây là bệnh lý thường gặp ở người lớn tuổi và siêu âm có thể hỗ trợ đánh giá ban đầu trong các trường hợp đau bụng nghi ngờ viêm túi thừa.

Viêm hạch mạc treo

Viêm hạch mạc treo là tình trạng các hạch bạch huyết trong ổ bụng bị viêm, thường gây đau bụng và dễ nhầm với bệnh lý đại tràng. Trên siêu âm, bác sĩ có thể phát hiện các hạch mạc treo to bất thường kèm dấu hiệu viêm, giúp loại trừ hoặc phân biệt với các nguyên nhân đau bụng khác.

Tắc và bán tắc ruột

Siêu âm đại tràng có thể phát hiện dãn quai ruột, ứ dịch và giảm hoặc mất nhu động, gợi ý tình trạng tắc hoặc bán tắc ruột. Đây là chỉ định thường gặp trong cấp cứu tiêu hóa, giúp bác sĩ nhanh chóng định hướng nguyên nhân và mức độ nghiêm trọng trước khi chỉ định các phương tiện chẩn đoán hình ảnh chuyên sâu hơn.

Khối u đại tràng bất thường

Một số khối u đại tràng bất thường có thể được phát hiện trên siêu âm dưới dạng cấu trúc đặc hoặc dày thành khu trú. Tuy nhiên, siêu âm không đủ để chẩn đoán xác định polyp đại tràng hay ung thư đại tràng, mà chỉ mang tính gợi ý. Nội soi đại tràng kèm sinh thiết vẫn là tiêu chuẩn để chẩn đoán xác định các bệnh lý này.

Lồng ruột (đặc biệt ở trẻ em)

Lồng ruột là tình trạng một đoạn ruột chui vào trong đoạn ruột kế cận, gây tắc nghẽn đường tiêu hóa và có thể làm giảm tưới máu nuôi ruột nếu không xử trí kịp thời. Bệnh thường gặp ở trẻ em, với biểu hiện đau bụng từng cơn, nôn ói hoặc đi ngoài bất thường. Trong các trường hợp nghi ngờ, siêu âm là phương tiện chẩn đoán ưu tiên, giúp phát hiện nhanh hình ảnh đặc trưng của lồng ruột và hỗ trợ theo dõi sau điều trị.

Phương pháp này thường được sử dụng để định hướng chẩn đoán ban đầu, đánh giá mức độ tổn thương hoặc theo dõi diễn tiến bệnh, thay vì chẩn đoán xác định như nội soi.

Siêu âm đại tràng có đau không?

Siêu âm đại tràng hầu như không gây đau cho người bệnh. Đây là phương pháp chẩn đoán hình ảnh không xâm lấn, bác sĩ chỉ di chuyển đầu dò trên da vùng bụng để quan sát đại tràng, không đưa dụng cụ vào trong cơ thể và không gây tổn thương niêm mạc ruột. Phần lớn người bệnh chỉ cảm thấy hơi lạnh do gel siêu âm hoặc có cảm giác ấn nhẹ khi bác sĩ cần khảo sát kỹ một vị trí nghi ngờ.

Trong một số trường hợp, người đang đau bụng, viêm đại tràng cấp hoặc chướng hơi nhiều có thể cảm thấy khó chịu nhẹ khi đầu dò đè lên vùng đau. Tuy nhiên, cảm giác này thường thoáng qua và mức độ thấp, không so sánh được với cảm giác đau hoặc khó chịu khi nội soi đại tràng.

Ưu và nhược điểm của siêu âm đại tràng

Ưu điểm:

• Không xâm lấn, không sử dụng tia xạ, an toàn cho trẻ em, phụ nữ mang thai và người cần theo dõi nhiều lần.
• Thực hiện nhanh, dễ tiếp cận, có thể đánh giá ban đầu tình trạng đại tràng trong nhiều bối cảnh lâm sàng khác nhau.
• Hỗ trợ theo dõi diễn tiến bệnh, đặc biệt trong các bệnh viêm ruột mạn tính, giúp giảm nhu cầu lặp lại các thăm dò xâm lấn trong một số giai đoạn phù hợp.

Nhược điểm:

• Không thay thế nội soi đại tràng trong chẩn đoán xác định, do không quan sát trực tiếp niêm mạc và không thực hiện sinh thiết.
• Phụ thuộc vào kinh nghiệm người thực hiện và thể trạng người bệnh, đặc biệt khi đại tràng chứa nhiều hơi hoặc bệnh nhân béo phì.
• Khả năng phát hiện tổn thương khu trú nhỏ còn hạn chế, nhất là các tổn thương niêm mạc sớm hoặc tổn thương nằm sâu trong khung chậu.

Siêu âm đại tràng như thế nào?

Siêu âm đại tràng được thực hiện qua thành bụng với quy trình đơn giản, không xâm lấn. Quy trình siêu âm thường bao gồm:

• Chuẩn bị trước siêu âm: Người bệnh được hướng dẫn nằm ngửa trên bàn siêu âm, để lộ vùng bụng cần khảo sát. Thông thường không cần gây mê hay can thiệp đặc biệt.

• Bôi gel siêu âm và đặt đầu dò: Bác sĩ dùng gel bôi trơn lên da để tăng chất lượng hình ảnh, sau đó đặt và di chuyển đầu dò trên thành bụng tương ứng các đoạn đại tràng.
• Khảo sát hình ảnh đại tràng: Bác sĩ đánh giá độ dày thành ruột, cấu trúc các lớp đại tràng, nhu động ruột và tưới máu thành ruột trên siêu âm Doppler khi cần.
• Điều chỉnh tư thế nếu cần: Người bệnh có thể được yêu cầu đổi tư thế hoặc nín thở ngắn nhằm giúp quan sát rõ hơn những vùng khó khảo sát.
• Kết thúc và trả kết quả: Sau khi hoàn tất, gel được lau sạch, người bệnh có thể sinh hoạt bình thường và được tư vấn kết quả sơ bộ hoặc hướng theo dõi tiếp theo.

Toàn bộ quá trình siêu âm đại tràng thường diễn ra trong khoảng 10–20 phút, không gây đau và được sử dụng phổ biến trong thực hành chẩn đoán hình ảnh tiêu hóa để hỗ trợ đánh giá và theo dõi bệnh lý đại tràng khi có chỉ định phù hợp.

Siêu âm đại tràng cần chuẩn bị gì?

Siêu âm đại tràng không yêu cầu chuẩn bị phức tạp, tuy nhiên việc chuẩn bị đúng giúp hình ảnh rõ hơn và tăng giá trị đánh giá. Tùy mục đích thăm khám và chỉ định của bác sĩ, người bệnh có thể được hướng dẫn một số lưu ý sau:

• Nhịn ăn trước siêu âm (nếu được chỉ định): Trong nhiều trường hợp, bác sĩ có thể khuyến nghị nhịn ăn khoảng 4–6 giờ trước khi siêu âm để hạn chế hơi và thức ăn trong ruột, giúp quan sát đại tràng rõ hơn.
• Thông báo triệu chứng và tiền sử bệnh: Người bệnh nên trao đổi rõ các triệu chứng đang gặp phải như đau bụng, tiêu chảy, táo bón kéo dài, tiền sử viêm đại tràng hoặc bệnh tiêu hóa mạn tính để bác sĩ định hướng vùng khảo sát.
• Mang theo kết quả thăm khám trước đó: Các kết quả nội soi, siêu âm, chụp CT hoặc xét nghiệm liên quan giúp bác sĩ so sánh và đánh giá chính xác hơn diễn tiến bệnh.
• Trang phục thoải mái: Nên mặc quần áo rộng rãi, dễ kéo lên vùng bụng để thuận tiện cho quá trình siêu âm.

Trong đa số trường hợp, người bệnh không cần dùng thuốc xổ hay làm sạch ruột trước siêu âm đại tràng như khi nội soi. Việc chuẩn bị cụ thể sẽ được điều chỉnh tùy từng tình huống lâm sàng nhằm đảm bảo kết quả thăm khám chính xác và an toàn.

Siêu âm đại tràng ở đâu?

Siêu âm đại tràng nên được thực hiện tại các cơ sở y tế có chuyên khoa chẩn đoán hình ảnh, nơi được trang bị máy siêu âm hiện đại và có đội ngũ bác sĩ giàu kinh nghiệm trong thăm khám tiêu hóa. Việc lựa chọn đúng cơ sở giúp đảm bảo hình ảnh rõ ràng, đánh giá chính xác các dấu hiệu bất thường của đại tràng và hạn chế bỏ sót tổn thương.

Khi lựa chọn địa điểm siêu âm đại tràng, người bệnh nên ưu tiên các cơ sở đáp ứng các tiêu chí sau:

• Hệ thống máy siêu âm chất lượng cao, có đầu dò phù hợp để khảo sát đường tiêu hóa và hỗ trợ siêu âm Doppler khi cần.
• Bác sĩ chẩn đoán hình ảnh có kinh nghiệm, đặc biệt trong đánh giá các bệnh lý đại tràng và bệnh viêm ruột.
• Quy trình thăm khám rõ ràng, tư vấn kết quả đầy đủ, giúp người bệnh hiểu đúng tình trạng và được hướng dẫn theo dõi hoặc điều trị tiếp theo.

Lưu ý: Thông tin y khoa trong bài viết chỉ mang tính tham khảo và không thay thế cho chẩn đoán, tư vấn, điều trị của bác sĩ chuyên khoa. Mọi quyết định áp dụng thông tin y khoa trong bài viết cần được bác sĩ chuyên khoa đánh giá dựa trên nhu cầu và tình trạng sức khỏe cụ thể trước khi thực hiện.

Xem thêm: Siêu âm đại tràng bao nhiêu tiền?