Siêu âm có phát hiện ung thư cổ tử cung không? Giải đáp chi tiết

Ung thư cổ tử cung là gì?

Ung thư cổ tử cung là bệnh ác tính phát triển từ tế bào cổ tử cung – phần nối giữa tử cung và âm đạo. Hầu hết các trường hợp do virus HPV lây qua đường tình dục gây ra, dẫn đến tế bào bất thường tích tụ dần thành khối u. Bệnh thường tiến triển âm thầm ở giai đoạn đầu, không có dấu hiệu rõ rệt, nên dễ bị bỏ qua trong các bệnh phụ khoa thông thường.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), ung thư cổ tử cung là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu ở phụ nữ các nước đang phát triển, nhưng sàng lọc định kỳ có thể ngăn ngừa hiệu quả. Bệnh chia thành 4 giai đoạn: từ tế bào bất thường bề mặt (giai đoạn 0 – 1) đến di căn ra xa (giai đoạn 4). Phát hiện sớm qua khám phụ khoa giúp điều trị kịp thời bằng phẫu thuật, xạ trị hoặc hóa trị.

Siêu âm có phát hiện ung thư cổ tử cung hay không?

Siêu âm có thể phát hiện bất thường ở tử cung trong một mức độ nhất định, nhưng không phải là phương pháp chính hay đáng tin cậy cho sàng lọc sớm ung thư cổ tử cung. Siêu âm sử dụng sóng âm tần số cao để tạo hình ảnh bên trong cơ thể, giúp bác sĩ quan sát cấu trúc tử cung, cổ tử cung và phần phụ mà không cần tia X hay can thiệp xâm lấn.

​Có hai loại kỹ thuật siêu âm chính áp dụng cho phụ khoa: siêu âm ổ bụng và siêu âm đầu dò (qua âm đạo). Siêu âm ổ bụng đặt đầu dò ngoài bụng, phù hợp kiểm tra tổng quát, nhưng hình ảnh cổ tử cung mờ do khoảng cách xa và lớp mỡ, khí ruột cản trở – nên ít hiệu quả với bất thường nhỏ. Tuy nhiên, siêu âm chỉ gợi ý bất thường khi khối u đã lớn (>2cm), chứ không phát hiện tế bào bất thường tiền ung thư.

Hình ảnh siêu âm ung thư cổ tử cung

Hình ảnh siêu âm thường cho thấy những thay đổi rõ rệt ở giai đoạn muộn, giúp bác sĩ nghi ngờ và chỉ định phương pháp chẩn đoán sâu hơn. Với siêu âm đầu dò, cổ tử cung bình thường trông mịn màng, hình trụ đều đặn, kích thước khoảng 3 – 4cm. Khi có ung thư, hình ảnh có thể hiển thị:

• Khối u lồi ra, bề mặt gồ ghề, kích thước lớn bất thường.
• Thành cổ tử cung dày lên (>1cm), mất cấu trúc rõ ràng, đôi khi có mô sẹo hoặc hoại tử bên trong.
• Dấu hiệu xâm lấn như dịch lỏng quanh tử cung, mạch máu tăng sinh (qua Doppler màu), hoặc lan sang bàng quang, trực tràng.

Ví dụ, hình ảnh giai đoạn 2 – 3 thường là khối đặc không đều, khác với u xơ tử cung (lành tính, viền rõ). Siêu âm ổ bụng tử cung ít thấy chi tiết này hơn, chỉ phát hiện khi khối u rất lớn gây chèn ép. Những dấu hiệu này chỉ mang tính gợi ý, không thay thế sinh thiết để xác định ung thư ác tính.

Xem thêm: Siêu âm có phát hiện polyp tử cung?

Giới hạn của siêu âm khi phát hiện ung thư cổ tử cung

Dù tiện lợi, siêu âm có nhiều giới hạn khiến nó không thay thế các phương pháp sàng lọc chuẩn. Đầu tiên, siêu âm không phát hiện ung thư giai đoạn 0 – 1, khi tế bào bất thường chỉ ở lớp bề mặt – quá nhỏ để sóng siêu âm nhận diện, dẫn đến bất thường bị bỏ sót. Thứ hai, kết quả phụ thuộc vào thiết bị, tay nghề kỹ thuật viên và tình trạng bệnh nhân: béo phì, mang thai hoặc khí ruột làm hình ảnh mờ.

Ở giai đoạn sớm, siêu âm phụ khoa không phân biệt được khối u ác tính với lành tính như polyp, u xơ hay viêm nhiễm bệnh phụ khoa. Độ chính xác tăng cao ở giai đoạn muộn. Do đó, siêu âm chỉ hỗ trợ theo dõi điều trị hoặc đánh giá di căn, không dùng độc lập cho tầm soát.

Phương pháp sàng lọc và chẩn đoán ung thư cổ tử cung chính xác

Khi tìm hiểu siêu âm có phát hiện ung thư cổ tử cung, nhiều chị em nhận ra siêu âm chỉ hỗ trợ chứ không phải cách tốt nhất để sàng lọc sớm. Các hướng dẫn y khoa từ Hiệp hội Sản phụ khoa Mỹ (ACOG) và Dịch vụ Phòng ngừa và Khuyến nghị Nghiên cứu Hoa Kỳ (USPSTF) ưu tiên xét nghiệm Pap, xét nghiệm HPV và các bước chẩn đoán xác định hơn, giúp phát hiện tế bào bất thường tiền ung thư khi chúng còn nhỏ, tăng cơ hội chữa khỏi.

Nếu xét nghiệm Pap hoặc HPV dương tính, bác sĩ chuyển sang chẩn đoán chi tiết để loại trừ ung thư:

• Soi cổ tử cung (Colposcopy): Bác sĩ dùng kính phóng đại quan sát cổ tử cung, bôi acid acetic để làm nổi dấu hiệu bất thường như vùng trắng hoặc mạch máu dị dạng.
• Sinh thiết (Biopsy): Lấy mảnh tế bào cổ tử cung nghi ngờ gửi lab phân tích. Đây là bước chẩn đoán xác định, phân biệt lành tính (như polyp) hay ác tính. Có thể dùng kim nhỏ hoặc vòng cắt, tê tại chỗ.
• Siêu âm đầu dò (hỗ trợ): Không dùng cho sàng lọc ban đầu nhưng bổ sung sau sinh thiết để xem khối u lan rộng, xâm lấn niêm mạc tử cung hoặc di căn gần (như bàng quang). Siêu âm ổ bụng ít chi tiết hơn, chỉ kiểm tra tổng quát.

Khi nào nên siêu âm phụ khoa trong tầm soát ung thư cổ tử cung?

Hãy đến bác sĩ ngay nếu gặp những triệu chứng sau, vì siêu âm có phát hiện ung thư cổ tử cung ở giai đoạn khối u đã lớn, hỗ trợ chẩn đoán kịp thời:

• Chảy máu âm đạo bất thường: Sau quan hệ tình dục, giữa kỳ kinh, hoặc sau mãn kinh – dấu hiệu phổ biến của bất thường cổ tử cung.
• Kinh nguyệt kéo dài hoặc đau bụng dưới dữ dội: Có thể do khối u chèn ép, đặc biệt nếu kèm đau khi quan hệ.
• Kết quả sàng lọc bất thường: Xét nghiệm Pap hoặc xét nghiệm HPV dương tính, cần siêu âm đầu dò để kiểm tra niêm mạc tử cung, thành cổ tử cung trước khi soi cổ tử cung hay sinh thiết.
• Nhóm nguy cơ cao: Phụ nữ trên 30 tuổi, nhiều bạn tình, hút thuốc, virus HPV dai dẳng, hệ miễn dịch yếu (HIV, dùng thuốc ức chế miễn dịch) – kết hợp siêu âm định kỳ 6 – 12 tháng với tầm soát chuẩn để theo dõi phần phụ và di căn sớm.

Xem thêm

• Siêu âm phụ khoa
• Siêu âm tử cung phần phụ là gì?