Chụp X-Quang là phương pháp chẩn đoán hình ảnh phổ biến, nhưng khoảng cách giữa 2 lần chụp X Quang cần được cân nhắc kỹ lưỡng để giảm thiểu tác động của tia X đến sức khỏe con người. Thông thường thời gian giữa 2 lần chụp X-Quang dao động từ 6 – 12 tháng trừ trường hợp đặc biệt được chỉ định. DIAG sẽ giải đáp chi tiết chụp X-Quang bao lâu thì được chụp lại trong bài dưới đây.

Tác động của tia X đến sức khỏe con người

Tia X là bức xạ ion hóa có năng lượng cao, xuyên qua mô mềm và bị hấp thụ bởi xương hoặc mô đặc, tạo hình ảnh hai chiều hỗ trợ chẩn đoán các bệnh lý xương khớp, phổi, tim mạch. Liều lượng trong một lần chụp thông thường rất thấp (ví dụ: cường độ 0.01-0.1 mSv cho X-Quang ngực), tương đương nền bức xạ tự nhiên hàng năm. Tuy nhiên, lạm dụng lặp lại thường xuyên có thể tích tụ, ảnh hưởng DNA và tăng nguy cơ đột biến tế bào.

Tia X là bức xạ ion hóa có năng lượng cao, xuyên qua mô mềm và bị hấp thụ bởi xương hoặc mô đặc, tạo hình ảnh hai chiều.
Tia X là bức xạ ion hóa có năng lượng cao, xuyên qua mô mềm và bị hấp thụ bởi xương hoặc mô đặc, tạo hình ảnh hai chiều.

Tia X ion hóa có thể gây tổn thương trực tiếp (phá vỡ liên kết DNA) hoặc gián tiếp (tạo gốc tự do), dẫn đến chết tế bào hoặc đột biến. Nguy cơ ung thư tăng nhẹ theo liều tích lũy. Trẻ nhỏ và thai nhi nhạy cảm hơn do tế bào phân chia nhanh; thai phụ tránh chụp trừ trường hợp khẩn cấp. Hiếm khi xảy ra triệu chứng cấp tính ở liều thấp, nhưng liều cao (>1 Sv) gây hội chứng bức xạ cấp.

Khoảng cách giữa 2 lần chụp X-Quang an toàn

Khoảng cách an toàn khi chụp X-Quang được xác định bởi liều tia X (mSv), loại hình ảnh và nguy cơ bệnh nhân.

  • X-Quang ngực hoặc răng: Thực hiện 6-12 tháng/lần cho người lớn khỏe mạnh; trong đó chụp X-Quang răng 1-2 năm/lần nếu không có vấn đề.
  • X-Quang xương/chấn thương: Nếu tổn thương cấp cứu, bệnh nhân có thể thực hiện chụp X-Quang vài tuần/lần. Tuy nhiên, nếu chỉ cần theo dõi điều trị hoặc kiểm tra sức khỏe thì khuyến khích thực hiện 3-6 tháng/lần.
  • Theo dõi mãn tính (lao, ung thư): Bệnh nhận thực hiện 1-3 tháng/lần dưới giám sát chuyên khoa, ưu tiên siêu âm/MRI thay thế.​

Bạn lưu ý cần cung cấp đầy đủ thông tin, lịch sử liều tích lũy cho bác sĩ để được đánh giá. Ngoài ra, trẻ nhỏ và thai phụ yêu cầu khoảng cách dài hơn do tế bào nhạy cảm.

Xem thêm: Chất cản quang trong chụp x-quang

Khoảng cách an toàn khi chụp X-Quang được xác định bởi liều tia X (mSv), loại hình ảnh và nguy cơ bệnh nhân.
Khoảng cách an toàn khi chụp X-Quang được xác định bởi liều tia X (mSv), loại hình ảnh và nguy cơ bệnh nhân.

Ảnh hưởng khi chụp nhiều lần trong thời gian ngắn

Chụp X-Quang thường an toàn vì tần số được kiểm soát theo chuẩn ALARA. Tuy nhiên nếu chụp nhiều lần trong thời gian ngắn có thể dẫn đến tích tụ tia X ion hóa, tăng nguy cơ tổn thương tế bào dù liều mỗi lần thấp.

Bên cạnh đó, việc chụp X-Quang 2 lần 1 ngày hoặc tuần có thể thực hiện khi cần cấp cứu như chấn thương. Tuy nhiên, lặp lại nhiều tuần liên tục sẽ có nguy cơ vượt ngưỡng ALARA, gây stress oxy hóa và tổn thương DNA gián tiếp.

nếu chụp nhiều lần trong thời gian ngắn có thể dẫn đến tích tụ tia X ion hóa, tăng nguy cơ tổn thương tế bào.
nếu chụp nhiều lần trong thời gian ngắn có thể dẫn đến tích tụ tia X ion hóa, tăng nguy cơ tổn thương tế bào.

Những đối tượng cần đặc biệt lưu ý khi chụp X-Quang

Những đối tượng cần đặc biệt lưu ý khi chụp X-Quang bao gồm thai phụ, trẻ nhỏ và người có tiền sử phơi nhiễm cao, vì họ nhạy cảm hơn với tia X ion hóa dẫn đến nguy cơ tổn thương DNA và dị tật phát triển.

  • Phụ nữ mang thai: Thai phụ, đặc biệt 3 tháng đầu, cần tránh X-Quang vùng bụng và chậu do tia X có thể gây dị tật bẩm sinh, chậm phát triển thần kinh hoặc ung thư máu ở thai nhi (nguy cơ tăng ở liều >50 mSv). Chỉ chụp khẩn cấp với áo chì bảo vệ; nhưng vẫn ưu tiên siêu âm/MRI. Thai phụ cần báo cáo ngay tình trạng thai để bác sĩ điều chỉnh.
  • Trẻ em và thiếu niên: Trẻ có tế bào phân chia nhanh, tăng nguy cơ ung thư suốt đời. Liều cần giảm 50-80% so với người lớn; thời gian giữa 2 lần chụp X Quang ít nhất 6-12 tháng trừ cấp cứu. Khi chụp X-Quang cần sử dụng thiết bị nhi khoa chuyên dụng và tấm chắn chì.
  • Người có tiền sử phơi nhiễm: Người chụp X-Quang/CT nhiều lần (nhân viên y tế, bệnh nhân ung thư) cần theo dõi liều tích lũy <100 mSv để tránh đột biến gen.
  • Dị ứng cản quang: Kiểm tra trước khi dùng chất tương phản.
  • Người mắc bệnh lý mãn tính: Bệnh nhân suy thận/gan ưu tiên kỹ thuật không tiêm thuốc.

Khi nào nên chụp X-Quang nhiều lần là cần thiết?

Chụp X-Quang nhiều lần chỉ cần thiết khi có chỉ định y tế rõ ràng trong các trường hợp cấp cứu hoặc theo dõi bệnh lý nặng, đảm bảo sức khỏe cho bệnh nhân. Một số trường hợp bác sĩ sẽ chỉ định chụp X-Quang nhiều lần khi kiểm tra sức khỏe:

  • Viêm phổi nặng hoặc lao phổi: Chụp ngực 1-2 lần/tuần để đánh giá đáp ứng kháng sinh, phát hiện biến chứng tràn dịch.
  • Gãy xương phức tạp: Theo dõi lành xương mỗi 2-4 tuần, đặc biệt ở trẻ nhỏ hoặc bệnh nhân loãng xương.
  • Đánh giá stent tim mạch: Lặp lại sau can thiệp để kiểm tra vị trí, thông thoáng mạch máu.

Bác sĩ sẽ cân nhắc chỉ định thực hiện dựa trên liều tích lũy (<50 mSv/năm cho theo dõi) của bệnh nhân, và có thể thay thế bằng siêu âm/MRI khi có thể, và ghi chép lịch sử phơi nhiễm. Bệnh nhân không nên chụp nếu kết quả trước chưa thay đổi đáng kể.

Xem thêm