Trẻ em chụp CT có ảnh hưởng gì không? Chụp CT não cho trẻ có hại không?

Lưu ý: Thông tin y khoa trong bài viết chỉ mang tính tham khảo và không thay thế cho chẩn đoán, tư vấn, điều trị của bác sĩ chuyên khoa. Mọi quyết định áp dụng thông tin y khoa trong bài viết cần được bác sĩ chuyên khoa đánh giá dựa trên nhu cầu và tình trạng sức khỏe cụ thể trước khi thực hiện.

Có nên chụp CT não cho trẻ không?

Các hướng dẫn y khoa chính thống hiện nay dành cho trẻ em đều nhấn mạnh: Chụp CT não cho trẻ em chỉ nên làm khi lợi ích chẩn đoán – điều trị là lớn hơn rủi ro mà tia X ảnh hưởng đến trẻ nhỏ.

Cơ thể trẻ nhỏ vốn rất nhạy cảm với bức xạ tia X trong chụp CT, với nguy cơ tác hại tích lũy sau nhiều năm chụp là rất cao (như tăng nguy cơ ung thư về lâu dài). Đặc biệt là với CT não, nếu chụp khi không thật cần thiết thì mức độ phơi nhiễm của mô não và các mô vùng đầu với tia tăng cao và rủi ro dài hạn càng đáng lo hơn.

Nếu bắt buộc phải chụp CT cho trẻ em (dù là ở cơ quan, bộ phận nào) thì phải đảm bảo giảm liều tia X tối đa theo nguyên tắc ALARA, nghĩa là phải Đúng người – Đúng thời điểm – Đúng mục tiêu – Đúng kỹ thuật.

ALARA là một nguyên tắc cốt lõi trong thực hành chụp CT hiện nay và đặc biệt là trong nhi khoa. Khi áp dụng cùng với nguyên tắc giảm liều tối đa, ALARA này cho phép bác sĩ đánh giá việc chụp CT cho trẻ nhỏ là có cần thiết hay không qua các khía cạnh:

• CT sẽ giúp phát hiện hoặc loại trừ điều gì, và kết quả có làm thay đổi xử trí ngay không?
• Có lựa chọn thay thế cho chụp CT không? – cân nhắc siêu âm hoặc MRI nếu có thể.
• Mức độ khẩn cấp và cân bằng lợi ích – rủi ro trong trường hợp này như thế nào? – lợi ích của CT nếu là nhanh, sẵn có thì có thể được sử dụng khi bé trong tình huống cấp cứu như nghi ngờ xuất huyết, chấn thương nặng, diễn tiến thần kinh xấu nhanh…
• Trẻ đã từng chụp trước đó chưa, có thể dùng lại thông tin cũ không? – nếu có thể sử dụng lại thông tin cũ thì CT được xem là không cần thiết.
• Thông tin lâm sàng có đủ để để đánh giá khi không cần chụp CT không? – chỉ định chụp CT cho bé cần phải có đủ triệu chứng, dấu hiệu khám, diễn tiến, nghi ngờ chẩn đoán rõ ràng trước khi thực hiện.
• Nếu phải chụp CT thì có thể giảm liều đến mức nào? – đây luôn là bước quyết định quan trọng để xác định chính xác bé có “phải” chụp CT hay không.

Có thể hiểu, khi chụp CT được chỉ định đúng và có đánh giá chuyên môn trước khi chụp, thì đây vẫn là một công cụ hữu ích trong một số trường hợp cụ thể.

Cân nhắc những tác hại của chụp CT đối với trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ

Về cơ bản thì chụp CT luôn có ảnh hưởng nhất định đến cơ thể ở cả người lớn và trẻ nhỏ. Vậy nên bạn cần hiểu rõ một số tác hại có thể xảy ra về lâu dài, từ đó cùng bác sĩ thảo luận thật kỹ trước khi quyết định chụp CT cho bé.

• Tăng nguy cơ ung thư máu và một số loại ung thư khác do bức xạ.
• Tăng nguy cơ u não về lâu dài – đặc biệt là nếu có chụp CT đầu/CT não.

Điều quan trọng là đây chỉ là rủi ro xác suất có thể xảy ra đối với trẻ nhỏ, chứ không phải là chắc chắn.

Tuy nhiên, rủi ro ảnh hưởng còn phụ thuộc vào: tuổi càng nhỏ, vùng chụp, liều chụp, số lần chụp, số pha chụp, và việc bé có thể được hạn chế số lần chụp lặp hay không.

Vậy nên cách giảm rủi ro tốt nhất là cần phải chụp CT khi thật sự cần thiết và phải giảm liều tối đa khi chụp.

Chỉ chụp CT đầu cho trẻ khi có chỉ định đặc biệt

CT đầu (CT não) cho trẻ thường chỉ được ưu tiên khi cần câu trả lời nhanh để quyết định xử trí ngay, hoặc khi nghi ngờ một bệnh lý mà CT là lựa chọn phù hợp nhất khi cấp cứu.

Theo những khuyến cáo quốc tế cùng nguyên tắc ALARA, các bác sĩ sẽ cân nhắc chụp CT cho trẻ nhỏ trong một số trường hợp đặc biệt sau đây:

• Chấn thương đầu có dấu hiệu nguy cơ cao, như giảm ý thức, co giật, nghi ngờ gãy sọ, chấn thương nghiêm trọng…
• Nghi xuất huyết nội sọ, tổn thương nội sọ cấp, hoặc khi triệu chứng thần kinh sau chấn thương tăng dần.
• Nghi đột quỵ hoặc biến cố mạch máu cấp tính (tùy trường hợp).
• Nghi tăng áp lực nội sọ hoặc não úng thủy.
• Nghi biến chứng nhiễm trùng nội sọ cần quyết định cấp cứu.
• Co giật kèm rối loạn ý thức kéo dài, dấu thần kinh khu trú, nghi chấn thương, nghi xuất huyết/nhiễm trùng… (CT giúp loại trừ nguyên nhân cấp tính, sau đó thay thế bằng MRI để theo dõi lâu dài).