Chụp CT phổi là kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh quan trọng hỗ trợ phát hiện và theo dõi nhiều bệnh lý phổi, đặc biệt là ung thư. Trong đó, chụp CT phổi liều thấp là một phương pháp hiện đại giúp giảm tối đa lượng bức xạ tia X được sử dụng nhưng vẫn đảm bảo chất lượng hình ảnh đủ cao cho chẩn đoán – điều trị.

Lưu ý: Thông tin y khoa trong bài viết chỉ mang tính tham khảo và không thay thế cho chẩn đoán, tư vấn, điều trị của bác sĩ chuyên khoa. Mọi quyết định áp dụng thông tin y khoa trong bài viết cần được bác sĩ chuyên khoa đánh giá dựa trên nhu cầu và tình trạng sức khỏe cụ thể trước khi thực hiện.

Chụp CT phổi là gì?

Chụp CT phổi (hay CT ngực) là một kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh giúp tạo ra hình ảnh 3D rõ nét về nhu mô phổi, đường thở, mạch máu và các cấu trúc trong lồng ngực, nhờ đó mà nó đặc biệt hữu ích trong nhiều trường hợp cần chẩn đoán – điều trị chuyên sâu các bệnh lý về phổi.

Nguyên lý hoạt động của chụp CT phổi dựa trên sự suy giảm tia X qua mô khi phát liều tia X quay 360° quanh lồng ngực, đồng thời hệ thống đầu dò đa dãy của máy ghi nhận mức độ suy giảm tia từ nhiều góc khác nhau. Dữ liệu thu được sẽ được xử lý bằng các thuật toán toán học để tái tạo thành các lát cắt chi tiết và có thể dựng thành hình ảnh 3D về lá phổi.

Có thể hiểu đơn giản hơn, chụp CT sẽ tạo ra các lát cắt mỏng bằng tia X và được xử lý bởi máy tính để quan sát cấu trúc bên trong phổi theo từng lớp, giống như “cắt bánh mì thành từng lát mỏng” giúp nhìn rõ các bất thường bên trong lá phổi.

Hình ảnh chụp CT phổi cho thấy các cấu trúc bên trong phổi một cách rõ nét khi mà X-quang không mang lại hiệu quả cao.
Hình ảnh chụp CT phổi cho thấy các cấu trúc bên trong phổi một cách rõ nét khi mà X-quang không mang lại hiệu quả cao.

Chụp CT phổi để làm gì?

Chụp CT phổi cho phép bác sĩ quan sát chi tiết cấu trúc nhu mô phổi, đường thở và các tổn thương dạng nốt hoặc khối với độ phân giải cao hơn nhiều so với X-quang ngực. Nó được các chuyên gia đánh giá cao nhờ khả năng:

  • Phát hiện tổn thương kích thước rất nhỏ nhờ lát cắt mỏng khoảng 1 – 1.25mm, đặc biệt là các nốt phổi kích thước chỉ vài mm.
  • Đo kích thước và thể tích của tổn thương, hỗ trợ theo dõi sự thay đổi kích thước của tổn thương qua các lần chụp.

Nhờ khả năng đo lường theo các chuẩn quốc tế, chụp CT phổi (đặc biệt là CT phổi liều thấp) được xem là một trong những tiêu chuẩn quan trọng giúp bác sĩ đánh giá chi tiết đặc điểm cấu trúc của các tổn thương phổi.

Không chỉ hỗ trợ phát hiện sớm và CT phổi còn hữu ích trong theo dõi đáp ứng điều trị bệnh lý. Một số nghiên cứu đã cho thấy CT phổi liều thấp hỗ trợ giảm ≥ 20% tỷ lệ tử vong do ung thư phổi ở nhóm nguy cơ cao.

Chụp CT phổi phát hiện bệnh gì?

Khả năng phát hiện tổn thương nhỏ và định lượng chính xác các tổn thương này khiến CT phổi trở thành công cụ chẩn đoán hình ảnh đặc biệt quan trọng trong nhiều bệnh lý phổi và bất thường ở phổi.

  • Ung thư phổi không tế bào nhỏ (NSCLC) – là nhóm phổ biến chiếm khoảng 80 – 85% các ca ung thư phổi.
  • Ung thư phổi tế bào nhỏ (SCLC) – là loại ung thư tiến triển nhanh và dễ di căn, thường gặp ở người thường xuyên hút thuốc lá.
  • Ung thư phổi giai đoạn tiến triển – đã lan rộng tại chỗ, xâm lấn cấu trúc lân cận hoặc di căn xa đến cơ quan khác.
  • Nốt phổi – dạng đặc, dạng bán đặc, dạng kính mờ, hoặc có kích thước nhỏ < 8mm.
  • Nốt phổi kích thước ≥ 8mm nguy cơ cao – cần theo dõi và đánh giá chuyên sâu.
  • Tổn thương phổi có dấu hiệu bất thường – bờ tua gai, tăng kích thước nhanh, hoặc cấu trúc không đồng nhất gợi ý nguy cơ ác tính.
Hình ảnh chụp CT phổi (phải) cho thấy rõ khối u trong ung thư phổi không tế bào nhỏ - vốn rất khó nhìn thấy nếu chỉ chụp X-quang ngực thông thường (trái).
Hình ảnh chụp CT phổi (phải) cho thấy rõ khối u trong ung thư phổi không tế bào nhỏ – vốn rất khó nhìn thấy nếu chỉ chụp X-quang ngực thông thường (trái).

Hơn nữa, nhiều hướng dẫn y khoa chính thống nhấn mạnh rằng CT hiện là công cụ đặc biệt cần thiết để chẩn đoán chính xác, phân tầng nguy cơ và theo dõi điều trị các bệnh lý có khả năng tiến triển nguy hiểm nhanh như ung thư.

Xem thêm: Chụp CT phổi giá bao nhiêu?

Khi nào cần chụp CT phổi?

Mục tiêu của chụp CT phổi không chỉ dừng lại ở phát hiện bệnh, mà nó còn hữu ích trong tầm soát sớm ở nhóm người có nguy cơ cao, theo dõi và đánh giá hiệu quả điều trị bệnh theo thời gian.

  • Tầm soát ung thư phổi ở nhóm có nguy cơ cao (hút thuốc lá nhiều năm), giúp phát hiện ung thư giai đoạn sớm và giảm tỷ lệ tử vong do ung thư ≥ 20% [1, 2].
  • Theo dõi tiến triển và hiệu quả điều trị ung thư phổi theo thời gian.
  • Phát hiện các bất thường ở phổi mà X-quang không thể xác định rõ, như nghi ngờ nốt phổi, bóng mờ bất thường, tổn thương không rõ bản chất…
  • Phát hiện nốt phổi ≥ 8mm với khả năng tiến triển nguy hiểm, cần quyết định theo dõi ngắn hạn hoặc kiểm tra chi tiết.
Hình ảnh chụp CT phổi cho thấy một khối u phổi đang phát triển.
Hình ảnh chụp CT phổi cho thấy một khối u phổi đang phát triển.

Quy trình chụp CT phổi

Bác sĩ thường kiểm tra thông tin bệnh sử, lý do cần chụp CT và đảm bảo chỉ định chụp phải phù hợp với tình trạng người bệnh. Đồng thời bác sĩ sẽ hỏi thêm về tiền sử dị ứng thuốc cản quang, bệnh thận hoặc có đang trong thai kỳ hay không để đảm bảo an toàn nếu có chụp CT với thuốc cản quang.

Quy trình chụp CT phổi thông thường bao gồm các bước như sau:

  • Bước 1: Bác sĩ/Kỹ thuật viên đặt đường truyền tĩnh mạch ở tay để tiêm thuốc cản quang khi cần (bỏ qua bước này nếu chụp CT không tiêm cản quang).
  • Bước 2: Người bệnh nằm ngửa lên bàn, hai tay giơ lên qua đầu, hít sâu và nín thở vài giây để đảm bảo kết quả ảnh rõ ràng.
  • Bước 3: Ống phát tia X quay 360° quanh lồng ngực trong khi bàn di chuyển liên tục để thu nhận dữ liệu.
  • Bước 4: Máy tính sử dụng thuật toán để tái tạo hình ảnh và dựng hình 3D.
  • Bước 5: Theo dõi ngắn hạn để đảm bảo ổn định (nếu chụp CT có cản quang).
  • Bước 6: Bác sĩ/Kỹ thuật viên đọc kết quả chụp CT và đưa ra báo cáo chính thức.

Quy trình chẩn đoán hình ảnh bằng CT phổi tương đối đơn giản chỉ kéo dài vài phút và người bệnh thường ra về ngay trong ngày.

Hiện nay, chi phí chụp CT phổi có nhiều mức giá đa dạng và dao động từ 700.000 – 1.500.000đ cho một lần chụp tại các bệnh viện công lập. Nếu có thêm thuốc cản quang thì chi phí có thể tăng khoảng 700.000đ.

Trong nhiều trường hợp, chụp CT phổi còn được hỗ trợ Bảo Hiểm Y Tế với tỷ lệ chi trả trong khoảng 80 – 100% tùy đối tượng cụ thể theo luật. Để nắm rõ hơn về mức này thì bạn có thể liên hệ trực tiếp với cơ sở y tế đã lựa chọn để được tư vấn chi phí và quyền lợi chi tiết hơn.

Nguồn nghiên cứu và tài liệu tham khảo:

[1] Low Dose CT for Lung Cancer Screening: The Background, the Guidelines, and a Tailored Approach to Patient Care (Chụp CT liều thấp để sàng lọc ung thư phổi: Bối cảnh, hướng dẫn và phương pháp tiếp cận phù hợp với từng bệnh nhân).

[2] Latest CT technologies in lung cancer screening: protocols and radiation dose reduction (Các công nghệ chụp CT mới nhất trong sàng lọc ung thư phổi: phác đồ và giảm liều bức xạ).

Xem thêm