Chụp CT không được sử dụng để “chụp cho chắc” hay “chụp tầm soát” là vì tia X có thể gây ảnh hưởng nhất định đến cơ thể người. Thế nhưng chụp CT vẫn là một lựa chọn cần thiết và đặc biệt quan trọng trong rất nhiều ca bệnh dù gây hại. Vậy lý do thực sự là gì?

Lưu ý: Thông tin y khoa trong bài viết chỉ mang tính tham khảo và không thay thế cho chẩn đoán, tư vấn, điều trị của bác sĩ chuyên khoa. Mọi quyết định áp dụng thông tin y khoa trong bài viết cần được bác sĩ chuyên khoa đánh giá dựa trên nhu cầu và tình trạng sức khỏe cụ thể trước khi thực hiện.

Chụp CT có hại không?

Chụp CT cắt lớp có thể gây hại nhưng đây là gây hại mang tính rủi ro. Kỹ thuật này sử dụng tia X (bức xạ ion hóa) nên có rủi ro sinh học nhất định đến cơ thể người, nhưng mức rủi ro này thường rất nhỏ khi CT được chỉ định thực hiện đúng và tối ưu.

Rủi ro từ tia X trong CT không giống ngộ độc tức thì mà nó là rủi ro xác suất, nghĩa là mỗi lần chụp có thể làm tăng rất nhỏ nguy cơ tác hại lâu dài trong tương lai.

Tuy nhiên, điều này không đồng nghĩa chụp xong sẽ bị bệnh, mà rủi ro này còn phụ thuộc nhiều vào độ tuổi, vùng chụp và số lần chụp CT.

  • Độ tuổi càng trẻ thường dễ bị ảnh hưởng hơn.
  • Vùng chụp tại các cơ quan nhạy với tia X hoặc khi vùng chụp quá rộng.
  • Chụp nhiều lần, hoặc chụp với liều cao thì tổng liều tích lũy tăng, khiến xác suất rủi ro cũng tăng theo.

Xem thêm: Chụp CT và MRI

Chụp CT có thể gây hại, nhưng nếu phần lợi ích chẩn đoán vượt trội hơn so với phần hại do bức xạ thì CT vẫn được ưu tiên.
Chụp CT có thể gây hại, nhưng nếu phần lợi ích chẩn đoán vượt trội hơn so với phần hại do bức xạ thì CT vẫn được ưu tiên.

Không nên “sợ CT” mà cần hiểu đúng bản chất an toàn

Chụp CT không chắc chắn khiến bạn mắc bệnh do tác động từ tia X, mà chỉ cộng thêm một phần xác suất rất nhỏ vào rủi ro nền vốn có của mỗi người. Vì vậy, trong đa số trường hợp thì rủi ro lâu dài thường ở mức rất thấp khi CT được chỉ định đúng và thực hiện theo các nguyên tắc an toàn

Bản chất an toàn của CT nằm ở 2 nguyên tắc chuẩn quốc tế:

  • Nguyên tắc chỉ định đúng (Justification): Chỉ chụp khi kết quả CT giúp xác định vấn đề quan trọng và có thể thay đổi quyết định điều trị. Nếu có phương án phù hợp hơn không dùng tia X thì bác sĩ cân nhắc đổi kỹ thuật, thường là siêu âm hoặc MRI.
  • Nguyên tắc tối ưu hoá liều (Optimization/ALARA): Khi đã quyết định chụp CT thì phải giảm rủi ro bức xạ tia X xuống mức thấp nhất hợp lý mà vẫn đạt chất lượng chẩn đoán.

Khi áp dụng đúng 2 nguyên tắc này, các quyết định chụp CT mang lại giá trị chẩn đoán rõ ràng, cho thấy “phần rủi ro” được giảm thiểu tối đa trong khi “phần lợi ích” vẫn được giữ vững.

Khi đã đảm bảo các nguyên tắc an toàn, chụp CT giúp bác sĩ đưa ra quyết định điều trị quan trọng trong rất nhiều ca bệnh cần xử trí nhanh.
Khi đã đảm bảo các nguyên tắc an toàn, chụp CT giúp bác sĩ đưa ra quyết định điều trị quan trọng trong rất nhiều ca bệnh cần xử trí nhanh.

Chụp CT là kỹ thuật ưu tiên trong nhiều trường hợp nguy cấp

CT thường cho câu trả lời “có hoặc không” để bác sĩ ra quyết định cấp cứu ngay. Do đó kỹ thuật này được ưu tiên trong nhiều tình huống nguy cấp cần định hướng xử trí ngay lập tức.

  • Chấn thương đầu: Chụp CT sọ não để phát hiện xuất huyết nội sọ, nứt sọ…
  • Đột quỵ cấp: Chụp CT giúp phân biệt xuất huyết với thiếu máu não.
  • Chấn thương đa cơ quan: Chụp CT toàn thân để tìm chảy máu trong, tổn thương đa tạng, gãy xương phức tạp, tràn khí hoặc tràn máu màng phổi.
  • Nghi thuyên tắc phổi: Chụp CT mạch máu phổi để xác định tắc mạch.
  • Nghi bóc tách/phình động mạch chủ: Chụp CT mạch máu để phân loại và quyết định can thiệp.
  • Tràn khí màng phổi khó thấy: Chụp CT được áp dụng để đánh giá nhanh tổn thương phổi hoặc khi có biến chứng nặng.
  • Nhiễm trùng nặng cần tìm ổ nhiễm trùng: Chụp CT phù hợp khi nghi ngờ áp-xe sâu, nhiễm trùng lan rộng, hoặc cần định vị để dẫn lưu.

Đây là những trường hợp nghiêm trọng có thể đe dọa tính mạng nhanh chóng, do đó CT là lựa chọn ưu tiên.

Tuy nhiên, cần lưu ý rằng với phụ nữ có thai, trẻ em thì bác sĩ có thể ưu tiên dùng siêu âm hoặc MRI nếu các kỹ thuật này vẫn giúp đưa ra quyết định cấp cứu phù hợp.

Xem thêm