Cách làm tan cục máu đông tránh nguy hiểm

Hiện tượng máu đông là gì?

Máu đông là một khối máu dạng gel hoặc bán rắn được hình thành từ tiểu cầu, fibrin và các thành phần khác của máu. Trong điều kiện bình thường, đây là một cơ chế bảo vệ tự nhiên giúp cơ thể cầm máu khi mạch máu bị tổn thương. Ví dụ, khi bạn bị đứt tay, hệ thống đông máu sẽ nhanh chóng hoạt động để tạo nút chặn tại vị trí vết thương nhằm ngăn mất máu quá mức.

Sau khi mô tổn thương hồi phục, cơ thể sẽ kích hoạt hệ thống tiêu sợi huyết để dần phân hủy cục máu đông không còn cần thiết. Đây là quá trình cân bằng sinh lý giữa đông máu và chống đông máu.

Tuy nhiên, hiện tượng này có thể nguy hiểm khi cục máu đông hình thành bên trong mạch máu mà không có lý do chính đáng hoặc không được cơ thể loại bỏ đúng cách. Các cục máu đông bất thường có thể làm tắc nghẽn dòng máu nuôi dưỡng cơ quan, gây ra các biến chứng nghiêm trọng hoặc đe dọa tính mạng.

Hãy hình dung hệ mạch máu giống như hệ thống đường cao tốc vận chuyển oxy và dưỡng chất. Khi xuất hiện một “vật cản” lớn trong lòng mạch, lưu lượng máu sẽ giảm hoặc bị chặn hoàn toàn. Tùy vị trí xảy ra, hậu quả có thể rất khác nhau:

• Tắc động mạch vành tim có thể gây nhồi máu cơ tim.
• Tắc mạch máu não có thể gây đột quỵ thiếu máu não.
• Huyết khối tĩnh mạch sâu ở chân (DVT) có thể gây đau, sưng và đỏ chân.
• Nếu cục máu đông bong ra và di chuyển đến phổi, người bệnh có thể bị thuyên tắc phổi, một cấp cứu y khoa nguy hiểm.

Gọi cấp cứu 115 hoặc đến bệnh viện ngay nếu có một trong các dấu hiệu sau. Một bên chân sưng, đau, nóng đỏ, nhất là bắp chân. Khó thở đột ngột, đau ngực tăng khi hít sâu, ho ra máu, tim đập nhanh, ngất. Méo miệng, yếu liệt một bên tay chân, nói khó, thị lực đột ngột giảm. Đau thắt ngực lan lên hàm hoặc cánh tay trái, vã mồ hôi, buồn nôn. Trong lúc chờ đi viện tuyệt đối không xoa bóp, không chườm nóng, không đắp thuốc lên vùng chân sưng đau.

Cách làm tan cục máu đông

Khi nói đến cách làm tan cục máu đông, hiện nay áp dụng ba nhóm giải pháp chính tùy từng trường hợp.

Thuốc chống đông máu

Đây là nhóm thuốc được sử dụng phổ biến nhất. Tuy nhiên, thuốc chống đông không trực tiếp làm tan cục máu đông ngay lập tức. Chúng hoạt động bằng cách ngăn cục máu đông phát triển thêm và giúp cơ thể có thời gian sử dụng cơ chế tiêu sợi huyết tự nhiên để phá vỡ huyết khối dần theo thời gian.

Các thuốc thường được sử dụng gồm: Heparin, Enoxaparin, Warfarin, Apixaban, Rivaroxaban, Dabigatran.

Thuốc tiêu sợi huyết

Đây mới là nhóm thuốc thực sự có khả năng làm tan cục máu đông nhanh chóng. Các thuốc như Alteplase (tPA), Tenecteplase, Reteplase có thể kích hoạt hệ thống tiêu sợi huyết, phân hủy fibrin và làm tan huyết khối. Tuy nhiên, phương pháp này chỉ được áp dụng trong những trường hợp cấp cứu nghiêm trọng như:

• Đột quỵ thiếu máu não cấp: thuốc tiêu sợi huyết đường tĩnh mạch chỉ dùng trong vòng 4,5 giờ kể từ khi khởi phát triệu chứng; lấy huyết khối bằng dụng cụ có thể mở rộng đến 24 giờ ở một số ca được chọn lọc theo hình ảnh học.
• Nhồi máu cơ tim cấp ST chênh lên: ưu tiên can thiệp mạch vành qua da càng sớm càng tốt, mốc khuyến cáo là trong vòng 120 phút kể từ khi tiếp xúc y tế đầu tiên.
• Thuyên tắc phổi nguy cơ cao.
• Huyết khối đe dọa mất chi.

Do nguy cơ xuất huyết nặng, thuốc tiêu sợi huyết phải được sử dụng tại bệnh viện dưới sự theo dõi chặt chẽ của bác sĩ.

Can thiệp lấy huyết khối

Trong một số tình huống, bác sĩ có thể chỉ định:

• Lấy huyết khối cơ học.
• Hút huyết khối bằng catheter.
• Đặt stent tái thông mạch máu.
• Phẫu thuật lấy huyết khối.

Các phương pháp này thường được áp dụng khi thuốc không hiệu quả hoặc cần tái thông mạch máu khẩn cấp.

Thực phẩm có thể làm tan máu đông không?

Hiện nay chưa có bằng chứng khoa học nào chứng minh bất kỳ loại thực phẩm nào có thể làm tan một cục máu đông bệnh lý đã hình thành trong lòng mạch máu. Ví dụ, một bệnh nhân bị huyết khối tĩnh mạch sâu ở chân hoặc tắc động mạch não do đột quỵ sẽ không thể điều trị khỏi chỉ bằng cách ăn tỏi, uống nước chanh hay sử dụng nghệ. Cho đến nay, các hướng dẫn điều trị không xem thực phẩm là biện pháp làm tan huyết khối.

8 thực phẩm hỗ trợ sức khỏe mạch máu

Tuy không thể trực tiếp làm tan máu đông, một số thực phẩm có thể hỗ trợ sức khỏe tim mạch, giảm viêm, cải thiện chức năng nội mạc mạch máu hoặc ảnh hưởng nhẹ đến quá trình kết tập tiểu cầu. Nếu đang dùng thuốc chống đông, hãy hỏi bác sĩ trước khi dùng thường xuyên tỏi, gừng, nghệ, bạch quả hay viên dầu cá liều cao, vì các chất này có thể làm tăng nguy cơ chảy máu.

Tỏi

Hoạt chất allicin trong tỏi được cho là có thể hỗ trợ giảm kết tập tiểu cầu, cải thiện chức năng nội mạc mạch máu và góp phần giảm các yếu tố nguy cơ tim mạch. Tuy nhiên, điều này không đồng nghĩa với việc tỏi có khả năng làm tan huyết khối đã hình thành. Vì vậy, tỏi có thể được xem là thực phẩm hỗ trợ tim mạch, nhưng không phải là thuốc điều trị huyết khối.

Gừng

Gừng chứa các hợp chất sinh học như gingerol và shogaol. Các hoạt chất này có thể tác động đến quá trình kết tập tiểu cầu và phản ứng viêm. Vì lý do đó, gừng thường xuất hiện trong các danh sách thực phẩm hỗ trợ lưu thông máu. Tuy nhiên, chưa có bằng chứng lâm sàng đáng tin cậy chứng minh gừng có thể thay thế thuốc chống đông hoặc thuốc tiêu sợi huyết trong điều trị cục máu đông.

Nghệ

Chất Curcumin trong nghệ có thể hỗ trợ giảm viêm mạch máu và cải thiện một số yếu tố nguy cơ tim mạch. Tuy nhiên, đây không phải là biện pháp điều trị huyết khối và cũng không có bằng chứng xác nhận nghệ làm tan được cục máu đông trong cơ thể người.

Cá béo giàu Omega-3

Các loại cá chứa hàm lượng omega-3 cao như cá hồi, cá thu, cá mòi, cá ngừ. Omega-3 có thể giúp giảm triglyceride máu, hỗ trợ sức khỏe tim mạch và có tác động nhất định lên hoạt động tiểu cầu. Tuy nhiên, omega-3 không có tác dụng làm tan huyết khối cấp tính.

Các loại rau lá xanh

Rau cải bó xôi, cải xoăn, bông cải xanh và nhiều loại rau xanh khác chứa lượng lớn chất chống oxy hóa, chất xơ và các vi chất dinh dưỡng cần thiết cho sức khỏe mạch máu. Điều đáng lưu ý là những người đang dùng warfarin không cần kiêng rau xanh, nhưng nên ăn lượng rau tương đối đều mỗi ngày vì thay đổi đột ngột lượng vitamin K sẽ làm INR dao động. Nếu muốn thay đổi chế độ ăn nhiều, hãy báo bác sĩ để kiểm tra lại INR.

Quả mọng

Các loại quả mọng chứa hàm lượng anthocyanin và polyphenol khá cao như việt quất, dâu tây, mâm xôi. Những hoạt chất này giúp chống oxy hóa và bảo vệ thành mạch khỏi tổn thương do viêm mạn tính. Chúng có thể góp phần giảm nguy cơ tiến triển của bệnh tim mạch nhưng không có khả năng làm tiêu huyết khối như thuốc chuyên dụng.

Cà chua

Cà chua chứa lycopene, vitamin C và nhiều hợp chất chống oxy hóa. Lycopene có thể hỗ trợ giảm stress oxy hóa và cải thiện sức khỏe tim mạch. Vì vậy, cà chua thường được khuyến khích xuất hiện trong chế độ ăn kiểu Địa Trung Hải, vốn được đánh giá cao trong việc phòng ngừa bệnh lý tim mạch và mạch máu não. Tuy nhiên, cũng như các thực phẩm khác, cà chua không có khả năng làm tan huyết khối đã hình thành.

Dầu ô liu nguyên chất

Dầu ô liu là thành phần cốt lõi của chế độ ăn Địa Trung Hải, một chế độ ăn được chứng minh giúp giảm nguy cơ bệnh tim mạch và đột quỵ. Các polyphenol trong dầu ô liu có tác dụng chống viêm, chống oxy hóa và hỗ trợ chức năng nội mạc mạch máu. Do đó, dầu ô liu không làm tan huyết khối nhưng có thể hỗ trợ bảo vệ thành mạch về lâu dài.

Uống gì để tan cục máu đông?

Hiện nay, không có đồ uống nào có thể thay thế các biện pháp điều trị chuẩn đối với huyết khối nguy hiểm. Tuy không làm tan cục máu đông, một số đồ uống có thể hỗ trợ hệ tim mạch và góp phần giảm các yếu tố nguy cơ liên quan đến huyết khối.

Nước lọc

Đây là lựa chọn quan trọng nhất nhưng thường bị bỏ qua. Tình trạng mất nước có thể làm máu trở nên cô đặc hơn, đặc biệt ở người cao tuổi, người phải nằm lâu hoặc ít vận động. Duy trì đủ nước giúp hỗ trợ tuần hoàn máu bình thường và giảm nguy cơ hình thành huyết khối ở một số đối tượng nguy cơ cao. Tuy nhiên, uống nhiều nước không có nghĩa là cục máu đông sẽ tan đi.

Trà xanh

Trà xanh chứa catechin và các polyphenol chống oxy hóa có lợi cho sức khỏe tim mạch, hỗ trợ chức năng mạch máu và giảm stress oxy hóa. Tuy nhiên, hiện chưa có bằng chứng lâm sàng cho thấy trà xanh làm tan được huyết khối trong cơ thể.

Nước ép lựu

Lựu chứa nhiều polyphenol và chất chống oxy hóa. Nước ép lựu có thể hỗ trợ chức năng nội mô mạch máu và cải thiện một số chỉ số tim mạch. Tuy nhiên, đây chỉ là tác dụng hỗ trợ sức khỏe mạch máu chứ không phải tác dụng tiêu huyết khối.

Nước ép cà chua

Cà chua giàu lycopene, vitamin C và nhiều hợp chất chống oxy hóa khác. Việc sử dụng cà chua thường xuyên có thể góp phần giảm nguy cơ bệnh tim mạch trong khuôn khổ một chế độ ăn lành mạnh. Tuy nhiên, không có bằng chứng cho thấy nước ép cà chua có thể làm tan cục máu đông.