Phác đồ xử trí hạ đường huyết theo chuẩn Bộ Y tế

Xử trí hạ đường huyết theo chuẩn Bộ Y tế

Điều trị hạ đường huyết nhằm mục đích khôi phục lại nồng độ glucose trong máu về mức bình thường và ngăn ngừa các biến chứng có thể xảy ra. Dựa vào nguyên nhân gây bệnh có thể phân loại việc điều trị thành điều trị ở bệnh nhân đang dùng thuốc hạ đường huyết (glucose máu/glucose huyết) và bệnh nhân không dùng thuốc hạ glucose máu.

Cấp cứu hạ đường huyết ở người dùng thuốc hạ đường huyết

Cơn hạ đường huyết thường gặp ở những bệnh nhân sử dụng insulin hoặc sulfonylurea để điều trị đái tháo đường. Điều trị chính bao gồm việc truyền glucose ngay lập tức và hướng dẫn cho bệnh nhân cùng gia đình cách xử lý tình huống khẩn cấp.

• Cung cấp glucose ngay lập tức: Nếu nồng độ glucose máu < 70 mg/dL (3,9 mmol/L), bệnh nhân cần được điều trị ngay để ngăn tình trạng hạ đường huyết tiếp tục diễn ra. Hãy cho bệnh nhân uống nước trái cây, dung dịch glucose hoặc ăn kẹo…nếu bệnh nhân vẫn còn ý thức và có thể tự ăn uống.
• Quy tắc 15 giây: Uống 15g glucose hoặc sucrose, sau đó kiểm tra mức đường huyết sau 15 phút. Nếu mức đường huyết chưa đạt > 80 mg/dL (4,4 mmol/L), bệnh nhân tiếp tục uống thêm 15g. Sau khi mức đường huyết tăng lên > 80 mg/dL, có thể ăn thêm bữa nhẹ chứa carbohydrate phức hợp và protein để ngăn tình trạng tái phát hạ glucose máu.
• Cung cấp glucagon và dasiglucagon: Với bệnh nhân không ăn uống đường miệng được, việc điều trị cần dùng đến glucagon 0,5 mg (trẻ em < 25 kg) hoặc 1 mg (≥ 25 kg) tiêm dưới da hoặc tiêm bắp. Lưu ý, glucagon không hiệu quả ở những bệnh nhân bị nhịn ăn hoặc hạ đường huyết lâu dài do dự trữ glycogen ở gan thấp.
• Điều trị tiêm tĩnh mạch: Trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ có thể được tiêm tĩnh mạch dung dịch dextrose 10% với liều 2 – 3 mL/kg. Đối với người lớn, tiêm tĩnh mạch dextrose 50% (50 – 100 mL) có thể được áp dụng. Bên cạnh đó, việc xử trí có thể kết hợp hoặc không kết hợp truyền dextrose 5 – 10% liên tục cho đến khi các triệu chứng biến mất.
• Kiểm soát tăng đường huyết: Sau khi điều trị cấp cứu hạ glucose máu, có thể xảy ra tăng đường huyết do ăn quá nhiều đường hoặc do phản ứng của hormone điều hòa ngược (glucagon, epinephrine, cortisol, GH). Khi đó, việc điều trị cần tập trung điều hòa glucose máu.

Xem thêm: Ăn gì để hạ đường huyết nhanh nhất?

Điều trị hạ đường huyết ở bệnh nhân không dùng thuốc hạ đường huyết

Những bệnh nhân không dùng insulin hoặc sulfonylurea nhưng bị hạ đường huyết cũng cần được cấp cứu hạ đường huyết bằng glucose uống, tiêm tĩnh mạch dextrose hoặc glucagon.

• Điều trị nguyên nhân: Cần xử lý tận gốc các rối loạn chuyển hóa gây hạ đường huyết. Ví dụ, các khối u tế bào đảo tụy hoặc khối u ngoài tụy cần được loại bỏ thông qua phẫu thuật. Trong thời gian chờ phẫu thuật hoặc khi không thể thực hiện phẫu thuật, diazoxide và octreotide có thể được sử dụng để kiểm soát triệu chứng.
• Hội chứng hạ đường huyết do tuyến tụy không phải do insulin (NIPHS): Thường được chẩn đoán sau khi loại trừ các nguyên nhân khác. Nếu điều trị bằng diazoxide hoặc octreotide không hiệu quả, bác sĩ có thể cân nhắc đến việc phẫu thuật cắt bỏ một phần tuyến tụy.
• Điều trị hạ đường huyết sau cắt dạ dày: Bệnh nhân có thể cải thiện tình trạng bằng cách ăn các bữa nhỏ ít carbohydrate thường xuyên. Trong các trường hợp nghiêm trọng, có thể dùng acarbose để làm chậm quá trình hấp thu glucose sau bữa ăn hoặc sử dụng diazoxide để giảm sản xuất insulin.
• Ngưng sử dụng thuốc hoặc rượu: Nếu hạ glucose máu do thuốc hoặc rượu gây ra, cần ngừng sử dụng các tác nhân này trong quá trình điều trị.

Xem thêm: Tụt đường huyết nên uống gì?

Hạ đường huyết là gì?

Hạ đường huyết là tình trạng khi lượng đường trong máu giảm xuống dưới mức bình thường, thường ≤ 70 mg/dL (hoặc ≤ 3,9 mmol/L).

Tình trạng đường huyết xuống thấp có thể xảy ra do nhiều nguyên nhân nhưng phổ biến nhất là ở những bệnh nhân đái tháo đường. Bình thường, khi đường trong máu giảm thấp, cơ thể sẽ tự động ngừng sản xuất insulin để giữ cân bằng. Tuy nhiên, ở người bị tiểu đường tuýp 1 hoặc tiểu đường tuýp 2 nặng, cơ thể không thể ngừng sản xuất insulin như bình thường.

Bên cạnh đó, một số thuốc điều trị tiểu đường, như sulfonylurea, glinid và insulin, làm tăng lượng insulin trong máu. Khi insulin quá nhiều, đường huyết sẽ bị hạ thấp quá mức dẫn đến hạ đường huyết, gây nguy hiểm cho cơ thể.

Một số yếu tố nguy cơ ngoài bệnh tiểu đường cũng có thể dẫn đến hội chứng hạ glucose máu gồm:

• Tuổi cao và trẻ em
• Suy dinh dưỡng
• Nhịn ăn kéo dài
• Lạm dụng rượu
• Suy thận
• Bệnh ung thư
• Nhiễm trùng nặng
• Bệnh xơ gan, suy gan hoặc viêm gan
• Rối loạn tuyến yên hoặc tuyến giáp
• Bệnh Parkinson hoặc bệnh thần kinh ngoại biên,…
• Phụ nữ mang thai mắc tiểu đường tuýp 1 trong 3 tháng đầu thai kỳ

Khi nào chẩn đoán hạ đường huyết?

Việc chẩn đoán cơn hạ đường huyết không chỉ dựa trên mức đường huyết thấp mà còn phải kết hợp với các triệu chứng lâm sàng và bệnh sử của người bệnh, đặc biệt đối với những người mắc bệnh tiểu đường hoặc đang sử dụng các thuốc giảm đường huyết. Tùy vào từng trường hợp cụ thể, bác sĩ có thể chỉ định thực hiện các xét nghiệm hoặc thăm khám chẩn đoán bệnh như:

• Đánh giá triệu chứng lâm sàng: Bệnh nhân có thể xuất hiện các triệu chứng hạ đường huyết sau:
  • Đổ mồ hôi lạnh.
  • Run rẩy.
  • Mệt mỏi hoặc cảm giác yếu.
  • Hoa mắt, chóng mặt.
  • Cảm giác đói cồn cào.
  • Nhầm lẫn hoặc khó tập trung.
  • Lú lẫn, suy giảm nhận biết, mất phương hướng.
  • Cảm giác lo âu hoặc tim đập nhanh.
• Nồng độ glucose trong máu thấp: Đo glucose huyết tương là biện pháp chính để xác định tình trạng hạ đường huyết. Lượng glucose trong máu dưới 70 mg/dL (hoặc dưới 3,9 mmol/L) là ngưỡng để xác định hạ đường huyết theo chuẩn Bộ Y tế.
• Xét nghiệm đường máu sau nhịn ăn: Đối với những bệnh nhân có nghi ngờ bị hạ glucose huyết không liên quan đến thuốc (như ở bệnh nhân không dùng insulin hoặc thuốc hạ đường huyết), xét nghiệm máu có thể được thực hiện sau khi bệnh nhân nhịn ăn trong 72 giờ để đánh giá nồng độ glucose trong máu.
• Đo chỉ số HbA1c: Dù chỉ số HbA1c không phải là chỉ số trực tiếp đánh giá hạ đường huyết, nhưng việc theo dõi HbA1c có thể giúp bác sĩ nhận định sự ổn định trong kiểm soát đường huyết và tìm ra các biện pháp điều trị hợp lý nhằm tránh tình trạng hạ glucose huyết.

Trung tâm Y khoa Diag tự hào mang đến dịch vụ xét nghiệm đường huyết nhanh chóng, chính xác với hệ thống máy móc hiện đại và quy trình chuyên nghiệp. Với hơn 35 chi nhánh trải dài khắp TP. Hồ Chí Minh và các tỉnh thành, bạn dễ dàng lựa chọn cơ sở gần nhất để được tư vấn và lấy mẫu. Kết quả xét nghiệm được trả nhanh qua điện thoại hoặc trực tiếp tại quầy, giúp bạn chủ động trong việc theo dõi sức khỏe.

Bên cạnh đó, Diag còn cung cấp dịch vụ tư vấn miễn phí, bao gồm giải đáp kết quả và hướng dẫn phòng tránh, điều trị hạ đường huyết cả trực tiếp hoặc qua kênh Zalo tiện lợi. Đội ngũ y bác sĩ giàu kinh nghiệm và hệ thống bảo mật thông tin cao nhất tạo nên sự an tâm tối đa cho khách hàng khi sử dụng dịch vụ tại đây. Với chi phí hợp lý và dịch vụ xét nghiệm tại nhà, Diag mang đến giải pháp toàn diện hỗ trợ khách hàng kiểm soát và duy trì đường huyết hiệu quả.

Đăng ký xét nghiệm và thăm khám ngay tại:

• Website: https://diag.vn/
• Hotline: 1900 1717

Biện pháp phòng ngừa tái phát hạ glucose huyết

Giáo dục bệnh nhân và người thân: Bệnh nhân và người chăm sóc cần được đào tạo nhận biết sớm các dấu hiệu hạ đường huyết và cách xử trí kịp thời. Việc hiểu rõ nguyên nhân mỗi lần hạ đường huyết, như bỏ bữa, tập luyện quá mức, hoặc dùng thuốc sai cách, giúp phòng tránh tái phát hiệu quả.

• Theo dõi đường huyết thường xuyên: Điều quan trọng là kiểm tra đường huyết định kỳ, đặc biệt trước bữa ăn, trước và sau khi tập thể dục, và khi nghi ngờ hạ đường huyết. Sử dụng thiết bị theo dõi liên tục glucose được khuyến nghị cho những người dùng insulin để kiểm soát tốt và phát hiện sớm hạ đường huyết.
• Chế độ ăn và lối sống hợp lý: Xây dựng kế hoạch ăn uống cân đối với lượng carbohydrate phù hợp, tránh bỏ bữa và duy trì thói quen ăn nhẹ trước khi ngủ nếu có nguy cơ hạ ban đêm. Tăng cường vận động hợp lý, đồng thời cân đối lượng insulin hoặc thuốc uống với chế độ này để tránh rơi vào hạ đường huyết.
• Trang bị và sử dụng glucagon: Những bệnh nhân có nguy cơ hạ đường huyết mức độ 2 hoặc 3 nên mang theo glucagon dạng bơm tiêm hoặc xịt mũi để xử trí khẩn cấp khi mất ý thức hoặc co giật. Người thân và môi trường xung quanh cần được hướng dẫn cách dùng glucagon để hỗ trợ kịp thời.
• Theo dõi sức khỏe thần kinh và nhận thức: Bệnh nhân có biểu hiện mất nhận biết hạ đường huyết nên được giám sát chặt chẽ và thay đổi liệu trình điều trị để giảm nguy cơ tái phát. Đánh giá chức năng nhận thức định kỳ bởi bác sĩ cũng giúp phát hiện sớm nguy cơ và điều chỉnh phù hợp.

Lời kết

Hạ đường huyết là một tình trạng nguy hiểm đối với sức khỏe, đặc biệt đối với bệnh nhân đái tháo đường. Việc nhận biết hạ đường huyết và thực hiện các biện pháp xử trí hạ đường huyết kịp thời sẽ giúp hạn chế rủi ro và bảo vệ sức khỏe của bệnh nhân. Hãy luôn tuân thủ theo hướng dẫn của Bộ Y tế và tham khảo ý kiến bác sĩ khi có dấu hiệu bất thường để điều trị bệnh hiệu quả.

Xem thêm:

• Cách hạ đường huyết nhanh tại nhà
• Uống gì để hạ đường huyết nhanh?