Trào ngược dạ dày gây ho: Dấu hiệu và cách xử trí

Trào ngược dạ dày có gây ho và ho có đờm không?

Có. Trào ngược dạ dày (GERD) được ghi nhận là một trong những tình trạng có thể liên quan đến ho mạn tính, nhưng mối quan hệ giữa hai tình trạng khá phức tạp.

GERD có thể là yếu tố góp phần gây ho, song không có một triệu chứng hoặc xét nghiệm đơn lẻ nào chứng minh chắc chắn trào ngược (reflux) chính là nguyên nhân của cơn ho.

Điều này đặc biệt quan trọng vì người bệnh có thể đồng thời mắc GERD và một bệnh hô hấp khác. Ngược lại, một số người bị ho liên quan đến reflux lại không có ợ nóng hoặc ợ trớ rõ ràng.

Về ho có đờm, GERD có thể gây cảm giác nhiều dịch nhầy ở họng, vướng họng hoặc phải hắng giọng, khiến người bệnh dễ nhầm với tình trạng “có đờm”. Tuy nhiên, điều này không đồng nghĩa mọi trường hợp ho có đờm đều do trào ngược.

Đờm không phải dấu hiệu đặc hiệu giúp xác định GERD, và cũng không nên chỉ dựa vào việc ho khan hay ho có đờm để kết luận nguyên nhân. Khi có ho kéo dài, cần đánh giá toàn diện cả tiêu hóa và hô hấp để tránh bỏ sót bệnh lý quan trọng.

Tại sao trào ngược dạ dày gây ho?

Có hai cơ chế chính được đề xuất để giải thích mối liên hệ giữa reflux và ho.

• Dịch trào ngược kích thích họng và đường thở: Dịch từ dạ dày có thể đi lên thực quản và tới vùng họng – thanh quản. Sự tiếp xúc này có thể kích thích niêm mạc, gây hắng giọng, khàn tiếng, cảm giác vướng họng và kích hoạt phản xạ ho.
• Phản xạ thần kinh giữa thực quản và phế quản: Dịch trào ngược không nhất thiết phải đi tới họng mới gây ho. Khi reflux kích thích các thụ thể thần kinh trong thực quản, tín hiệu có thể kích hoạt phản xạ thực quản – phế quản qua dây thần kinh phế vị, từ đó gây ho.

Dấu hiệu ho do trào ngược dạ dày

Không có một kiểu ho nào đủ đặc hiệu để xác định GERD là nguyên nhân. Tuy nhiên, khả năng reflux liên quan đến cơn ho đáng cân nhắc hơn khi ho xuất hiện cùng các đặc điểm sau:

• Ho đi kèm ợ nóng hoặc ợ trớ: Đây là hai triệu chứng GERD điển hình và làm mối liên hệ giữa ho với reflux đáng chú ý hơn.
• Ho tăng sau ăn: Cơn ho có thể xuất hiện hoặc nặng hơn sau bữa ăn, đặc biệt khi ăn quá no.
• Ho tăng khi nằm hoặc về đêm: Tư thế nằm có thể tạo điều kiện để reflux xuất hiện ở người có GERD về đêm.
• Kèm vị chua, đắng hoặc dịch trào lên họng: Cho thấy dịch dạ dày đang đi lên cao hơn thực quản.
• Kèm khàn tiếng, hắng giọng hoặc vướng họng: Những triệu chứng ngoài thực quản này có thể cùng xuất hiện với GERD nhưng cũng gặp trong nhiều bệnh tai mũi họng khác.

Ho kéo dài không giải thích được bằng nguyên nhân rõ ràng khác: GERD có thể được cân nhắc trong quá trình đánh giá ho mạn tính, nhưng vẫn cần tìm các nguyên nhân phổ biến khác trước.

Trào ngược dạ dày gây ho có nguy hiểm không?

Ho liên quan đến GERD thường không phải tình trạng cấp cứu, nhưng ho kéo dài có thể ảnh hưởng giấc ngủ, sinh hoạt và chất lượng cuộc sống. Điều quan trọng hơn là tránh bỏ sót nguyên nhân khác của ho.

Nếu cơn ho đi kèm khó thở, sốt kéo dài, đau ngực, ho ra máu hoặc tình trạng ngày càng nặng, cần tìm bệnh lý hô hấp hoặc tim mạch thay vì tiếp tục tự điều trị theo hướng trào ngược.

Ngoài ra, GERD kéo dài còn có thể gây tổn thương thực quản như viêm thực quản và các biến chứng khác, nên người có đồng thời ho và triệu chứng reflux thường xuyên cũng cần được đánh giá phù hợp.

Cách giảm ho khi bị trào ngược dạ dày

Nếu cơn ho xuất hiện cùng ợ nóng, ợ trớ và chưa có dấu hiệu cảnh báo, biện pháp ban đầu nên tập trung vào giảm reflux, thay vì chỉ sử dụng thuốc cắt ho.

• Không nằm ngay sau ăn: Nếu thường trào ngược về đêm, nên kết thúc bữa cuối khoảng 3 giờ trước khi nằm ngủ.
• Tránh ăn quá no: Bữa ăn lớn làm dạ dày căng hơn và có thể khiến reflux dễ xảy ra.
• Nâng đầu giường nếu triệu chứng về đêm: Có thể nâng phần đầu và thân trên khoảng 15 – 20 cm ở người thường xuyên bị reflux khi nằm.
• Giảm cân nếu thừa cân hoặc béo phì: Đây là một trong những biện pháp lối sống có bằng chứng tốt hơn trong kiểm soát GERD.
• Theo dõi thực phẩm kích hoạt: Hạn chế những món thực sự khiến bản thân ợ nóng, ợ trớ hoặc ho tăng thay vì kiêng hàng loạt thực phẩm.
• Ngừng hút thuốc: Thuốc lá có thể ảnh hưởng hàng rào chống trào ngược và đồng thời là tác nhân trực tiếp gây ho.

Điều trị ho do trào ngược dạ dày thế nào?

Không có một phác đồ điều trị ho do trào ngược dạ dày áp dụng chung cho tất cả người bệnh, vì hướng xử trí phụ thuộc vào việc ho có thực sự liên quan đến GERD hay không, và người bệnh có kèm triệu chứng tiêu hóa điển hình hay chỉ biểu hiện ho đơn độc.

Trường hợp ho kèm triệu chứng GERD điển hình (ợ nóng, ợ trớ, nóng rát thượng vị)
Khi có các dấu hiệu tiêu hóa rõ ràng, khả năng ho liên quan đến trào ngược sẽ cao hơn. Lúc này, bác sĩ thường ưu tiên điều trị GERD trước bằng thay đổi lối sống kết hợp thuốc ức chế tiết acid (PPI). Mục tiêu là kiểm soát tình trạng trào ngược, từ đó giảm kích thích đường hô hấp và cải thiện triệu chứng ho nếu có liên quan.

Trường hợp chỉ ho đơn độc, không có triệu chứng trào ngược rõ ràng

Nếu người bệnh chỉ ho kéo dài nhưng không ợ nóng, không ợ trớ, không có biểu hiện tiêu hóa điển hình, thì không nên mặc định nguyên nhân là do dạ dày.

Việc tự dùng PPI trong thời gian dài thường không mang lại hiệu quả rõ rệt và có thể làm chậm trễ chẩn đoán nguyên nhân thật sự.

Trong tình huống này, cần đánh giá đồng thời các nguyên nhân thường gặp khác của ho mạn tính như hen, viêm mũi xoang, hội chứng chảy dịch mũi sau hoặc nhiễm trùng hô hấp, đồng thời chỉ cân nhắc thăm dò GERD khi có chỉ định.

Trường hợp đã điều trị GERD nhưng ho vẫn kéo dài

Nếu người bệnh đã được điều trị trào ngược đúng cách nhưng cơn ho không cải thiện, không nên tiếp tục tăng liều hoặc kéo dài thuốc một cách máy móc. Cần xem xét lại chẩn đoán ban đầu, đánh giá mức độ tuân thủ điều trị, đồng thời tìm kiếm các nguyên nhân khác ngoài GERD.

Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định nội soi hoặc đo pH – trở kháng thực quản để xác định chính xác mối liên quan giữa reflux và triệu chứng ho.

Ho kéo dài còn có thể là dấu hiệu của bệnh gì?

Đây là bước quan trọng nhất trước khi nghĩ đến việc ho có phải do trào ngược hay không. Các chuyên gia khuyến nghị nên tìm và loại trừ những nguyên nhân thường gặp gây ho trước, thay vì vội kết luận do dạ dày.

• Hen hoặc hen thể ho: Có thể gây ho kéo dài, ho về đêm, khò khè hoặc khó thở.
• Bệnh mũi xoang và hội chứng ho đường thở trên: Viêm mũi, viêm xoang hoặc dịch chảy xuống họng có thể gây ho, hắng giọng và cảm giác vướng họng tương tự reflux.
• Nhiễm trùng đường hô hấp: Viêm phế quản, viêm phổi và các nhiễm trùng khác có thể gây ho, sốt, đờm hoặc khó thở.
• Bệnh phổi mạn tính: COPD, giãn phế quản và một số bệnh phổi khác cần được cân nhắc dựa trên tuổi, tiền sử hút thuốc và triệu chứng đi kèm.
• Thuốc đang sử dụng: Nhóm thuốc ức chế men chuyển ACE dùng trong điều trị tăng huyết áp có thể gây ho khan dai dẳng ở một số người.
• Các nguyên nhân khác: Hút thuốc, bệnh phổi nghề nghiệp hoặc những bất thường trên X-quang ngực cũng cần được xem xét tùy trường hợp.

Nếu ho kéo dài và bạn chưa biết nguyên nhân xuất phát từ dạ dày hay đường hô hấp, có thể đặt lịch khám Nội tổng quát tại Trung tâm Y khoa DIAG. Bác sĩ có thể đánh giá toàn diện triệu chứng và chỉ định kiểm tra phù hợp thay vì tự điều trị GERD hoặc dùng thuốc ho kéo dài.

DIAG hiện có bác sĩ Nội tổng quát, xét nghiệm công thức máu và các gói khám có chẩn đoán hình ảnh như X-quang ngực để hỗ trợ đánh giá khi có chỉ định.

Liên hệ đặt lịch thăm khám ngay với DIAG qua:

• Website: Khám Tiêu hóa – Dạ dày
• Hotline: 1900 1717