Tiêu chảy kéo dài bao lâu cần đi khám?

Tình trạng bị tiêu chảy kéo dài là gì?

Tiêu chảy là tình trạng đi ngoài phân lỏng hoặc nhiều nước, thường kèm tăng số lần đi tiêu so với bình thường. Trong thực hành lâm sàng, tiêu chảy được phân loại theo thời gian như sau:

• Tiêu chảy cấp: thường kéo dài dưới 2 tuần.
• Tiêu chảy kéo dài hoặc bán cấp: kéo dài khoảng 2-4 tuần.
• Tiêu chảy mạn tính: kéo dài trên 4 tuần, có thể liên tục hoặc tái diễn.

Tiêu chảy kéo dài có thể biểu hiện dưới nhiều dạng: phân lỏng nhiều nước, phân có nhầy hoặc máu, phân mỡ nổi trên mặt nước và khó xả, đi tiêu nhiều lần sau khi ăn, hoặc tiêu chảy xen kẽ với táo bón. Một số người còn có đau bụng, đầy hơi, sụt cân, mệt mỏi hoặc dấu hiệu thiếu chất dinh dưỡng.

Khi người bệnh bị tiêu chảy kéo dài hơn 2 tuần, nên được bác sĩ đánh giá nếu không có dấu hiệu cải thiện. Trong trường hợp bị tiêu chảy trên 4 tuần, người bệnh cần được xem xét khả năng liên quan đến bệnh lý nền, thay vì chỉ là một đợt nhiễm khuẩn thông thường.

Nguyên nhân bị tiêu chảy kéo dài

Tiêu chảy kéo dài thường do nhiễm trùng đường ruột, tác dụng phụ của thuốc, không dung nạp thực phẩm hoặc các bệnh lý tiêu hóa mạn tính. Một số nguyên nhân thường gặp gồm:

• Nhiễm trùng: virus, vi khuẩn hoặc ký sinh trùng như Giardia, Cryptosporidium và Clostridioides difficile, đặc biệt sau khi dùng kháng sinh hoặc đi du lịch.
• Thuốc: kháng sinh, thuốc nhuận tràng, thuốc kháng axit chứa magie, metformin và một số thuốc điều trị ung thư.
• Rối loạn chức năng ruột: hội chứng ruột kích thích hoặc tiêu chảy chức năng.
• Bệnh tiêu hóa: bệnh Crohn, viêm loét đại tràng, bệnh celiac, viêm đại tràng vi thể và các rối loạn hấp thu.
• Thực phẩm: không dung nạp lactose, fructose; ăn nhiều chất béo, caffeine, rượu bia hoặc chất tạo ngọt.
• Bệnh lý khác: cường giáp, đái tháo đường, bệnh sau phẫu thuật đường tiêu hóa hoặc hiếm hơn là ung thư đại trực tràng.

Nếu tiêu chảy kéo dài trên 2 tuần, hoặc kèm phân máu, sốt, đau bụng nhiều, sụt cân, tiêu chảy ban đêm hay dấu hiệu mất nước, người bệnh nên đi khám để tìm nguyên nhân.

Bị tiêu chảy nhiều ngày có sao không?

Khi đi ngoài nhiều lần, cơ thể mất nước và các chất điện giải như natri, kali. Người bệnh có thể khát nhiều, khô miệng, tiểu ít, nước tiểu sẫm màu, mệt mỏi, chóng mặt hoặc choáng váng. Nếu mất nước nặng, người bệnh có thể lú lẫn, ngất, tụt huyết áp và cần cấp cứu.

Tiêu chảy kéo dài cũng có thể liên quan đến nhiễm trùng, tác dụng phụ của thuốc, không dung nạp thực phẩm, hội chứng ruột kích thích, bệnh viêm ruột hoặc các rối loạn hấp thu. Tiêu chảy mạn tính thường được hiểu là kéo dài trên 4 tuần.

Bị tiêu chảy liên tục nên làm gì?

Khi bị tiêu chảy liên tục, việc quan trọng nhất là bù nước và điện giải, đồng thời theo dõi dấu hiệu mất nước hoặc bệnh nặng. Nếu tiêu chảy kéo dài quá vài ngày, tái diễn hoặc có triệu chứng bất thường, người bệnh nên đi khám để tìm nguyên nhân.

Bù nước đúng cách

Người bị tiêu chảy nên uống từng ngụm nhỏ và thường xuyên. Ưu tiên dung dịch oresol (ORS) pha đúng hướng dẫn trên bao bì; có thể dùng thêm nước lọc, nước canh hoặc đồ uống chứa điện giải. ORS giúp bổ sung nước cùng các chất điện giải bị mất qua phân.

Nếu buồn nôn, hãy uống từng thìa nhỏ, tăng dần lượng nước khi cơ thể dung nạp được. Không nên chỉ uống nước lọc với số lượng lớn trong trường hợp tiêu chảy nhiều vì có thể không bù đủ điện giải.

Ăn uống và chăm sóc

Người bệnh nên tiếp tục ăn các món mềm, dễ tiêu như cháo, cơm, súp, khoai tây hoặc chuối. Tránh rượu bia, caffeine, thức ăn nhiều dầu mỡ, đồ cay và các thực phẩm từng làm triệu chứng nặng hơn.

Không tự ý dùng kháng sinh vì phần lớn tiêu chảy cấp không cần kháng sinh; việc dùng không đúng có thể gây tác dụng phụ hoặc làm tăng nguy cơ nhiễm Clostridioides difficile. Thuốc cầm tiêu chảy cũng không nên dùng nếu có sốt cao, phân máu hoặc nghi ngờ nhiễm trùng xâm lấn.

Bị tiêu chảy kéo dài nên ăn gì?

Khi bị tiêu chảy kéo dài, người bị tiêu chảy nên ăn lượng nhỏ, chia thành nhiều bữa và ưu tiên thực phẩm mềm, ít béo, dễ tiêu. Quan trọng nhất vẫn là bù nước và điện giải bằng dung dịch oresol pha đúng hướng dẫn.

Có thể lựa chọn:

• Cháo, cơm trắng, mì hoặc nui mềm.
• Chuối chín, khoai tây luộc hoặc nghiền.
• Bánh mì trắng, bánh quy mặn.
• Thịt gà bỏ da, cá, trứng nấu chín.
• Súp, nước canh và rau củ nấu mềm.

Không nhất thiết chỉ ăn chuối, cơm, táo nghiền và bánh mì trong thời gian dài. Khi triệu chứng giảm và ăn uống được, có thể từ từ quay lại chế độ ăn bình thường.

Nên tạm tránh rượu bia, cà phê, nước tăng lực, thức ăn chiên rán hoặc nhiều chất béo, đồ cay và thực phẩm chứa nhiều đường. Sữa và sản phẩm từ sữa cũng có thể làm tiêu chảy nặng hơn trong thời gian ngắn do cơ thể tạm thời khó tiêu hóa lactose.

Khi nào cần đi khám?

Người bị tiêu chảy kéo dài nên đi khám nếu triệu chứng không cải thiện sau vài ngày, tái diễn nhiều lần hoặc kéo dài trên 2 tuần. Cần khám sớm hoặc cấp cứu khi có một trong các dấu hiệu sau:

• Phân có máu, phân đen hoặc nhiều nhầy.
• Sốt cao, đau bụng dữ dội hoặc bụng chướng nhiều.
• Nôn ói liên tục, không thể uống đủ nước.
• Khát nhiều, khô miệng, tiểu ít, chóng mặt hoặc lừ đừ.
• Sụt cân nhanh hoặc mệt mỏi rõ rệt.
• Tiêu chảy xảy ra ở trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai hoặc người suy giảm miễn dịch.
• Tiêu chảy xuất hiện sau khi dùng kháng sinh hoặc sau chuyến đi xa.
• Mất nước và rối loạn điện giải là những biến chứng quan trọng cần được phát hiện, đặc biệt khi tiêu chảy nhiều lần trong ngày.

Cần làm xét nghiệm gì?

Nếu tiêu chảy kéo dài từ 4 tuần, bác sĩ thường khai thác tiền sử thuốc, chế độ ăn, đi du lịch, phẫu thuật tiêu hóa và bệnh lý gia đình. Tùy biểu hiện, có thể chỉ định:

• Xét nghiệm máu để đánh giá thiếu máu, điện giải, chức năng tuyến giáp và bệnh celiac.
• Xét nghiệm phân tìm vi khuẩn, ký sinh trùng, Giardia hoặc C. difficile.
• Calprotectin hoặc lactoferrin trong phân để sàng lọc bệnh viêm ruột.
• Nội soi đại tràng hoặc xét nghiệm chuyên sâu khi có máu trong phân, sụt cân, thiếu máu hoặc triệu chứng kéo dài không rõ nguyên nhân.

Cách điều trị tiêu chảy kéo dài

Điều trị tiêu chảy kéo dài phụ thuộc vào nguyên nhân, mức độ mất nước và bệnh lý đi kèm. Người bệnh không nên tự dùng kháng sinh hoặc thuốc cầm tiêu chảy trong thời gian dài vì có thể che lấp triệu chứng hoặc gây biến chứng.

Bù nước và điện giải: Đây là bước quan trọng nhất. Người bệnh nên uống dung dịch oresol (ORS) pha đúng hướng dẫn, nước lọc, nước canh và các chất lỏng phù hợp. Nếu buồn nôn, hãy uống từng ngụm nhỏ nhưng thường xuyên. Nên ăn các món mềm, dễ tiêu như cháo, cơm, khoai tây, chuối, súp, thịt nạc hoặc cá. Hạn chế rượu bia, caffeine, thức ăn nhiều chất béo và chất tạo ngọt.

Điều trị theo nguyên nhân:

• Bác sĩ có thể điều chỉnh thuốc gây tiêu chảy, điều trị nhiễm trùng khi có chỉ định, hoặc hướng dẫn chế độ ăn phù hợp nếu người bệnh không dung nạp lactose, fructose hay gluten.
• Với hội chứng ruột kích thích thể tiêu chảy, điều trị có thể gồm thay đổi chế độ ăn, kiểm soát stress và thuốc giảm triệu chứng. Nếu tiêu chảy do axit mật, bác sĩ có thể kê thuốc gắn acid mật. Viêm đại tràng vi thể có thể cần thuốc đặc hiệu như budesonide theo chỉ định chuyên khoa.
• Không tự dùng kháng sinh. Thuốc này chỉ được sử dụng trong một số trường hợp nhiễm khuẩn cụ thể; dùng không đúng có thể gây tác dụng phụ và làm tăng nguy cơ nhiễm Clostridioides difficile.

Cách phòng bị đi tiêu chảy liên tục

Để hạn chế tiêu chảy kéo dài hoặc tái diễn, nên:

• Rửa tay bằng xà phòng trước khi ăn, trước khi chế biến thức ăn và sau khi đi vệ sinh.
• Ăn chín, uống sôi; rửa sạch rau củ và bảo quản thực phẩm đúng cách.
• Không dùng nước, đá lạnh hoặc thực phẩm không rõ nguồn gốc.
• Tách riêng thực phẩm sống và chín.
• Vệ sinh nhà vệ sinh, không dùng chung khăn hoặc dụng cụ ăn uống với người đang tiêu chảy.
• Tiêm vaccine rotavirus đầy đủ cho trẻ theo lịch khuyến cáo.

Nếu tiêu chảy kéo dài trên 2 tuần, tái diễn hoặc kèm phân máu, sốt, sụt cân, người bệnh nên đi khám để tìm nguyên nhân.