Thuốc trào ngược dạ dày: Các nhóm thường dùng và lưu ý

Các nhóm thuốc điều trị trào ngược dạ dày

Không có một loại thuốc phù hợp cho mọi người. Việc lựa chọn phụ thuộc vào mức độ và tần suất triệu chứng, có viêm thực quản hay không, bệnh nền, thuốc đang sử dụng và đáp ứng với điều trị.

Thuốc kháng axit

Thuốc kháng axit (antacid): Giúp trung hòa lượng axit đang có trong dạ dày nên thường giảm ợ nóng tương đối nhanh. Nhóm này phù hợp hơn với triệu chứng nhẹ, không thường xuyên và không phải lựa chọn chính để điều trị GERD kéo dài.

Antacid có thể chứa các thành phần như calcium carbonate hoặc hợp chất magie, nhôm. Tác dụng phụ có thể gồm táo bón hoặc tiêu chảy tùy thành phần. Người phải sử dụng antacid thường xuyên nên được đánh giá thay vì liên tục tự điều trị triệu chứng.

Alginate

Alginate tạo một lớp hàng rào nổi phía trên dịch trong dạ dày, giúp hạn chế lượng dịch trào lên thực quản. Một số thuốc trào ngược dạng nước hoặc dạng hỗn dịch sử dụng alginate đơn độc hoặc kết hợp thuốc kháng axit.

Thuốc chủ yếu giúp giảm triệu chứng trào ngược, không điều trị nguyên nhân nền của GERD. Nên uống sau bữa ăn khoảng 30 phút và có thể dùng thêm một liều trước khi ngủ nếu hay trào ngược ban đêm, vì thuốc tạo lớp gel nổi trên dịch dạ dày. Cách dùng này khác với PPI, vốn thường uống khi bụng đói trước bữa ăn.

Thuốc chẹn thụ thể H2

Thuốc chẹn H2 (H2 blocker) làm giảm lượng axit do dạ dày tiết ra. Các hoạt chất thuộc nhóm này gồm famotidine, cimetidine và một số thuốc khác tùy thị trường.

H2 blocker thường bắt đầu phát huy tác dụng trong khoảng 1 – 3 giờ và duy trì khả năng giảm axit trong nhiều giờ. Nhóm này có thể phù hợp với một số trường hợp ợ nóng nhưng nhìn chung kém hiệu quả hơn PPI trong điều trị triệu chứng GERD và làm lành viêm thực quản.

Thuốc ức chế bơm proton (PPI)

PPI là nhóm thuốc giảm tiết axit mạnh và hiện đóng vai trò trung tâm trong điều trị GERD. Các hoạt chất thường gặp gồm omeprazole, esomeprazole, lansoprazole, pantoprazole và rabeprazole.

PPI hiệu quả hơn H2 blocker trong kiểm soát GERD và có thể giúp làm lành niêm mạc thực quản ở phần lớn người bệnh. Với người có ợ nóng hoặc ợ trớ điển hình nhưng không có dấu hiệu cảnh báo, bác sĩ có thể chỉ định PPI khoảng 4 – 8 tuần trước khi đánh giá lại đáp ứng.

PPI không phải thuốc giảm triệu chứng tức thời như antacid và thường cần khoảng 3 – 5 ngày để đạt hiệu quả ức chế axit tối đa. Thuốc nên uống khi bụng đói, trước bữa ăn 30 – 60 phút, thường là trước bữa sáng; nếu dùng 2 lần/ngày thì uống trước bữa sáng và trước bữa tối. Uống PPI sau ăn hoặc ngay trước khi ngủ có thể làm giảm hiệu quả điều trị.

Thuốc chẹn axit cạnh tranh kali (P-CAB)

P-CAB là nhóm thuốc giảm tiết axit mới hơn, hoạt động theo cơ chế khác PPI. Vonoprazan là một P-CAB đã được FDA phê duyệt tại Hoa Kỳ để điều trị viêm thực quản trợt liên quan axit và giảm ợ nóng ở GERD không trợt ở người lớn. Đây không có nghĩa P-CAB là lựa chọn “tốt nhất” cho mọi bệnh nhân. Chỉ định và khả năng tiếp cận thuốc khác nhau giữa từng quốc gia, vì vậy cần sử dụng theo phê duyệt và hướng dẫn tại nơi điều trị.

Giá thuốc trào ngược dạ dày bao nhiêu?

Hiện nay không có mức giá cố định cho thuốc điều trị trào ngược dạ dày (GERD) vì chi phí thay đổi tùy nhiều yếu tố. Trên thị trường, giá thuốc dao động từ thấp đến cao tùy từng loại và từng người bệnh. Trước hết, hoạt chất là yếu tố quan trọng. Các nhóm như antacid, H2 blocker, PPI hay P-CAB có mức giá khác nhau; trong đó PPI thường cao hơn antacid do hiệu quả mạnh và thời gian tác dụng dài hơn.

Bên cạnh đó, hàm lượng và liều dùng cũng ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí. Thuốc hàm lượng cao hoặc dạng phóng thích kéo dài thường đắt hơn. Thuốc generic và biệt dược cũng tạo chênh lệch lớn: generic thường rẻ hơn, trong khi biệt dược gốc có giá cao do chi phí nghiên cứu và thương hiệu.

Ngoài ra, dạng bào chế (viên, nang, hỗn dịch) và quy cách đóng gói cũng ảnh hưởng đến giá. Hộp lớn có thể tốn nhiều tiền hơn nhưng tính theo liều lại kinh tế hơn. Nhà sản xuất, nơi bán, bảo hiểm y tế và biến động thị trường cũng làm giá thay đổi theo thời điểm.

Vì vậy, không nên chỉ dựa vào giá để đánh giá hiệu quả thuốc GERD. Việc lựa chọn cần dựa trên tình trạng bệnh và chỉ định của bác sĩ.

Có nên uống theo toa thuốc trào ngược dạ dày không?

Không nên tự ý uống theo một toa thuốc trào ngược dạ dày (GERD) tìm được trên mạng cho tất cả mọi người. Dù cùng có triệu chứng ợ nóng, mỗi người có thể khác nhau về mức độ bệnh, tình trạng viêm thực quản, bệnh lý đi kèm và các loại thuốc đang sử dụng. Khi xây dựng kế hoạch điều trị, cần được cá thể hóa dựa trên các yếu tố sau:

• Mức độ triệu chứng: Tần suất và mức độ ảnh hưởng của ợ nóng, ợ trớ sẽ quyết định cần điều trị nhẹ hay mạnh.
• Tổn thương thực quản: Người có viêm thực quản thường cần phác đồ điều trị khác so với người chỉ thỉnh thoảng bị ợ nóng.
• Thuốc đang sử dụng: Một số thuốc điều trị trào ngược có thể ảnh hưởng đến hấp thu hoặc gây tương tác với các thuốc khác.
• Đáp ứng điều trị: Nếu đã dùng thuốc phù hợp nhưng không cải thiện, cần được đánh giá lại thay vì tự ý phối hợp hoặc thay đổi nhiều loại thuốc.

Tác dụng phụ của thuốc trào ngược dạ dày

Tác dụng phụ của các nhóm thuốc trào ngược dạ dày có thể được hiểu như sau:

• Antacid: Tùy thành phần, thuốc có thể gây táo bón hoặc tiêu chảy; loại chứa nhôm thường gây táo bón, còn loại chứa magiê dễ gây tiêu chảy và nên tránh ở người bệnh thận mạn. Antacid cũng có thể làm giảm hấp thu thuốc khác, vì vậy nên uống cách ít nhất 2 giờ với kháng sinh nhóm quinolone hoặc tetracycline, levothyroxine và viên sắt.
• H2 blocker: Có thể gây ra các triệu chứng nhẹ như đau đầu, khó chịu ở đường tiêu hóa. Một số trường hợp cũng ghi nhận tương tác với các thuốc khác, vì vậy cần lưu ý khi phối hợp điều trị.
• PPI: Nhìn chung an toàn khi dùng đúng chỉ định nhưng có thể gây đau đầu, buồn nôn hoặc rối loạn tiêu hóa. Omeprazole và esomeprazole có thể làm giảm tác dụng của clopidogrel; dùng kéo dài cũng có thể ảnh hưởng hấp thu sắt, canxi, vitamin B12 và làm giảm magiê máu. Vì vậy, người dùng PPI lâu dài nên được bác sĩ đánh giá định kỳ và không tự ngừng thuốc.
• P-CAB: Tác dụng phụ và mức độ tương tác thuốc phụ thuộc vào từng hoạt chất cụ thể. Do đó, cần sử dụng đúng theo hướng dẫn kê đơn và chỉ định đã được phê duyệt để đảm bảo an toàn.

Có thể chữa trào ngược dạ dày không cần thuốc không?

Một số trường hợp nhẹ có thể cải thiện nhờ thay đổi lối sống, tuy nhiên không phải ai cũng có thể kiểm soát GERD mà không cần dùng thuốc. Việc kiểm soát cân nặng được khuyến nghị, đặc biệt nếu người bệnh đang thừa cân hoặc béo phì.

Ngoài ra, người bệnh không nên nằm ngay sau khi ăn. Với những người bị trào ngược về đêm, nên tạo khoảng cách khoảng 3 giờ giữa bữa ăn cuối và thời điểm đi nằm. Nâng đầu giường khi ngủ cũng có thể giúp giảm tình trạng trào ngược.

Người bệnh nên tránh các yếu tố kích thích cá nhân, tức là hạn chế những thực phẩm hoặc thói quen thực sự làm triệu chứng nặng hơn thay vì kiêng khem quá mức. Đồng thời, việc ngừng hút thuốc cũng rất quan trọng vì đây là yếu tố có thể khiến GERD khó kiểm soát hơn.

Nếu thường xuyên ợ nóng, ợ trớ, phải dùng thuốc không kê đơn lặp lại hoặc triệu chứng kéo dài dù đã thay đổi lối sống, người bệnh nên đi khám thay vì tự điều trị lâu dài. Thuốc ức chế axit có thể làm dịu triệu chứng nhưng cũng có thể che lấp dấu hiệu sớm của loét hoặc ung thư dạ dày.

Người bệnh cần đi khám ngay nếu có nuốt nghẹn tăng dần, nôn ra máu hoặc dịch như bã cà phê, đi ngoài phân đen, sụt cân không chủ ý, thiếu máu, hoặc triệu chứng mới xuất hiện ở người trên 40 tuổi.