Người bị tiêu chảy nên ăn gì và kiêng gì?

Bị tiêu chảy nên ăn gì?

Nếu bị tiêu chảy, mục tiêu quan trọng nhất là bù nước, bù điện giải và ăn những thực phẩm dễ tiêu hóa để đường ruột được nghỉ ngơi. Bạn có thể tham khảo đau bụng tiêu chảy nên ăn gì dưới đây.

Thực phẩm mềm, dễ tiêu

Trong giai đoạn tiêu chảy, bạn nên ưu tiên các món mềm, nấu chín kỹ, ít dầu mỡ và không quá nhiều gia vị. Những lựa chọn phù hợp có thể gồm:

• Cháo trắng, cơm mềm hoặc cơm trắng.
• Bánh mì trắng, bánh quy mặn hoặc bánh mì nướng.
• Khoai tây luộc, nghiền hoặc nấu mềm.
• Mì hoặc nui nấu chín mềm.
• Trứng nấu chín kỹ nếu người bệnh dung nạp tốt.

Các món này thường ít gây kích thích đường tiêu hóa hơn thực phẩm chiên rán, nhiều chất béo hoặc nhiều chất xơ. Người bị tiêu chảy có thể bổ sung dần các thực phẩm bán rắn, ít chất xơ như bánh quy mặn, bánh mì nướng, trứng, cơm và thịt gà khi tình trạng đi ngoài bắt đầu cải thiện.

Nên ăn từng lượng nhỏ, chậm rãi, khoảng 5-6 bữa trong ngày thay vì ăn một bữa lớn. Nếu ăn vào thấy đau bụng, đầy hơi hoặc đi ngoài tăng lên, bạn nên tạm giảm món đó và thử lại sau khi triệu chứng dịu hơn.

Chuối chín

Chuối chín là một lựa chọn tương đối phù hợp khi bị tiêu chảy. Chuối mềm, dễ ăn và cung cấp kali – một chất điện giải có thể bị mất qua phân lỏng. Bạn có thể ăn một lượng vừa phải, chẳng hạn nửa đến một quả mỗi lần, tùy khả năng dung nạp. Nên chọn chuối chín mềm, không cần chế biến nhiều. Tuy nhiên, chuối không phải là thuốc điều trị tiêu chảy và không nên được xem là thực phẩm duy nhất trong ngày.

Táo nghiền

Táo nghiền, sốt táo không đường hoặc táo nấu mềm thường dễ ăn hơn táo sống nguyên miếng. Dạng này có lượng chất xơ thô thấp hơn và có thể phù hợp trong thời gian đường ruột đang nhạy cảm.

Người bị tiêu chảy nên ưu tiên sản phẩm không thêm nhiều đường. Các loại nước ép trái cây nhiều đường có thể làm tiêu chảy nặng hơn ở một số người, đặc biệt là trẻ em.

Thịt nạc, gà luộc, cá hấp

Khi người bệnh bắt đầu ăn tốt hơn, có thể bổ sung protein từ: Thịt nạc nấu chín mềm, gà luộc bỏ da, cá hấp hoặc luộc, trứng chín kỹ.

Protein giúp cung cấp năng lượng và nguyên liệu cho quá trình hồi phục. Cách chế biến nên đơn giản, hạn chế chiên, xào nhiều dầu, quay hoặc thêm sốt cay. Người bị tiêu chảy nên ăn một lượng nhỏ trước để kiểm tra khả năng dung nạp. Nếu người bệnh đang buồn nôn hoặc nôn nhiều, ưu tiên bù nước từng ngụm nhỏ trước khi cố gắng ăn thức ăn giàu đạm.

Uống nhiều nước

Khi bị tiêu chảy, mục tiêu quan trọng nhất là bù nước và điện giải (natri, kali, clo) bị mất qua phân, đồng thời xoa dịu niêm mạc đường ruột.

• Dung dịch Oresol (ORS): Bù chính xác tỷ lệ nước và điện giải bị mất. Pha đúng tỷ lệ nước ghi trên bao bì. Không chia nhỏ gói thuốc hoặc pha quá đặc/quá loãng vì sẽ làm mất cân bằng áp suất thẩm thấu.
• Nước dừa tươi: Chứa nhiều kali nhưng ít natri, nên chỉ nên uống thêm khi tiêu chảy nhẹ để bổ sung nước; không thay thế được ORS khi đi ngoài nhiều lần. Uống từng ngụm nhỏ, không cho thêm đường hay đá.
• Nước cháo loãng muối: Dễ hấp thu, cung cấp tinh bột và một lượng muối nhẹ giúp xoa dịu dạ dày.
• Trà gừng / Trà hoa cúc ấm: Gừng giúp giảm co thắt ruột, giảm cảm giác buồn nôn và làm ấm bụng.
• Nước lọc / Nước đun sôi để nguội: Giúp duy trì thể tích tuần hoàn cơ bản. Nên uống từng ngụm nhỏ liên tục thay vì uống một ngụm lớn. Cần đi khám trong ngày nếu người lớn tiêu chảy quá 2 ngày, trẻ em quá 1 ngày, hoặc kèm sốt cao, phân có máu, nôn nhiều không uống được. Cần đi cấp cứu nếu có dấu hiệu mất nước nặng như lơ mơ, chóng mặt khi đứng dậy, tiểu rất ít hoặc không tiểu trong nhiều giờ; ở trẻ nhỏ là lừ đừ, bỏ bú, khóc không có nước mắt.

Bị tiêu chảy không nên ăn gì?

Khi bị tiêu chảy, bạn nên chú ý cả những món ăn dễ bị tiêu chảy và những thực phẩm kết hợp với nhau gây tiêu chảy.

Đồ chiên, nhiều dầu mỡ

Người bị tiêu chảy nên tạm tránh các món chiên rán, thức ăn nhanh, thịt nhiều mỡ, da gà, đồ quay và các món xào nhiều dầu. Chất béo có thể làm thức ăn khó tiêu hơn, đồng thời kích thích các triệu chứng như đầy bụng, đau bụng hoặc buồn nôn.

Thay vì ăn gà rán, khoai tây chiên hoặc thịt quay, người bệnh có thể chọn gà luộc bỏ da, cá hấp, thịt nạc luộc hoặc cháo thịt nạc. Cách chế biến ít dầu giúp giảm gánh nặng cho hệ tiêu hóa trong thời gian ruột đang nhạy cảm.

Đồ cay nóng

Ớt, tiêu, sa tế, lẩu cay, cà ri cay và các loại nước sốt nhiều gia vị có thể kích thích đường tiêu hóa. Khi niêm mạc ruột đang bị kích ứng, những thực phẩm này có thể làm tăng cảm giác nóng rát, đau quặn bụng hoặc thúc đẩy nhu động ruột.

Vì vậy, trong giai đoạn tiêu chảy, nên ưu tiên món luộc, hấp hoặc nấu mềm với gia vị nhẹ. Không nhất thiết phải ăn hoàn toàn nhạt, nhưng nên tránh món cay, nhiều tiêu, nhiều tỏi ớt và các loại nước chấm cay cho đến khi phân trở lại bình thường.

Rượu bia, cà phê, nước tăng lực

Rượu bia và đồ uống chứa caffeine như cà phê, trà đặc, cola hoặc nước tăng lực nên được tạm ngưng khi bị tiêu chảy. Caffeine có thể kích thích hoạt động của ruột, còn rượu có thể gây kích ứng đường tiêu hóa và làm người bệnh khó bù đủ nước.

Thay vào đó, người bệnh nên uống nước, nước canh trong hoặc dung dịch bù nước điện giải đường uống ORS theo hướng dẫn. Nếu buồn nôn, nên uống từng ngụm nhỏ và lặp lại thường xuyên thay vì uống một lượng lớn trong một lần.

Sữa và các sản phẩm từ sữa

Sữa tươi, kem, phô mai mềm, sữa đặc và một số loại sữa chua có thể khiến tiêu chảy hoặc đầy hơi tăng lên, đặc biệt sau một đợt viêm dạ dày-ruột. Nguyên nhân là hoạt tính của enzyme lactase ở niêm mạc ruột có thể tạm thời giảm, khiến cơ thể khó tiêu hóa lactose trong sữa. Lactose không được hấp thu sẽ kéo nước vào lòng ruột và có thể gây tiêu chảy do cơ chế thẩm thấu.

Không phải ai bị tiêu chảy cũng phải kiêng sữa tuyệt đối. Với trẻ nhỏ, cần tiếp tục cho bú mẹ; trẻ dùng sữa công thức thường vẫn uống loại sữa đang dùng, pha đúng tỷ lệ, không cần pha loãng hay tự đổi sang sữa không lactose, trừ khi bác sĩ chỉ định.

Nếu uống một lượng nhỏ không gây khó chịu, người bệnh có thể dùng lại từng ít một khi triệu chứng thuyên giảm. Ngược lại, nếu sau khi uống sữa xuất hiện đầy bụng, sôi bụng hoặc đi ngoài nhiều hơn, nên tạm hạn chế và hỏi nhân viên y tế nếu cần duy trì dinh dưỡng, đặc biệt ở trẻ em, người cao tuổi hoặc người có nguy cơ thiếu canxi.

Rau sống, trái cây nhiều xơ

Rau sống, salad, bắp cải sống, các loại đậu, rau nhiều xơ và trái cây ăn cả vỏ có thể làm tăng lượng bã thức ăn, đầy hơi hoặc nhu động ruột trong giai đoạn tiêu chảy. Vì vậy, người bệnh nên tạm thời tránh các món rau sống và ưu tiên rau nấu chín mềm với lượng vừa phải.

Cần phân biệt chất xơ hòa tan với chất xơ không hòa tan. Chất xơ hòa tan trong một số thực phẩm có thể giúp làm phân đặc hơn, nhưng rau sống, vỏ trái cây, hạt và phần xơ cứng thường khó dung nạp hơn khi ruột đang bị kích thích. Vì vậy, không nên tự loại bỏ hoàn toàn mọi loại rau quả trong thời gian dài.

Nước ngọt nhiều đường

Nước ngọt có gas, trà sữa nhiều đường, siro, nước ép trái cây cô đặc và nước tăng lực không phải là lựa chọn tốt để bù nước khi bị tiêu chảy. Lượng đường cao có thể làm tăng áp lực thẩm thấu trong ruột, kéo thêm nước vào lòng ruột và khiến phân lỏng hơn.

Người bị tiêu chảy nên ưu tiên ORS được pha đúng hướng dẫn thay vì tự pha nước quá ngọt hoặc dùng nước ngọt có gas. Không nên uống nước ép nguyên chất với mục đích “bù điện giải”, vì thành phần đường và muối không được cân đối như dung dịch ORS.

Một số câu hỏi thường gặp

Tiêu chảy ăn xôi được không?

Người bị tiêu chảy có thể ăn một ít xôi trắng nếu không buồn nôn, đau bụng nhiều hoặc đầy hơi, nhưng xôi không phải lựa chọn ưu tiên. Gạo nếp chứa nhiều tinh bột và khi nấu thành xôi thường dẻo, đặc, có thể khiến một số người đầy bụng, khó tiêu hoặc cảm thấy tiêu chảy nặng hơn.

Bị tiêu chảy có nên ăn trứng không?

Có thể ăn trứng khi bị tiêu chảy nếu người bệnh không dị ứng với trứng, không nôn nhiều và ăn trứng không làm triệu chứng tăng lên. Trứng cung cấp protein, tương đối mềm và dễ kết hợp với cháo hoặc cơm mềm.

Tiêu chảy ăn ổi được không?

Không nên ăn ổi trong giai đoạn đang tiêu chảy nhiều, đặc biệt là ổi xanh, ổi còn cứng hoặc ăn cả vỏ và hạt. Ổi có khá nhiều chất xơ, phần vỏ và hạt khó tiêu; khi ruột đang bị kích thích, chúng có thể làm tăng đầy bụng, đau quặn hoặc khiến phân lỏng kéo dài ở một số người.

Bị tiêu chảy có nên ăn quả bơ không?

Có thể ăn một ít bơ khi bị tiêu chảy nhẹ, nhưng không nên ăn nhiều, đặc biệt nếu người bệnh đang đầy bụng, buồn nôn hoặc đi ngoài nhiều lần. Quả bơ mềm và dễ nghiền, nhưng chứa chất béo tương đối cao; ăn nhiều chất béo có thể khiến một số người tiêu chảy, chướng bụng hoặc khó tiêu hơn.

Tiêu chảy ăn nho được không?

Người bị tiêu chảy nên tạm hạn chế ăn nho, đặc biệt khi đang đi ngoài nhiều lần, đầy bụng hoặc phân rất lỏng. Nho chứa fructose. Nếu lượng fructose vượt quá khả năng hấp thu của ruột, nước có thể bị kéo vào lòng ruột và làm tiêu chảy nặng hơn ở một số người.

Bị tiêu chảy có ăn được dưa hấu không?

Người bị tiêu chảy nên hạn chế dưa hấu, đặc biệt trong giai đoạn đi ngoài nhiều lần hoặc đang đầy bụng. Dưa hấu chứa nhiều nước nhưng cũng có fructose. Ở một số người, fructose hấp thu kém có thể kéo nước vào lòng ruột, gây chướng bụng, đau bụng và làm phân lỏng hơn.

Bị tiêu chảy có ăn đu đủ được không?

Có thể ăn một ít đu đủ chín khi bị tiêu chảy nhẹ, nếu người bệnh không đầy bụng, buồn nôn và không thấy triệu chứng nặng hơn sau khi ăn. Tuy nhiên, đu đủ không phải thực phẩm bắt buộc trong chế độ ăn khi tiêu chảy; nên ưu tiên món mềm, ít chất béo và dễ dung nạp hơn như cháo, cơm mềm, khoai tây nghiền, chuối chín hoặc táo nghiền.

Bị tiêu chảy uống nước yến được không?

Có thể uống một ít nước yến nếu sản phẩm không làm người bệnh đầy bụng hoặc đi ngoài nhiều hơn, nhưng nước yến không thay thế dung dịch bù nước điện giải ORS. Nước yến chủ yếu là thực phẩm bổ sung; không có tỷ lệ nước, glucose và natri được thiết kế để bù lượng nước và điện giải mất qua tiêu chảy.