Hội chứng ruột kích thích nên ăn gì và kiêng gì?

Hội chứng ruột kích thích nên ăn gì?

Người mắc hội chứng ruột kích thích không cần áp dụng một chế độ ăn giống nhau. Nên ưu tiên thực phẩm dễ dung nạp, cung cấp đủ dinh dưỡng và theo dõi phản ứng sau ăn để xác định những món phù hợp với bản thân.

Thực phẩm giàu chất xơ hòa tan

Người bị IBS, đặc biệt là thể táo bón, nên ưu tiên chất xơ hòa tan từ yến mạch, psyllium và một số loại rau củ, trái cây vì loại chất xơ này giúp giữ nước trong phân và hỗ trợ đi tiêu dễ hơn. Với psyllium, nên bắt đầu khoảng 3 – 5 g/ngày, sau đó tăng từ từ trong 2 – 3 tuần lên khoảng 10 g/ngày và uống đủ nước. Tăng quá nhanh có thể gây đầy hơi, chướng bụng trong những ngày đầu.

Nên tăng lượng chất xơ từ từ thay vì bổ sung nhiều ngay một lúc, vì thay đổi quá nhanh có thể làm đầy hơi, chướng bụng hoặc đau bụng tăng lên.

Cơm, yến mạch và các loại tinh bột dễ dung nạp

Cơm, yến mạch, khoai tây, quinoa và các sản phẩm từ gạo là những nguồn tinh bột có thể phù hợp với nhiều người mắc IBS. Các thực phẩm này cung cấp năng lượng và thường dễ kết hợp trong chế độ ăn hằng ngày.

Không cần loại bỏ hoàn toàn tinh bột khi bị IBS. Thay vào đó, nên theo dõi loại và khẩu phần thực phẩm khiến triệu chứng tăng để điều chỉnh phù hợp.

Thịt, cá, trứng và đậu phụ

Thịt nạc, cá, trứng và đậu phụ cứng là những nguồn protein có thể được đưa vào chế độ ăn của người mắc IBS. Bản thân thịt, cá và trứng gần như không chứa FODMAP nên thường ít gây triệu chứng do lên men trong ruột.

Nên ưu tiên cách chế biến đơn giản như luộc, hấp, áp chảo ít dầu. Cần lưu ý các thành phần đi kèm như hành, tỏi, nước xốt hoặc món quá nhiều dầu mỡ có thể khiến một số người đầy bụng hoặc khó chịu hơn.

Rau củ

Người mắc hội chứng ruột kích thích vẫn nên duy trì rau trong khẩu phần. Một số loại thường dễ dung nạp hơn gồm cà rốt, dưa leo, xà lách, cà tím, cải thìa, đậu que và khoai tây.

Khả năng dung nạp phụ thuộc cả loại rau và khẩu phần. Vì vậy, nếu một loại rau làm đầy hơi hoặc đau bụng tăng, có thể giảm lượng ăn và thử lại với khẩu phần nhỏ thay vì loại bỏ hoàn toàn rau khỏi chế độ ăn.

Trái cây

Một số loại trái cây thường phù hợp hơn với người IBS gồm kiwi, cam, quýt, dứa, việt quất và dưa lưới. Đây có thể là nguồn vitamin, khoáng chất và chất xơ trong chế độ ăn hằng ngày.

Không cần kiêng toàn bộ trái cây. Nên ăn lượng vừa phải và theo dõi phản ứng sau ăn, vì một số loại như táo, lê, xoài, đào, mận, cherry, dưa hấu hoặc trái cây khô có thể làm đầy hơi, đau bụng hoặc tiêu chảy tăng ở người nhạy cảm.

Sữa và các sản phẩm thay thế sữa

Nếu uống sữa bò mà không xuất hiện triệu chứng, người bệnh vẫn có thể tiếp tục sử dụng. Với người không dung nạp lactose, sữa không lactose thường là lựa chọn phù hợp hơn.

Một số loại sữa thực vật như sữa hạnh nhân hoặc sữa đậu nành làm từ protein đậu nành cũng có thể được cân nhắc tùy khả năng dung nạp. Nếu dùng sữa thực vật thay sữa bò thường xuyên, nên ưu tiên sản phẩm được bổ sung canxi và hạn chế loại có nhiều đường bổ sung.

Hội chứng ruột kích thích nên uống gì?

Người mắc hội chứng ruột kích thích nên ưu tiên nước lọc và uống đều trong ngày để duy trì đủ nước, đặc biệt khi thường xuyên táo bón hoặc tiêu chảy.

Người bị IBS vẫn có thể dùng sữa không lactose, một số loại sữa thực vật hoặc sữa chua nếu cơ thể dung nạp tốt. IBS không đồng nghĩa với không dung nạp lactose. Tuy nhiên, sữa chua không phải là cách điều trị IBS, và men vi sinh hiện chưa được khuyến cáo dùng thường quy do bằng chứng còn hạn chế. Nếu muốn thử men vi sinh, có thể dùng khoảng 4 tuần và ngưng nếu triệu chứng không cải thiện, thay vì tự dùng kéo dài nhiều tháng.

Nếu uống sữa hoặc dùng sữa chua thông thường gây đầy hơi, đau bụng hoặc tiêu chảy, có thể thử sản phẩm không lactose hoặc giảm khẩu phần.

Với cà phê và trà chứa caffeine, người bị IBS nên giới hạn khoảng 3 tách mỗi ngày. Nước có gas và rượu bia cũng nên hạn chế vì có thể làm tăng đầy hơi, đau bụng hoặc rối loạn đại tiện. Với trái cây tươi, nên chia thành khoảng 3 phần/ngày, mỗi phần khoảng 80 g, thay vì ăn nhiều cùng lúc để tránh làm triệu chứng khó chịu hơn.

Người bị hội chứng ruột kích thích kiêng ăn gì?

Người bị hội chứng ruột kích thích không cần kiêng tuyệt đối một danh sách thực phẩm cố định. Thay vào đó, nên hạn chế những nhóm dễ làm tăng đầy hơi, đau bụng hoặc rối loạn đi tiêu và điều chỉnh theo mức dung nạp thực tế của cơ thể. Việc theo dõi phản ứng sau ăn sẽ giúp xác định chính xác thực phẩm nào cần giảm hoặc tránh.

• Thực phẩm nhiều FODMAP: Hành, tỏi, một số loại đậu, nấm, súp lơ, táo, lê, xoài, dưa hấu, sữa giàu lactose và nhiều sản phẩm từ lúa mì có thể gây đầy hơi, đau hoặc thay đổi đi tiêu ở người nhạy cảm.
• Thực phẩm nhiều chất béo: Bữa ăn nhiều dầu mỡ hoặc lượng thức ăn quá lớn có thể kích thích hoạt động của đại tràng và làm triệu chứng tăng ở một số người IBS.
• Chất tạo ngọt polyol: Sorbitol, mannitol, xylitol và maltitol thường có trong kẹo, gum hoặc sản phẩm “không đường” và có thể làm tăng khí, tiêu chảy hoặc đau bụng.
• Sữa giàu lactose: Chỉ cần hạn chế nếu người bệnh không dung nạp lactose hoặc nhận thấy triệu chứng tăng rõ sau sử dụng.
• Rượu bia và caffeine: Có thể kích thích đường ruột ở một số người; nên giảm nếu nhận thấy liên quan trực tiếp với triệu chứng.
• Thực phẩm cá nhân không dung nạp: Nhật ký ăn uống có giá trị hơn việc áp dụng một danh sách kiêng giống nhau cho mọi người.

Không nên tự loại bỏ hoàn toàn gluten chỉ vì mắc IBS. Một số người thấy đỡ triệu chứng khi hạn chế lúa mì, nhưng nguyên nhân đôi khi lại đến từ fructan trong lúa mì chứ không phải gluten. Nếu có ý định xét nghiệm bệnh Celiac, nên làm xét nghiệm khi vẫn đang ăn gluten bình thường, vì tự kiêng gluten trước đó có thể khiến kết quả âm tính giả và bỏ sót bệnh.

Gợi ý thực đơn cho người bị hội chứng ruột kích thích trong 1 ngày

Thực đơn dưới đây chỉ là ví dụ theo hướng đơn giản, tương đối ít FODMAP, không phải thực đơn điều trị áp dụng cho mọi người:

• Bữa sáng: Cháo hoặc yến mạch nấu với sữa không lactose, ăn kèm một lượng kiwi phù hợp.
• Bữa phụ: Sữa chua không lactose nếu dung nạp tốt.
• Bữa trưa: Cơm, cá hoặc thịt gà chế biến đơn giản, cà rốt và cải thìa luộc/hấp.
• Bữa phụ chiều: Một phần nhỏ dứa, cam hoặc việt quất.
• Bữa tối: Cơm hoặc khoai tây, đậu phụ cứng hoặc thịt nạc, dưa leo và rau xanh phù hợp.
• Đồ uống: Nước lọc chia đều trong ngày.

Khẩu phần có ảnh hưởng đến hàm lượng FODMAP, vì vậy ngay cả thực phẩm thường được xếp vào nhóm thấp FODMAP cũng không nên ăn với lượng tùy ý.

Nguyên tắc lựa chọn thực phẩm cho người hội chứng ruột kích thích

Không có một chế độ ăn cố định phù hợp với tất cả người mắc hội chứng ruột kích thích. Việc lựa chọn thực phẩm nên dựa trên thể IBS, triệu chứng nổi trội và khả năng dung nạp của từng người, thay vì kiêng hàng loạt thực phẩm theo một danh sách chung.

Với IBS thể táo bón (IBS-C), nên ưu tiên chất xơ hòa tan, tăng lượng chất xơ từ từ và uống đủ nước để hỗ trợ làm mềm phân. Ngược lại, bổ sung quá nhiều chất xơ không hòa tan có thể làm đầy hơi hoặc đau bụng tăng ở một số người.

Với IBS thể tiêu chảy (IBS-D), nên chú ý các thực phẩm hoặc đồ uống có thể làm tiêu chảy nặng hơn như thực phẩm nhiều FODMAP, caffeine, rượu bia hoặc chất tạo ngọt polyol nếu cơ thể thực sự nhạy cảm với chúng.

Trong chế độ ăn hằng ngày, người bệnh nên ăn đều bữa, tránh ăn quá nhiều trong một lần, tăng chất xơ từ từ và theo dõi mối liên hệ giữa món ăn với triệu chứng. Có thể ghi lại thực phẩm đã dùng, khẩu phần và biểu hiện sau ăn trong vài tuần để nhận biết yếu tố kích hoạt, sau đó chỉ hạn chế những thực phẩm thực sự gây vấn đề.

Nếu đau bụng, tiêu chảy hoặc táo bón kéo dài đến mức phải loại bỏ ngày càng nhiều nhóm thực phẩm mới kiểm soát được triệu chứng, không nên tiếp tục tự kiêng khem. Người bệnh nên đi khám để đánh giá lại tình trạng tiêu hóa và xây dựng chế độ ăn phù hợp hơn, tránh nguy cơ thiếu chất do kiêng quá mức.

Trung tâm Y khoa DIAG hiện có dịch vụ khám Tiêu hóa, bao gồm thăm khám và điều trị hội chứng ruột kích thích, giúp xác định tình trạng tiêu hóa và lựa chọn hướng điều trị phù hợp.